د پاکستان د حکومت د اپوزسیون مشر: عمران خان سیاسي زنداني دی او پوځي محاکمه یې باید ونه شي

ښاغلی چوهدري زیاتوي: «د دواړو وروڼو ملتونو ترمنځ د جنجال جوړولو هڅې به بریالۍ نه شي، پاکستان ښه اړیکي غوره بولي، په تاریخ کې یې تل په سختو حالاتو کې د افغانستان ملاتړ کړی دی.»

خو نوموړي بیا هم دا تور ولګاوه چې د پاکستاني طالبانو ډلې ته تر ډېره افغان طالبان جذبېږي.

د ۲۰۲۱ کال د اګسټ پر ۱۵ پر افغانستان د طالبانو ولکې او پاکستان کې د بریدونو زیاتېدو سره اسلام اباد بیا بیا افغان طالبان د پاکستاني وسلوالو پر ملاتړ تورنوي.

دغه هېواد له هغه راهیسې په مختلفو سیمو په تېره پښتونخوا او بلوچستان کې د وسلوالو پرضد عملیات هم کوي.

د پاکستان د پوځ ویاند نن خبري غونډه کې دا هم وویل، چې تېرو اتو میاشتو کې د استخباراتي مالوماتو له مخې د وسلوالو پرضد بریدونو کې ۱۹۳ پوځیان وژل شوي دي.

نوموړي دا هم وویل، چې یوازې تېره میاشت یې عملیاتو کې تر ۹۰ وسلوال وژلي دی.

له افغان طالبانو د پاکستان له تازه غوښتنې سره هممهاله سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د حافظ ګل بهادر په مشرۍ د پاکستاني طالبانوسخت دریځه ډله په خوست او پکتیکا کې د وزیرستاني بې ځایه شویو له مدرسو ځانمرګي جلبوي.

د دې ډلې مشر حافظ ګل بهادر ۶ ورځې وړاندې د خوست د سپیرې ولسوالۍ په افغان ـ دوبۍ سرحدي سیمه کې د "شهید اکرام الله عقابي" مدرسې ته تللی او دلته یې په سختو امنیتي تدابیرو کې د مدرسې طالبانو ته وینا کړې ده.

د دې سرچینو په خبره، چې له دې مدرسې نه ډېری د حافظ ګل بهادر د ډلې اړوند ځانمرګي کنډک "جیش عمري" تهوسلوال جذب یږي.

دغه کنډک له ۲۰۲۳کال راهیسې د خیبر پښتونخوا په قبایلي ولسوالیو کې د پاکستان پر ګڼو پوځي مرکزونو او پوستو په مرګونو بریدونو کې ښکیل دی.

د دې ډلې مشر حافظ ګل بهادر ۶ ورځې وړاندې د خوست د سپیرې ولسوالۍ په افغان ـ دوبۍ سرحدي سیمه کې د "شهید اکرام الله عقابي" مدرسې ته تللی او دلته یې په سختو امنیتي تدابیرو کې د مدرسې طالبانو ته وینا کړې ده.

سرچینو افغانستان انټرنېشنل ته وویل چې د دې غونډې پر رسنیز پوښښ او د غونډې سیمې ته د ګرځنده ټیلیفونو پر راوړلو بندیز لګول شوی و .

د دې سرچینو په خبره، له دې مدرسې نه ډېری د حافظ ګل بهادر د ډلې اړوند ځانمرګي کنډک "جیش عمري" ته وسلوال جذب یږي.

دغه کنډک له ۲۰۲۳کال راهیسې د پښتونخوا په قبایلي ولسوالیو کې د پاکستان پر ګڼو پوځي مرکزونو او پوستو په مرګونو بریدونو کې ښکیل دی.

د ګل بهادر د ډلې په اډانه کې پر جیش عمري سربېره، د فرسان محمد، غازیانو کاروان، شمله ور کاروان، سفیان کاروان او جیش انصارالمهدي په څېر نور کنډکونه هم فعالیت کوي چې ډله ییز ځانمرګي بریدونه، چاودنې او هدفي وژنې کوي.

د روان میلادي کال په مارچ میاشت کې د پاکستان هوايي ځواک د خوست ولایت پر افغان دوبۍ سیمه او د پکتیکا د برمل ولسوالۍ په لمنه سیمه کې د وزیرستاني کډوالو پر کورونو له دې امله بمبارۍ وکړې چې ګني دغلته پاکستاني طالبان او د هغوی جګپوړي قوماندانان اوسیږي، خو د طالبانو حکومت او د پاکستان د طالبانو تحریک دغه ادعاوې رد کړې.

د طالبانو حکومت ته نږدې یوې سرچینې افغانستان انټرنېشنل ته وویل چې شورای مجاهدین شمالي وزیرستان، چې د ګل بهادر په ډلې مشهوره ده، د پکتیکا په ارګون او برمل او د خوست ولایت په سپیره او ګربزو ولسوالیو کې نورې مدرسې هم اداره کوي چې ډېری د شمالي وزیرستان د کډوالو ماشومان پکې دیني زده کړې کوي.

سرچینه وایي، چې د طالبانو حکومت ظاهرا ددې ډلې د چندو پر فعالیتونو بندیز لګولی او خبرداری یې ورکړی چې که وسله وال یې په جوماتونو کې د چندو پرمهال ولیدل شي، وبه نیول شي، خو داسې ښکاري چې ددې ډلې د فعالیتونو په بشپړ کنټرول او محدودولو کې پاتې راغلی.

تازه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په راپور کې راغلي، پاکستاني طالبانو د افغان طالبانو په خوښه او ځینې وخت د افغان طالبانو په ملاتړ د پاکستان په خاوره کې په ځانګړي ډول پر پوځي موخو خپل بریدونه پراخ کړي دي.

د راپور له مخې، د پاکستاني طالبانو کمپونه د القاعدې او افغان طالبانو په ملاتړ او ګډون سره د سیمه ییزو افغان جنګیالیو او پاکستاني طالبانو په روزنه بوخت دي.

د پولیسو دغه ډله چې ښځینه پولیسو یې هم ملتیا کوله تېره شپه شاوخوا دوولس بجې د اسلام اباد په بي ۱۷ ښارګوټي کې هغه افغانان ونیول، چې یا یې ویزې نه لرلې او یا یې د وېزو موده پای ته رسېدلې وه.
نیول شوي کسان چې لا یې شمېر مالوم نه دی، ټول هغه کډوال دي چې په بهرنیو هېوادونو کې د کډوالۍ دوسیې لري او د خپل برخلیک د ټاکلو لپاره په اسلام اباد کې اوسېږي.
نادره هغه افغانه مېرمن ده، چې تېره شپه یې خاوند د وېزې د وخت ختمېدو له امله پولیسو له ځان سره بېولی او تر اوسه یې برخلیک نه دی جوت شوی.

مېرمن نادرې افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: بېګا شپه ناوخته ماشوم زوی مې ناروغه و، پلار یې د درملو پېرلو لپاره مارکېټ ته ولاړ، څو شېبې وروسته زموږ ګاونډي را ته یې وویل چې خاوند دې پولیسو بېولی، زه حیرانه شوم چې په دې توره شپه کې چېرته ولاړه شم، چا ته وژاړم او څنګه یې د پولیسو له منګولو وژغورم، په کور کې مې ماشوم ناروغ پروت دی او بل د سر سړی مې هم نه شته ،چې تاڼه په تاڼه وګرځي او هغه بیامومي.
حیات الله هغه بل افغان دی چې وايي، د نوموړي مشر ورور هم بېګا شپه پولیسو له ځانه سره بېولی.

هغه وايي: د ورور د ویزې وخت یې درې ورځې وړاندې بشپړ شوی؛ خو هغوی د نوې ویزې لپاره غوښتنلیک هم سپارلی او تر اوسه یې د نوې ویزې برخلیک نه دی څرګند.

د نوموړي په خبره، امریکا ته د دوی د تللو ټول پړاوونه هم بشپړ شوي، دوه مرکې یې د امریکا په سفارت کې بشپړې شوې او روغتیايي معاینات یې هم شوي؛ خو د تګ لپاره په تمه دي.
نوموړی وايي، چې پولیسو ته مو هر څه زارۍ وکړې زما ورور یې خوشې نه کړ اوس حیران یم چې کومه لاره خپله کړم چې هغه د پولیسو له منګولو وژغورم.
د پاکستان په ډېرو لویو ښارونو په تېره بیا په اسلام اباد کې د افغان کډوالو د نیولو بهیر بیا له سره پیل شوی او هره ورځ پولیس افغان کډوال تنګوي له ځینو یې پیسې اخلي او ځیني نور تاڼو ته لېږي.
د پاکستان کورنیو چارو وزارت څو ورځې وړاندې په اېکس پاڼه لیکلي و، چې د دغه هېواد د کورنیو چارو وزیر په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ له مرستیال سره په لیدنه کې د افغان کډوالو په ستنېدو کې د ملګرو ملتونو او نړۍوالې ټولنې پر رول ټینګار وکړ.
پاکستان تل وايي، چې په دغه هېواد کې مېشت بې اسناده کډوال دې بېرته افغانستان ته ستانه شي.
پاکستان تېر کال هم د افغان کډوالو د اېستلو لومړی پړاو پیل کړ، چې تر اوسه پورې یې نږدې اووه لکه افغان کډوال له دغه هیواده اېستلي دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت تېره میاشت ویلي و، چې شاوخوا ۴۴ زره افغانان په پاکستان کې بې برخلیکه پاتې دي، چې د دوی د کډوالۍ دوسیې د امریکا، اسټرالیا، برېتانیا، کاناډا، فرانسې او جرمني په څېر هېوادونو منلې دي.
خو په پاکستان کې مېشت افغان کډوال له دغو هېوادونو غوښتنه کوي، چې د دوی د کډوالۍ د منلو بهیر دې ګړندی کړي.

دوی وايي، د دوی په منځ کې داسې کډوال هم شته چې د ټول بهیر له بشپړېدو وروسته هم پاکستانی پولیسو نیولي او له تورخمه یې اړولي دي.

یادې سرچنې زیاته کړه، چې له څو ورځو راپه دې خوا طالبانو هڅه کوله، چې د پالوڅو او پټک دوه پوستې جوړې کړي؛ خو پاکستاني ځواکونو یې مخالفت کړی دی.

د یادې جګړې د تلفاتو او ویجاړیو په اړه تر اوسه کره معلومات نه شته

تر اوسه طالبانو او پاکستان د یادې جګړې په تړاو په رسمي ډول رسنیو ته څه نه دي ویلي.

دا لومړی ځل نه دی، چې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو تر منځ پر ډېورنډ کرښه جګړه رامنځته کیږي؛ بلکې له دې وړاندې په تورخم، کونړ، پکتیکا او خوست کې په ځلونو د دواړو خواو تر منځ جګړه شوې ده.

په دغه شپه بي ایل اې د بلوچستان په کم نه کم لسو ضلعو کې په پوځي قرارګاوو، د پولیسو په مراکزو او او نورو دولتي موسساتو هم اهنګ بریدونه وکړل چې د مطبوعاتو د راپورونو له مخې د سلو تنو شاوخوا مړه او نور ګڼ کسان ټپیان شول.

د بي ایل اې په دغو بریدونو کې چې د سوونو کیلومترو په ساحه کې په یو وخت تر سره شول، غټ سرکونه هم تړل شوي وو او بلوڅو سرمچارو یا سرښندونکو په سړکونو پاټکونه لګولي وو او د موټرو او بسونو تلاشۍ یې اخستلې.

کراچۍ نه کوټې ته تلونکې پټلۍ هم څو ځایه تخریب شوه.

په لاسبیلا نومې ضلع کې په یوه پوځي مرکز باندې بریدګرو کې دوه تنه ځان مرګي هم وو.

په دوی کې یوه مایل بلوڅ نومې ځوانه محاصله وه چې د حقوقو په فاکولته کې یې په اتم سمسټر کې درس وایه.

د اکبر بګټي له تلین سره سم بریدونه

دا خبره د یادونې ده چې شپږ ویشتم اګست د بلوڅانو د یوه پیژندل شوي سیاسي او قومي مشر نواب اکبر خان بګټي د شهادت ورځې سره سمون خوري.

په کال ۲۰۰۶ کې د اګست په شپږ ویشتمه د پاکستان د پوځي دکتاتور جنرال مشرف په امر نواب اکبر بګټي د پوځ په یوه برید کې وژل شوی و.

نواب اکبر بګټي یو وخت د بلوچستان والي او سروزیر هم پاتې شوی و.

بي ایل اې د خپلو بریدونو لپاره د دغې نیټې انتخاب د دې خبرې زبادولو لپاره کړی و چې بلوڅ ولس خپل شهیدان او مشران هیر کړي نه دي.

یو بل مهم او د یادونې ټکی دا دی چې د جولاۍ د میاشتې په اته ویشتمه نیټه په بلوڅانو کې د اوسني وخت تر ټولو زیات او پراخ محبوبیت لرونکي سوله ییز سیاسي سازمان-چې د بلوچ یک جهتۍ کمیټېیا د بلوڅانو د پیوستون کمیټه یا BYC په نوم پیژندل کیږي- په ګوادر کې د لکونو تنو په ګډون د بلوڅو د معلوم تاریخ تر ټولو غټه غونډه جوړه شوې وه، چې د بلوڅو د ملي غونډې په نوم یاده شوه.

د دې غوندې د جوړیدو هدف په بلوڅانو باندې د پاکستان د ظلم او زیاتي غندل و او په خصوصي ډول د هغو زرګونو بلوڅو د خلاصولو غوښتنه وه، چې د پاکستاني پوځ او استخباراتو له خوا تړي تم شوي.

دا خبره هم باید په ګوته شي چې د بلوڅو د پیوستون کمیټې مشره يوه ځوانه ډاکټر ماه رنګ بلوڅ ده او د ګوادر په پرتمینه غونډه کې هم زرګونو ښځو ګډون کړی و.

د پاکستان حکومت په ګوادر کې د بلوڅو د ملي غونډې د مخنیويلپاره ډیرې هلې ځلې وکړې او ډیرې موانع یې ایجاد کړې خو په لکونو بلوڅانو خپل ځانونه ګوادر ته ورسول.

په لارو باندې د پولیسو سره په اخو ډب کې درې بلوڅان مړه شول او ګڼ شمیر نور یې هم ټپیان شول.

دغه پروتست دوه اونۍ ادامه وکړه او د بلوچستان مختلفو سیمو ته خور شو او په ملیونونو بلوځانو په کې برخه واخسته.

د پاکستان او بلوڅانو تر منځ شخړه څه نوې نه ده. پاکستان په ۱۹۴۷کې جوړ شو، تر دې وخته بلوڅانو د کلات په نوم خپل بیل دولت درلود او د کلات خان احمد یار خان یې واکدار و.

کلات د هند برخه نه و، که څه هم په نولسمه پیړۍ کې د انګلیسانو پوځ کلات اشغال کړ او په خپله تحت الحمایه سیمه یې بدل کړ.

خو بیا هم کات داخلي خودمختاري درلوده، نو چې کله انګلیسان له هندوستان ووتل نو د کلات خان د آزادۍ اعلان وکړ.

یو کال کلات مستقل پاته شو، په ۱۹۴۸ کې پرې پاکستان برید وکړ او کلات یې اشغال کړ، په زور یې په پاکستان ورګډ کړ.

د کلات د خان کشر ورور شهزاده عبدالکریم غره ته لاړو او وسله واله مبارز یې پیل کړه.

دا د پاکستان په ضد د بلوڅو وړومبی وسله وال پاڅون و.

له ۲۰۰۶ پیل شوی وسله وال پاڅون په تیرو ۷۷ کلونو کې پنځم وسله وال پاڅون دی، خو اوس په یوه میاشت کې د یوه بل سره ډیر نزدې او پرله پسې په تیرو ۷۷ کلونو کې تر ټولو ستر ولسي پاڅون او وسله وال پاڅونونه د دې خبرې ثبوت دي چې د بلوڅو ملي غورځنګ یو نوی قوت موندلی دی.

بلوچستان د جغرافیاپه لحاظ تر ټولو غټ ایالت دی، چې د پاکستان د ټولې جغرافیا ۴۴ فیصده ساحه تشکیلوي، خو نفوس یې د شلو میلیونو نه لږ څه کم دی.

په دې کې تر نیمايي شاوخوا پښتانه دي. په دې خبره پوهیدل لازم دي چې پښتانه په خپله تاریخي خاوره اوسیږي، خو په ۱۹۶۹ کې پاکستان کلات او د پښتنو سیمه په یوه ایالت کې ګډ کړل او په کوټه کې څو لکه هزاره ګان هم ژوند کوي.

بلوچستان د طبیعي وسایلو له اړخه ډیر غني دی، چې د نفتو، ګاز، سرو زرو او نورو اومو موادو غټې زیرمې لري.

د بحر هند په غاړه پروت بلوچستان ۸۰۰ کیلومیتره سمندري ساحل لري. د پاکستان ټول سمندري ساحل ۱۰۵۰ کیلومیتره اوږد دی.

بلوڅ ملی ګرایان وايي،چې په ایران کې هم د بحر هند په غاړه زیاتره سیمه د بلوڅو ده. چابهار بندر د بلوڅو په سیمه کې دی، نو خلیج فارس باید خلیج بلوڅ وبلل شي.

بلوڅانو سره تر ټولو غټ تشویش دا دې چې د پاکستان حکومت د دوی طبعی منابع چور کوي او داسې پلان لري چې د اقتصادي پرمختګ د پلانونو تر پردې لاندې د نورو قومونو خلک د بلوڅو خاورې ته راولي او بلوڅ په خپله خاوره باندې په یوه اقلیت بدل کړي.

پاکستان د بلوڅو د بیا بیاغوښتنو باوجود دا تضمین نه دی ورکړی چې هغه به دا کار نه کوي.

د هند د بحر په غاړه پروت بلوچستان تل د جنوبي اسیا، غربي اسیا او مرکزي اسیا په منځ کې ستراتیجک اهمیت لري، خو د سیمې او نړۍ په نویو پرمختګونو کې د بلوچستان ستراتیجیک اهمیت لا پسې سیوا شوی دی.

د امریکا او چین سوړ جنګ

د پاکستان او چین تر منځه د CPECپه نوم جوړیدونکې اقتصادی شاهراه د بلوچستان بندر ګاه ګوادر ته غځیږي، دغه شاهراه له یوې خوا چین ته د شرق میانه سره د تجارت لپاره د وصل کیدو لنډه لاره ورکوي، نو له بلې خوا د بحر هند په غاړه او خلیج فارس ته نزدې د ګوادر سترا تیجیکه بندرګاه د چین په اختیار کې ورکوي.

اوس چې د امریکا او چین تر منځه د نوي ساړه جنګ په نتیجه کې بحر هند د پوځيسیالیو په ساحه بدلیږي،نو د ګوادر بندر په لاس کې لرل د دواړو زبرځواکونو لپاره غټ اهمیت لري.

په بلوچستان کې سیاسياو وسله وال پاڅونونه هند ته موقع مساعدوي چې په کشمیر کې د پاکستان د لاسوهنو غچ په بلوچستان کې واخلي، خو بهرحال بلوڅ تر ټولو وړومبې د خپل ملي سرنوشت په ټاکلو کې زیاته دلچسپی لري.

د بلوچستان مسله د پاکستان د جنرالواکۍ د لاسه ورانه شوی ده چې د خبرو اترو له لارې د مسلې سیاسي حل ته د کیناستلو په ځاې په بلوچستان پوځي حل تحمیلوي .

یادونه: افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو لیکوالو نظریاتو ته درناوی لري؛ خو د چا د نظر ملاتړ نه کوي.