متقي: هېوادونه دې د افغان کډوالو په ستنولو کې له زغم او احتیاط کار واخلي

د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس نن سې شنبه د (وږي ۲۷مه) په ایکس پاڼه د دغې ډلې د کډوالو وزارت له قوله ویلي، چې له پاکستان او ایرانه د افغان کډوالو د اېستلو په لړ کې د دوشنبې په ورځ د (وږي ۲۶مه) له دواړو ګانډیو هیوادونو څخه دغه ۲۹۱ کورنۍ په جبري ډول را ایستل شوې دي.
خبر زیاتوي چې، ۴۰ کورنۍ د ننګرهار ولایت د تورخم، ۲۳ کورنۍ د کندهار د سپین بولدک، ۱۰۴ کورنۍ د نیمروز ولایت د ورېښمو پله او ۱۲۴ کورنۍ د هرات ولایت د اسلام کلا له لارې هېواد ته راستنې کړل شوې.

باختر اژانس لیکلي، چې له تازه راستنو شویو یو شمېر کډوالو سره د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت له لوري مرستې هم شوې او یو شمېر یې خپلو اصلي سیمو ته لېږدولي.

خو په دغه خبر کې د نړۍوالو سازمانونو له لوري له دغو کډوالو سره د مرستې یادونه نه ده شوې.

له پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ په داسې حال کې دوام لري، چې لا هم هره ورځ لسګونه افغانان پر ناقانونه لارو دغو هېوادونه ته ور اوړي.

د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، د ایران حکومت هغه افغانان له دغه هیواده باسي چې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري.

د راپورونو له مخې، د ایران حکومت په تېره یوه اوونۍ کې د ایران په سیستان او بلوچستان کې (۱۴۹۴) افغانان نیولي دي.

په دې وروستیو په ایران کې پر افغان کډوالو د فشارونو په لړ کې ایرانیانو پر افغان کډوالو د وچې ډوډی پر پلور هم بندیز لګولی.

د طالبانو د بلخ ولایت د رسنیو برخې تېره ورځ دوشنبه ناوخته د (وږي ۲۶مه) په ایکس پاڼه د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د دغې ډلې مشر ملا هبت‌الله دا ځل په بلخ ولایت کې په قوشتېپې کانال او ریل پټلۍ پروژو سربېره هلته له یو شمېر نورو پروژو هم لېدنه کړې.
ملا هبت‌الله تر دې وړاندې هم د افغانستان شمالي ولایتونو ته سفرونه کړي و، چې یوازې له طالب ولایتي چارواکو، دیني عالمانو او قومي مشرانو سره یې لیدل او د ویناوو پر مهال به یې هغوی ته د شریعت پر پلي کولو ټینګار کاوه، خو دا لومړی ځل دی چې د طالبانو مشر له دغو پروژو لیدنه کوي.
په دغې خبرپاڼه کې راغلي چې ملا هبت‌الله د طالبانو سیمه ییزو چارواکو ته سپارښتنه کړې چې د یادو پروژو کار په ښه ډول مخته یوسي او کرنیزې برخې ته پام ډیر کړي.
تر ډیره بریده داسې انګېرل کیږي، چې د طالبانو د مشر او ځینو نورو چارواکو تر منځ مخالفتونه په ډېرېدو دي او په ځینو برخو کې اوس د دغې ډلې مشر ځینو چارو ته خپله را وړاندې شوی دی.
تر دې وړاندې د تېرې پنجشنبې په ورځ د طالبانو مشر ملا هبت‌الله په جوزجان ولایت خلکو ته په یوه وینا کې ویلي، چې دغه ډله د شریعت په پلي کولو سره هیڅ ځواک ته نه تسلیمیږي او نه هم پرې معامله کوي.

هغه ویلي، چې نظام یې اسلامي نظام دی او دا چې د خدای سره یې ژمنه کړې چې شریعت به د خدای پر همدې ځمکه پلی کوي او په بشپړه توګه به پلي کیږي.

نوموړي دغه څرګندونې په داسې حال کې کړې، چې نړۍوالې ټولنې پر طالبانو بندیزونونه لګولي او له افغانستان سره یې خپلې مرستې راکمې کړې، چې پر دغې ډلې فشار راوړي چې بشري حقونو ته درناوی وکړي او پر ښځو او نجونو پراخ بندیزونه پای ته ورسوي.
خو د طالبانو د مشر دغه وروستي او نورو پخوانیو سفرونو او لېدنو کتنو په اړه خپلواکو سرچېنو تر اوسه پورې څه نه دي ویلي او نه هم ازادو سیمه ییزو رسنیو ته اجازه ورکړل شوې چې د ملا هبت الله دغو سفرونو ته خبري پوښښ ورکړي.

د طالبانو تر کنټرول لاندي د علومو اکاډمۍ مرستیال امير جان ثاقب د دوشنبې په ورځ د خپلو یو کلنو راسته راوړونو په پروګرام کې وويل، چې د بهرنيو کليمو پر ځای د ملي ژپو پښتو او دري د معادلو کلېمو پيدا کولو لړۍ لا هم دوام لري.

د اکادمۍ علمي منشي رفیع الله نيازی بیا وايي، چې په تېر يوه کال کې يې د بهرنيو ژبو د معادلو کليمو د پېدا کولو ترڅنګ ۳۷ عملي او څېړنيزي پروژې بشپړي کړي دي.

د نوموړي په خبره، چې اکاډمۍ دامهال په بېلابېلو علومو کې ۲۸۰ علمي او څېړنيزې پروژې تر لاس لاندې لري.

هغه زياتوي، چې ۳۴ علمي اثاره يې نوي او ۲۵ يې ژپاړلي چاپ کړي دي.

په يو شمېر ښارونو کې د طالبانو له لوري په بهرنیو ژبو د لیکل شويو لوحو د ټولو کمپاینونه هم شروع دي.

پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته په پلازمېنه کابل او ګڼو ولایتونو کې د یو شمېر پوهنتونونو او دولتي ادارو لوحې چې په انګلیسي ژبه لیکل شوې وې هم پاکې کړې؛ خو د طالبانو دغه ګام د ګڼو خلکو له غبرګونونو سره مخ شوی.

نوموړی دا خبرې په داسې مهال کوي، چې د طالبانو حکومت هېڅ کوم هېواد په رسمیت نه دی پېژندلی او له همدې امله هېوادونه او بنسټونه په رسمېت نه پېژندل شوي حکومت ته د رسمي تعاملاتو له مخې پور نه ورکوي.

د طالبانو د ماليې وزارت ویاند احمدولي حقمل د دوشنبې په ورځ وويل، چې پر پخواني حکومت د ځينو بنسټونو د پورنو له جملې څخه یې نړۍوال بانک ته نږدې ۹۱۰ ميليونه افغانۍ او اسايي پرمختيايي بانک ته يې ۱.۹ ميليارده افغانۍ پور ورکړی دی.

نوموړي ويلي، چې پر پخواني حکومت د ځينو بهرنيو هېوادونو او بنسټونو د پورنو پاتې برخه به د پورورکوونکو له غوښتنې او د دوی د رهبرۍ له هدايت سره سم ورکول شي.

د حقمل په خبره، چې دوی نه غواړي افغانستان د بهرنيو هېوادونو او بسنټونو پوروړی پاتې شي.

بېلابېلو طالب مشرانو په خپلو څرګندونو کې ويلي، چې د دوی تر ډېره تکيه پر کورنيو منابعو او کانونو ده.

که څه هم طالبانو تر اوسه له کوم بهرني هېواد یا بنسټ څخه پور اخیستل رد کړي دي؛ خو امریکا هره اونۍ ۴۰ میلیونه ډالر د بشري مرستو په نوم افغانستان ته لېږي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د دې ډلې رییس الوزرا له ابوظبۍ څخه د یوه افغان سوداګر په بلنه دوبۍ ته له لازمو پروټوکولونو پرته او د دوبۍ له حکومت سره د همغږۍ په نشتوالي تللی و؛ خو د پولیسو له لوري یې مخه ونیول شوه.

د سرچينې په وينا؛ د دوبۍ پوليسو ملا حسن ته اجازه ور نه کړه، چې په دغه ښار کې د رحمت الله کندهاري حوېلۍ ته ورشي او په مېلمستيا کې ګډون وکړي.

د دې رسوايي د مخنیوي لپاره طالب ډېپلوماتانو پرېکړه وکړه، چې خپل رییس الوزرا په دوبۍ کې د افغانستان کونسلګرۍ ته بوځي چې اوس د طالبانو په واک کې ده.

د افغانستان انټرنشنل سرچینې وايي، د دوبۍ پولیسو له ملا حسن څخه غوښتي چې ژر تر ژره ابوظبي او روغتون ته ورشي، ځکه چې هغه دوبۍ ته د ننوتو اجازه نه درلوده.

سرچينه وايي، دا چې دوبۍ يو ګرځندوى او ازاد ښار دى؛ نو د ښار چارواکي اندېښمن ښکاري چې د طالبانو د مشرانو شتون به د دغه ښار ګرځندوى حيثيت ته زيان ورسوي.

ملا حسن اخوند د اګسټ په میاشت کې په مېلمستیا کې له ګډون پرته ابوظبۍ ته راستون شو او له هغه ځایه کابل ته ستون شوی.

کارپوهان وايي، چې د طالبانو حکومتي چارواکي او ډېپلوماتان بې له ډېپلوماتیکو پروتوکولونو سره بلد نه دي.

د سرچینې په خبره، دا رسوايي په داسې حال کې رامنځته کیږي، چې په ابوظبۍ کې د طالبانو د سفیر ملا بدرالدین د دې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني نږدې کس او په دوبۍ کې د دې ډلې د کونسل جنرال فدا محمد مدني چې د بهرنیو چارو له وزیر سره تړاو لري، د دوی تر منځ د نه همغږۍ نښه هم ده.

په دوبۍ کې د طالبانو کونسلګرۍ ښار ته د ملا حسن اخوند د ننوتو د مخنیوي په اړه د افغانستان د انټرنشنل پوښتنو ته ځواب نه دی ویلی.

په متحده عربي اماراتو کې څه باندې ۳۰۰ زره افغانان ژوند کوي، چې له طالبانو سره یې د کونسلګرۍ د چارو د پرمخ بیولو لپاره تعامل کې دي؛ خو دوبۍ تر اوسه په دغه هېواد کې د طالبانو په ګډون د ټولو افغان ډلو سیاسي فعالیتونه بند کړي دي.