میر رحمان رحماني د امریکايي چارواکو خلاف خپل شکایتونه بېرته واخستل

د کاناډا د نړیوالو چارو اداره د روغتیا، زدکړو او ښځو د حقونو برخه کې د یو لړ مالي سرچینو پر خونديتابه ټینګار کوي، خو وايي، چې دغه تصمیم به بحث پاروونکی وي.

نېشنل پوسټ د دغه هېواد د نړیوالې پراختیا ادارې یو سند موندلی، چې له افغانستان سره د مرستو پر بېلابېلو اړخونو بحث کوي.

نیشنل پوسټ وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته له افغانستان سره مرستې یوه ازغنه موضع ګرځېدلې ده.

کاناډا او یو شمېر نور دولتونه له هغو هېوادونو سره له نېغو اړیکو ډډه کوي چې له بشري حقونو په سرغړونو تورن دي، خو اوتاوا تر فشار لاندې ده، ځکه په افغانستان کې تر ۱۲ میلیونو ډېر خلک له خوراکي امنیت نه ځوریږي.

نېشنل پوسټ وايي،د کاناډا د نړیوالې پراختیا وزیر احمد حسین ته د ۲۰۲۳ کال په یوه یادښت کې دې ته اشاره شوې چې اوتاوا په تېرو دریو کلونو کې له افغانستان سره۳۶۷ میلیونه ډالره مرسته کړې ده.

په دې سند کې ویل شوي چې د دې مرستو ډیره برخه په بشري چارو او د خلکو په ژغورنه کې لګول شوې دي.

کاناډا دغه راز له ترهګرو ډلو سره د چلند په تړاو د جرایمو قانون کې ځینې بدلونونه راوستي، چې خیریه ټولنې افغانستان کې د مرستې چارې په سمه توګه ترسره کړای شي. خو سند په ډاګه کوي، چې د دغه هېواد لومړیتوبونه بدل شوي دي.

سند وايي، چې په افغانستان کې د کاناډا او متحدانو ستراتیژیکې ګټې کمې شوې دي.

دغه راز د نړۍ په نورو سیمو کې ناورینونو هم پر دغه هېواد مالي فشارونه ډېر کړي دي.

د یوه کاناډايي خیریه سازمان ویاند چې په افغانستان کې د مرستو په چارو کې بوخت دی وايي، د دولت سیاسي او مالي فشارونه درک کوي، خو له افغانستان سره د مرستو کمولو پرېکړې نهیلی کړی.

د کاناډا د ورلډ ویژن یو تن پالیسي جوړوونکی مارټین فیشر وايي، افغانستان نه یوازې مرستو ته اړتیا لري، بلکې کانډا دلته یوه ځانګړې دنده هم لري، ځکه کاناډايي ځواکونو هلته له ترهګرۍ سره جګړه کړې او له حکومت سره یې څلور میلیارده ډالرې مرستې کړې دي.

د نوموړي په باور، افغانستان د بریټانیا د لیبرال دولت د فیمنستي بهرني سیاست پر وړاندې یوه ننګونه ده، ځکه طالبانو نجونې له زدکړو را ګرځولې او پر ښځو یې سخت قوانین پلي کړي دي.

فیشر وايي« د کاناډا په څېر هېواد په هرځای کې هرڅه نه شي کولای. خو که دلته یوځای وي چې هلته ارزښتونه، تاریخي تعهدات او ګټې په یوډول همغاړې شي، هغه افغانستان دی».

یادښت وايي، په داسې حال کې چې کاناډا په افغانستان کې خپل سفارت تړلی او د طالبانو حکومت ته یې نېغې مرستې بندې کړې، له هغه مهاله تر دې دمه توانیدلې چې خپلو ارزښتونو ته له ګواښ پېښېدو پرته، په جدي مرستو کې برخه واخلي.

په دې مرستو کې ۱۴۳ میلیونه ډالره په بشري همکاریو او ۱۱۸ میلیونه ډالرد پراختیا برخه کې ترسره شوي دي.

یادښت وايي، چې کاناډا ۴۰ زره افغانان تخلیه کړي او په قطر کې یو ځانګړی استازی لري چې له نړیوالو متحدانو او د اړتیا پر وخت په غیر رسمي ډول له طالبانو سره بوختیږي.

د کاناډا ډیرې مرستې د نړیوال بانک د افغانستان صندوق ته ځانګړې شوې، خو دغه یادښت ددې مرستو د کمولو وړاندیز کوي.

په دې یادښت کې راغلي چې که له افغانستان سره د کاناډا د مرستو کمېدو موضوع اعلان شي، دا چاره د رسنیو منفي راښکون ډیرولای شي.

نورالحق انور دا هم وایي، چې د ادارو لپاره په ټاکنو کې تقوا، تخصص او ژمنتيا مهمه ده.

ښاغلي انور د کور او ښار جوړولو وزارت د ۹۴ خالي بستونو د الکټرونيکي ازموينې اخيستلو پر مهال دا خبره کړې او زیاتوي، چې له دوی سره د روڼتیا احساس او انګيزه شته.

نوموړي په دولتي ادارو کې د اشخاصو د ټاکلو اړوند زياته کړه: «په دندو د اشخاصو ګمارنې لپاره د ازادې سيالۍ له لارې ازموینې اخیستل د روڼتيا او پرمختګ لامل ګرځي.»

په ورته وخت کې د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزير حمد الله نعماني هم د طالبانو په اداره کې د کار کولو مهم شرط «ژمنتيا، تخصص او امانتداري» ګڼلې ده.

دا مهال افغانان تر ټولو ډېر د خراب اقتصادي وضعت او د کار د نشتوالي څخه کړيږي.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته دغې ډلې په تېرو درېيو کلنو کې تر ډېره هڅه کړې، چې خپلو جنګيالیو ته د کار زمينه برابره کړي.

پر دغه ډله نيوکه کيږي، چې د تير جمهوري دولت ډېری کارکوونکي له دندو لرې کړي او مسلکي بستونه يې غيري مسلکي کسانو ته ورکړي دي.

په تېرو درېيو کلونو د بې کارۍ او اقتصادي ستونزو له کبله یو شمیر کسانو ځان وژنې هم کړي دي.

د طالبانو د لوړو زدکړو وزیر د خوست ولایت په شېخ زاید پوهنتون کې د یوې غونډې پرمهال خبریالان له ویډیو او انځور اخیستو منع کړل.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم سفر په اړه د خوست ولایت مقام په ټولنیزو رسنیو کې د غونډو د راپورونو سره یوازې د شېخ زاید پوهنتون او د جهادي مدرسې د ودانیو انځورونه خپاره کړل.

په خوست کې د طالبانو والي عبدالقیوم روحاني چې ملاهبت الله ته نژدې کس دی، د خپلو لیدونو او غونډو انځورونه او ویډیوګانې نه خپروي او نه هم خبریالان له کامرو سره غونډې ته پرېږدي.

خو د خوست د والي مرستیال محبوب شاه قانت چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني نژدې کس دی د ولایت مقام اړوند په ټولنیزو رسنیو کې د خپلو فعالیتونو انځورونه او ویډیوګانې خپروي.

وروستي انځورونه یې د خوست ځاځي میدان ولسوالۍ ته د سفر پرمهال خپاره کړي دي، چې د سراج الدین حقاني لخوا مرسته شوي خوراکي توکي یې ویشلي دي.

په خوست کې ځینو ځايي خبریالانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې والي یې له کامرو سره غونډو ته نه پرېږدي خو د والي مرستیال محبوب شاه قانت بیا له خبریالانو ښې اړیکي پالي او له کامرو سره یې غونډو ته دعوت کوي.

ننګرهار

د افغانستان انټرنشنل د پلټنو له مخې د طالبانو د امریالمعروف وزیر خالد حنفي ننګرهار ته خپل وروستي سفر پرمهال د غونډو انځورونه د ننګرهار مقام د رسنیو دفتر په ټولنیزو پاڼو کې نه دي خپاره شوي.

د ځینو ځايي خبریالانو په وینا چې په دغو غونډو کې خبریالان له کامرو سره نه و غوښتل شوي.

خو بیا نن د سې شنبې په ورځ « د لړم ۱مه» نېټه د ننګرهار مرستیال والي عزیز الله مصطفا د واکسین کمپاین لپاره په یوه غونډه کې کډون کړی او بیا ددې غونډې انځورونو ترڅنګ د ننګرهار ولایت رسنیو دفتر د څو پرلپسې ناستو انځورونه په ټولنیزو رسنیو په پاڼو کې خپاره کړي دي.

لغمان

تېره ورځ لغمان ته د طالبانو امربالمعروف وزیر خالد حنفي د خپل سفر پرمهال نه هم خبریالانو ته له کامرو سره په غونډه کې اجازه ورکړې او نه یې هم د غونډې انځورونه د لغمان ولایت مقام اړوند ټولنیزو پاڼو کې خپاره شوي دي.

خو د لغمان لپاره د طالبانو د والي شېخ شېر احمد حقاني د نن ورځط د څو لیدنو انځورونه د لغمان ولایت رسنیو او اړیکو دفتر اړوند ټولنیزو رسنیو له خوا خپاره شوي دی.

پر انځور او ویډیو د طالبانو اختلاف

ډیری افغانان د طالبانو د دې روانو ننداریو په اړه هم حیران دي، په یو شمېر ولایتونو ځايي خبریالان وايي چې پر انځورونو او ویډیوګانو د طالبانو د اختلافاتو شاهدان دي.

دوی زیاتوي ځیني طالب چارواکي په ولایتونو کې له کامرو سره بلنه ورکوي؛ خو ځیني بیا یوازې یې د غږونو د ثبتولو اجازه ورکوي.

په همدې حال کې د افغانستان انټرنشنل د یو راپور بنسټ چې د طالبانو د امر بالمعروف نوي قانون له مخې په رسنیو کې د ساکښو موجوداتو پر انځورونو بندیز، د طالبانو په منځ کې نارضایتۍ راټوکولې دي.

طالبانو ته یوې نږدې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د حقاني د ډلې اړوند کسان چې ډیری تبلیغاتي مرکزونه ددوی له خوا اداره کیږي، پر رسنیو د نویو بندیزونو مخالف دي او دا ګام د دې ډلې د منزوي کولو هڅه ګڼي.

ځايي اوسېدونکي وايي، طالبانو د خيرخانې د کچالو ۳۱۵ پوستې په سيمه، د روسانو په سړک او د خيرخانې کوتل پورې خپلې د تلاشۍ پوستې هم زياتې کړې دي.

په تېرو دریو کلونو کې طالبانو څو ځله د کابل ښار په ځانګړې توګه په خیرخانه او شمال ختیځو سیمو کې د ښاریانو کورونه تلاشي کړي.

طالب چارواکو تر اوسه په رسمي توګه په دغو سیمو کې د تلاشي په اړه څه نه دي ویلي.

تر دې وړاندې هم څو ځله طالبانو په څو ولایتونو کې د افغانانو کورونه تلاشي کړي دي.

تر دې مخکې طالبانو ویلي وو، چې د کورنو تلاشي د وسلو د موندلو لپاره کوي.

طالبان په داسې حال کې د کابل په خیرخانه کې کور په کور تلاشي کوي، چې په دې وروستيو کې د ازادۍ جبهې، د دې ډلې پر ضد د پوځي او سیاسي خوځښت او عملیاتو په ترڅ کې د کابل هوايي ډګر په توغندیزو بریدونو سره په نښه کړ.

د افغانستان د ازادۍ جبهې د یکشنبې په ورځ وویل، چې د کابل د هوايي ډګر پر پوځي برخې یې له څو لورو برید کړی دی.

دغه جبهې زياته کړه، چې عمليات يې د څو راکټونو په لګېدو پيل کړه او طالبانو ته يې ځاني او مالي زيانونه اړولي دي.

د بایډن حکومت د ۲۰۲۱ کال د اګست پر ۲۹مه اعلان وکړ، چې تخلیه شوي افغانان په دغه هېواد کې په قانوني توګه، خو پهلنډمهالي ډول اوسیدای شي.

د کانورسېشن په نوم د اکاډمیکو څیړنو او شننو یوه خپرندویه پاڼه وايي، سره له دې چې بایډن په ۲۰۲۳ کال کې د ۷۰ زره افغانانو مشروطې بشردوستانه ویزېتمدید کړې، خو ډیری دغه افغانان لاهم په قانوني خلا کې واقع دي او دا دوی د خپل ژوند له جوړونې راګرځوي.

د شننې له مخې، د افغانانو مشروطه بشردوستانه استوګنه (The Afghan parole program) باید هر دوه کاله وروسته د امریکا ولسمشر وغځوي.

دا ډول استوګنه د متحده ایالتونو د پناه غوښتنې له سیاستونو سره متفاوته ده، چې له ډار سره مخ بهرنیانو ته په دغه هېواد کې د اقامت او دایمي استوګنې لاره برابروي.

یوه پوښتنه دا ده چې د امریکا راتلونکې ټاکنې به د افغانانو د حقوقي وضعیت په برخه کې ټاکونکې وي که نه؟

د مشروطې بشردوستانهاستوګنې پروګرام له ۲۰۲۱ کال وروسته افغانانو ته د امریکا د لنډمهالې استوګنې امکان ور کوي، خو داهم شونې ده چې دغه پروګرام ونه غځیږي.

یو پر درې برخه افغانان چې امریکا ته تللي، په کلیفورنیا، ویرجینیا او ټکزاس کې اوسیږي، خو نور یې د دغه هېواد په نورو ایالتونو کې استوګن شوي.

د شنونکي په باور، ددې استوګنې له مخې افغانان کولای شي په دغه هېواد کې کار او زده کړې وکړي، خو ډیری د ثابت کار او کورونو په موندلو کې له ستونزو سره مخ دي ځکه دایمي اوسېدونکي نه دي او د ټولنیز امنیت شمېرې نه لري.

سره له دېچې بایډن په ۲۰۲۱ کې افغانانو ته مشروطه بشردوستانه ازادي اعلان او په ۲۰۲۳ کال کې تمدید کړه، خو یوازې کانګرس دا واک لري چې د هغوی د دایمي استوګنې قانون تصویب کړي.

د شننې له مخې، یوه دوه ګوندي وړاندیز شوې لایحه چې د افغانانو د ځای پرځای کولو په نوم یادیږي، افغانانو ته دا فرصت ور کولای شي چې په امریکا کې ددایمي استوګنې غوښتنه وکړي.

د سناتور چوک ګراسلي په ګډونتر اوسه یوڅو ګوتشمیر امریکايي جمهوري غوښتونکو قانون جوړوونکو د امنیتي دلایلو له مخې له دې سره مخالفت کړی.

هغوی وايي، چې د نویو راغلیو خلکو د ارزونې تګلارې کافي نه دي او امنیتي ګواښونو ته لاره پرانیزي.

خو ځینې نور یوازې پر هغو افغانانو تمرکز کوي، چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کړی.

د شننې پر بنسټ، جمهوري غوښتونکي سناتور ټام کاټن یوه بله طرح وړاندیز کړې، چې افغانانو یا هر بل کس ته د مشروطې بشردوستانه ازادۍ په برخهکې د ولسمشر واکونه محدودي.

د کانورسېشن شنونکی په دې باور دی، چې د افغانانو برخلیک به د امریکا د ټاکنو له پایلو وروسته جوت شي.

دده په باور، که چیرې کمالا هرېس په ټاکنو کې بریالۍ شي، نوموړې به احتمالا دوه کاله نور هم د افغانانو د استوګنې موده وغځوي. کانګرس به هم له ټاکنو وروسته د افغانانو د ځای پرځای کولو لایحې په اړه تصمیم ونیسي، ځکه معمولا د ټاکنو پرمهال ډیر کم قوانین تصویب کیږي.

خو دا چې ډونالډ ټرمپ به ددغو افغانانو د راتلونکي په اړه څه ګام اخلي، دا تر اوسه یوه پرانستې پوښتنه ده.

د شنونکي په باور، د هغه تېرېدورې تر ډیره د کډوالۍ پر مهارولو تمرکز درلود. په دې کې د کډوالو کم منل او افغان او عراقي ژباړونکو او د امریکايي ځواکونو همکارانو ته د ویزو د ورکولو بهیر سختول شامل وو.