اېمرجېنګ اسيا کرکټ جام: افغان ابدالیانو هانکانګ لوبډلې ته لوبه وبایلله

د اوچا د راپور له مخې، چې د سې شنبې په ورځ د لړم میاشتې پر لومړۍ نېټه خپور شو، د روان کال په سپټمبر میاشت کې په افغانستان کې دوه تاسیسات په لنډمهالې توګه وتړل شول او یوه پروژه بل ځای ته ولېږدول شوه.

دغه سازمان زیاته کړې، چې په دغو مواردو کې په ترتیب سره د هېواد جنوبي، ختیزې او لوېدیزې سیمې تر ټولو ډېرې اغیزمنې شوې دي.

د دغه راپور له مخې، په دغو مواردو کې په بشري فعالیتونو کې لاسوهنه، د کارکوونکو پر وړاندې تاوتریخوالی او په هېواد کې دننه د بنسټونو، کارکوونکو او توکو پر تګ راتګ او لیږدونې محدودیتونه شامل دي.

د اوچا راپور ښيي چې په دې موده کې د بشري عملیاتو ۹ کارکوونکي د طالبانو له خوا نیول شوي او درې تاسیسات په زوره تړل شوي دي.

اوچا زیاتوي: "دا پیښې په دوامداره توګه عملیاتي چاپیریال ګډوډوي."

په راپور کې راغلي چې د سپټمبر په میاشت کې د پروګرامونو په پليتابه کې د طالبانو د نېغې لاسوهنې ۷۳ قضیې، د کارکوونکو په ګومارنه کې د لاسوهنې ۳۵ قضیې، له کارکوونکو د حساسو معلوماتو په غوښتلو کې د لاسوهنې ۱۹ پېښې او پر بهیرونو د نفوذ پنځه پېښې ثبت شوې دي.

د توکو رسولو، د ښځینه کارکوونکو په ګډون د بندیزونو پنځه قضیې او د ښځو د جامو په اړه درې قضیې راپور شوې دي.

د دغه راپور له مخې، د ناقانونه مالیې غوښتنې، د مرستو ضبطول، د اسنادو په لاسلیک کې ځنډ او د ګومارنې اسانتیاوو په ګډون د طالبانو د مداخلې نورې پېښې هم ثبت شوې دي.

دا راپور ښيي چې د طالبانو د نوي قانون له تصویب وروسته د طالبانو امر بالمعروف وزارت په ۴۸ مواردو کې په بشري چارو کې لاسوهنه کړې ده.

د اوچا د راپور له مخې، په دې لاسوهنو کې د دفترونو څار، د کارمندانو توقیف، د کارځایونو جلا کول، د حساسو معلوماتو غوښتل او د ښځینه کارکوونکو د پوښښ اړوند مسالې شاملې دي.

د امریکا د مالیې وزارت د افغانستان د ولسي جرګې مخکینی رییس میر رحمان رحماني او د هغه زوی اجمل رحماني د ۲۰۲۳ کال په ډسمبر کې تحریم کړل. د متحده ایالاتو مالیې وزارت پر هغوی تور ولګاوه چې په افغانستان کې یې په قراردادونو کې درغلي کړې ده.

رحماني او د هغه زوی دا تورونه ردل کړل او د جنوري پر ۳۱ مه یې له قانوني لارو دا پریکړه وننګوله. د محکمې د یوه رپوټ له مخې، هغوی اوس د بندیزونو په تړاو د خبرو اترو په ترڅ کې خپل شکایت بیرته اخستی.

رحماني د سازمان شویو جرمونو او درغلیو د رپوټ ورکولو پروژې ته ویلي، چې « د خبرو اترو او وخت د څرنګتیا په اړه څه نه شو ویلای، خو تر اوسه چې کوم پرمختګونه شوي ورته هیله من یو او په لنډ وخت کې ددې مسالې د حل په تمه یو»

د ولسي جرګې دې دوو پخوانیو غړو د امریکا د بهرنیو چارووزیر انتوني بلینکن او مالیې وزیر جانټ یېلن خلاف مدني شکایتونه کړي وو.

د امریکا د بندیزونو قانون له مخې د یېلن او بلینکن پر وړاندې د رحماني د کورنۍ شکایتونه له جنجال سره مخ کېدای شي.

د سازمان شویو جرمونو او درغلیو د رپوټ ورکولو پروژه وايي، یوازینۍ لار چې دوی د محکمې پر پرېکړه اعتراض وکړي، د اداري پروسیجر قانون و او دا په دې معنا ده، چې دوی باید ثابته کړې واي چې د مالیې وزارت پر دوی د بندیزونو په برخه کې قوانینو ته پام نه دی کړی.

د رپوټ له مخې، ددې چارې ثابتول سخت دي ځکه رحماني ښايي هغه شواهد نه وي لیدلي، چې د بندیزونو لپاره کاریدلي دي.

د کاناډا د نړیوالو چارو اداره د روغتیا، زدکړو او ښځو د حقونو برخه کې د یو لړ مالي سرچینو پر خونديتابه ټینګار کوي، خو وايي، چې دغه تصمیم به بحث پاروونکی وي.

نېشنل پوسټ د دغه هېواد د نړیوالې پراختیا ادارې یو سند موندلی، چې له افغانستان سره د مرستو پر بېلابېلو اړخونو بحث کوي.

نیشنل پوسټ وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته له افغانستان سره مرستې یوه ازغنه موضع ګرځېدلې ده.

کاناډا او یو شمېر نور دولتونه له هغو هېوادونو سره له نېغو اړیکو ډډه کوي چې له بشري حقونو په سرغړونو تورن دي، خو اوتاوا تر فشار لاندې ده، ځکه په افغانستان کې تر ۱۲ میلیونو ډېر خلک له خوراکي امنیت نه ځوریږي.

نېشنل پوسټ وايي،د کاناډا د نړیوالې پراختیا وزیر احمد حسین ته د ۲۰۲۳ کال په یوه یادښت کې دې ته اشاره شوې چې اوتاوا په تېرو دریو کلونو کې له افغانستان سره۳۶۷ میلیونه ډالره مرسته کړې ده.

په دې سند کې ویل شوي چې د دې مرستو ډیره برخه په بشري چارو او د خلکو په ژغورنه کې لګول شوې دي.

کاناډا دغه راز له ترهګرو ډلو سره د چلند په تړاو د جرایمو قانون کې ځینې بدلونونه راوستي، چې خیریه ټولنې افغانستان کې د مرستې چارې په سمه توګه ترسره کړای شي. خو سند په ډاګه کوي، چې د دغه هېواد لومړیتوبونه بدل شوي دي.

سند وايي، چې په افغانستان کې د کاناډا او متحدانو ستراتیژیکې ګټې کمې شوې دي.

دغه راز د نړۍ په نورو سیمو کې ناورینونو هم پر دغه هېواد مالي فشارونه ډېر کړي دي.

د یوه کاناډايي خیریه سازمان ویاند چې په افغانستان کې د مرستو په چارو کې بوخت دی وايي، د دولت سیاسي او مالي فشارونه درک کوي، خو له افغانستان سره د مرستو کمولو پرېکړې نهیلی کړی.

د کاناډا د ورلډ ویژن یو تن پالیسي جوړوونکی مارټین فیشر وايي، افغانستان نه یوازې مرستو ته اړتیا لري، بلکې کانډا دلته یوه ځانګړې دنده هم لري، ځکه کاناډايي ځواکونو هلته له ترهګرۍ سره جګړه کړې او له حکومت سره یې څلور میلیارده ډالرې مرستې کړې دي.

د نوموړي په باور، افغانستان د بریټانیا د لیبرال دولت د فیمنستي بهرني سیاست پر وړاندې یوه ننګونه ده، ځکه طالبانو نجونې له زدکړو را ګرځولې او پر ښځو یې سخت قوانین پلي کړي دي.

فیشر وايي« د کاناډا په څېر هېواد په هرځای کې هرڅه نه شي کولای. خو که دلته یوځای وي چې هلته ارزښتونه، تاریخي تعهدات او ګټې په یوډول همغاړې شي، هغه افغانستان دی».

یادښت وايي، په داسې حال کې چې کاناډا په افغانستان کې خپل سفارت تړلی او د طالبانو حکومت ته یې نېغې مرستې بندې کړې، له هغه مهاله تر دې دمه توانیدلې چې خپلو ارزښتونو ته له ګواښ پېښېدو پرته، په جدي مرستو کې برخه واخلي.

په دې مرستو کې ۱۴۳ میلیونه ډالره په بشري همکاریو او ۱۱۸ میلیونه ډالرد پراختیا برخه کې ترسره شوي دي.

یادښت وايي، چې کاناډا ۴۰ زره افغانان تخلیه کړي او په قطر کې یو ځانګړی استازی لري چې له نړیوالو متحدانو او د اړتیا پر وخت په غیر رسمي ډول له طالبانو سره بوختیږي.

د کاناډا ډیرې مرستې د نړیوال بانک د افغانستان صندوق ته ځانګړې شوې، خو دغه یادښت ددې مرستو د کمولو وړاندیز کوي.

په دې یادښت کې راغلي چې که له افغانستان سره د کاناډا د مرستو کمېدو موضوع اعلان شي، دا چاره د رسنیو منفي راښکون ډیرولای شي.

نورالحق انور دا هم وایي، چې د ادارو لپاره په ټاکنو کې تقوا، تخصص او ژمنتيا مهمه ده.

ښاغلي انور د کور او ښار جوړولو وزارت د ۹۴ خالي بستونو د الکټرونيکي ازموينې اخيستلو پر مهال دا خبره کړې او زیاتوي، چې له دوی سره د روڼتیا احساس او انګيزه شته.

نوموړي په دولتي ادارو کې د اشخاصو د ټاکلو اړوند زياته کړه: «په دندو د اشخاصو ګمارنې لپاره د ازادې سيالۍ له لارې ازموینې اخیستل د روڼتيا او پرمختګ لامل ګرځي.»

په ورته وخت کې د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزير حمد الله نعماني هم د طالبانو په اداره کې د کار کولو مهم شرط «ژمنتيا، تخصص او امانتداري» ګڼلې ده.

دا مهال افغانان تر ټولو ډېر د خراب اقتصادي وضعت او د کار د نشتوالي څخه کړيږي.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته دغې ډلې په تېرو درېيو کلنو کې تر ډېره هڅه کړې، چې خپلو جنګيالیو ته د کار زمينه برابره کړي.

پر دغه ډله نيوکه کيږي، چې د تير جمهوري دولت ډېری کارکوونکي له دندو لرې کړي او مسلکي بستونه يې غيري مسلکي کسانو ته ورکړي دي.

په تېرو درېيو کلونو د بې کارۍ او اقتصادي ستونزو له کبله یو شمیر کسانو ځان وژنې هم کړي دي.

د طالبانو د لوړو زدکړو وزیر د خوست ولایت په شېخ زاید پوهنتون کې د یوې غونډې پرمهال خبریالان له ویډیو او انځور اخیستو منع کړل.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر ندا محمد ندیم سفر په اړه د خوست ولایت مقام په ټولنیزو رسنیو کې د غونډو د راپورونو سره یوازې د شېخ زاید پوهنتون او د جهادي مدرسې د ودانیو انځورونه خپاره کړل.

په خوست کې د طالبانو والي عبدالقیوم روحاني چې ملاهبت الله ته نژدې کس دی، د خپلو لیدونو او غونډو انځورونه او ویډیوګانې نه خپروي او نه هم خبریالان له کامرو سره غونډې ته پرېږدي.

خو د خوست د والي مرستیال محبوب شاه قانت چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني نژدې کس دی د ولایت مقام اړوند په ټولنیزو رسنیو کې د خپلو فعالیتونو انځورونه او ویډیوګانې خپروي.

وروستي انځورونه یې د خوست ځاځي میدان ولسوالۍ ته د سفر پرمهال خپاره کړي دي، چې د سراج الدین حقاني لخوا مرسته شوي خوراکي توکي یې ویشلي دي.

په خوست کې ځینو ځايي خبریالانو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې والي یې له کامرو سره غونډو ته نه پرېږدي خو د والي مرستیال محبوب شاه قانت بیا له خبریالانو ښې اړیکي پالي او له کامرو سره یې غونډو ته دعوت کوي.

ننګرهار

د افغانستان انټرنشنل د پلټنو له مخې د طالبانو د امریالمعروف وزیر خالد حنفي ننګرهار ته خپل وروستي سفر پرمهال د غونډو انځورونه د ننګرهار مقام د رسنیو دفتر په ټولنیزو پاڼو کې نه دي خپاره شوي.

د ځینو ځايي خبریالانو په وینا چې په دغو غونډو کې خبریالان له کامرو سره نه و غوښتل شوي.

خو بیا نن د سې شنبې په ورځ « د لړم ۱مه» نېټه د ننګرهار مرستیال والي عزیز الله مصطفا د واکسین کمپاین لپاره په یوه غونډه کې کډون کړی او بیا ددې غونډې انځورونو ترڅنګ د ننګرهار ولایت رسنیو دفتر د څو پرلپسې ناستو انځورونه په ټولنیزو رسنیو په پاڼو کې خپاره کړي دي.

لغمان

تېره ورځ لغمان ته د طالبانو امربالمعروف وزیر خالد حنفي د خپل سفر پرمهال نه هم خبریالانو ته له کامرو سره په غونډه کې اجازه ورکړې او نه یې هم د غونډې انځورونه د لغمان ولایت مقام اړوند ټولنیزو پاڼو کې خپاره شوي دي.

خو د لغمان لپاره د طالبانو د والي شېخ شېر احمد حقاني د نن ورځط د څو لیدنو انځورونه د لغمان ولایت رسنیو او اړیکو دفتر اړوند ټولنیزو رسنیو له خوا خپاره شوي دی.

پر انځور او ویډیو د طالبانو اختلاف

ډیری افغانان د طالبانو د دې روانو ننداریو په اړه هم حیران دي، په یو شمېر ولایتونو ځايي خبریالان وايي چې پر انځورونو او ویډیوګانو د طالبانو د اختلافاتو شاهدان دي.

دوی زیاتوي ځیني طالب چارواکي په ولایتونو کې له کامرو سره بلنه ورکوي؛ خو ځیني بیا یوازې یې د غږونو د ثبتولو اجازه ورکوي.

په همدې حال کې د افغانستان انټرنشنل د یو راپور بنسټ چې د طالبانو د امر بالمعروف نوي قانون له مخې په رسنیو کې د ساکښو موجوداتو پر انځورونو بندیز، د طالبانو په منځ کې نارضایتۍ راټوکولې دي.

طالبانو ته یوې نږدې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د حقاني د ډلې اړوند کسان چې ډیری تبلیغاتي مرکزونه ددوی له خوا اداره کیږي، پر رسنیو د نویو بندیزونو مخالف دي او دا ګام د دې ډلې د منزوي کولو هڅه ګڼي.