د بلوچستان ایالت د اطلاعاتو مخکینی وزیر جان اڅکزی وايي، چې په پاکستان کې وروستۍ ناامني په افغانستان کې د امریکا د ناسمو تګلارو له امله ده چې وسله والې ډلې یې واک ته و رسولې. هغه وايي، خلیلزاد اوس د پاکستان د پوځ په چارو کې لاسوهنه کوي.
د بلوچستان ایالت د اطلاعاتو مخکیني وزیر جان اڅکزي په خپله ایکس پاڼه یوه ویډیو خپره کړې او په کې وايي، چې په پاکستان کې وروستۍ ناامني په افغانستان کې د امریکا د ناسمو تګلارو له امله رامنځته شوې او په دې کې د ده په خبره لوی لاس د زلمي خلیلزاد دی.زلمي خلیلزاد تر اوسه پورې د جان اڅکزي داسې څرګندونو ته غبرګون نه دی ښودلی.اڅکزی ادعا کوي، د امریکا هغه تګلارې چې په ۲۰۲۱ کال کې زلمي خلیلزاد د افغانستان لپاره پلې کړې او وسله والې ډلې یې واک ته ورسولې له هغې وروسته په بلوچستان او خیبرپښتونخوا کې جګړې او ناامنۍ زور اخیستی.هغه د زلمي خلیلزاد وروستیو څرګندونو ته په اشارې وايي: «پاکستان کې اوس د بهرنۍ لاسوهنې امکان لږ دی، د پاکستان پالیسي جوړونکي د دغه هیواد په ګټو معامله نه کوي، امریکا چې ځواکمن هیواد هم دی، نه شي کولای موږ د خپلو ګټو لپاره وکاروي، هغه زلمی خلیلزاد یادوم چې افغانستان یې په بلا واړاوه اوس د پاکستان د پوځ په داخلي چارو کې لاسوهنه کوي.»د افغانستان د سولې په چارو کې د امریکا مخکنی استازی زلمی خلیلزاد له څه مودې راهیسې په خپله ایکس پاڼه د پاکستان د پوځ پر مشر نیوکې کوي او هغه د پاکستان تحریک انصاف عاصګو مند د پخواني مشر عمران خان په «ناقانونه» بندي کېدو تورنوي.جان اڅکزی وړاندې وايي، د دې په ځای چې پاکستان امریکا ته اړ وي، دا مهال امریکا پاکستان ته اړتیا لري: «پاکستان د جغرافیې له پلوه ارزښت لري او دا مهال له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې د یوه سنګر حیثیت لري، امریکا دې له موږ سره د دوستۍ اړیکي وپالي او د زلمي خلیلزاد غوندې کسان دې مهار کړي.»زلمي خلیلزاد د لړم ۲۰ مه په کوټه کې د خونړي برید په غبرګون کې ویلي و چې: «د پاکستان پوځ دې د سیاست پر ځای د پاکستاني وګړو د امنیت خوندیتوب ته پام وکړي.»نوموړي په خپل اېکس کې لیکلي و، چې د پاکستان پوځ په دې وروستیو کې خپله ټوله انرژي په سیاسي، عدلي او اقتصادي برخو کې لګولې ده.خلیلزاد تر دې وړاندې د پاکستاني پوځ د مشرانو د کاري مودې د غځولو په غبرګون کې ویلي و، چې د پاکستان د ملي شورا د دغه کار پایلې به د جنرال منیر د زیانمنونکو سیاستونو دوام وي
مایک والټز په افغانستان کې له ۲۰۰۰ تر ۲۰۰۴ کلونو تر منځ د امریکا له پوځ او ځانګړو ځواکونو د افسر په توګه د ترهګرۍ ضد مبارزه او د افغان ځواکونو د مشاور په توګه دندې ترسره کړې.
والټز د امریکا د مرستیال ولسمشر ډیک چیني سره د ترهګرۍ ضد مشاور په توګه هم دنده ترسره کړې، چې هغه د افغانستان لپاره د متحده ایالاتو په پالیسۍ او ستراتیژۍ جوړولو کې ښکېل و.
د امریکا د ملي امنیت سلاکار د امریکا په حکومت کې یو پیاوړی چارواکی وي، چې په امریکا کې د ډېرو لوړ پوړو دولتي چارواکو برعکس د هغه ټاکل د مشرانو جرګې تایید ته اړتیا نه لري.
د تېر کال په سلواغې میاشت کې، د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخوانی ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد د کانګرس یوې استماعیه غونډې ته ورغوښتل شوی و، هغه ویلي و چې طالبان د القاعدې او داعش په ځپلو کې بریالي شوي، چې ښاغلي والټز پرې نیوکه وکړه او ویې وویل: «د یوې ترهګرې ډلې د له منځه وړلو لپاره په بلې ترهګرې ډلې تکیه کول خطرناک او لویه تېروتنه ده.»
مایک والتز دا مهال د امریکا د استازو په جرګه کې د فلوریډا ایالت استازی دی او د ډونالډ ټرمپ کلک ملاتړی دی.
۵۰ کلن مایک والټز خپلې پوځي او سیاسي تجربې په خپل یوه کتاب «جنګي ډیپلوماټ: له واشنګټن څخه تر افغانستان پورې د شین خولي سرتیري جګړې» کې خپرې کړې دي.
والټز له افغانستانه د امریکا د وتلو په اړه د جوبایډن پر ادارې سختې نیوکې کوي او دغه بهیر یې «شرموونکی» بللی دی.
هغه د تیر کال په مئ میاشت کې د کانګرس یوې استماعیه غونډې ته دا هم وویل چې طالبان د پخوانیو افغان سرتیرو وژلو او ځورولو ته دوام ورکوي.
دغه امریکايي چارواکي د تېر کال په وږي میاشت کې فاکس نیوز ته ویلي و چې په افغانستان کې القاعده د طالبانو د حکومت او د امریکا د تجهیزاتو په مرسته یو ځل بیا را ژوندۍ شوې او د «بن لادن خوب» یې پوره کړ.
مايک والټز زياته کړه، چې امريکايي ځواکونه به په راتلونکي کې له ترهګرۍ سره د مبارزې لپاره افغانستان ته راستانه شي.
دغه نظرپوښتنه چې په پرلیکه بڼه د فیسبوک او اېکس پر مټ ترسره شوې پکې ۱۵۵۹ ګډونوالو برخه اخیستې ده، چې د نظرپوښتنې اساسي څلور پوښتنې یې ځواب کړې دي.
دا نظرپوښتنه د افغانستان په اوسني وضعیت کې له طالبانو سره د ټرمپ د نوې راتلونکې ادارې د تعامل، فشار راوړلو، مرستې بندولو او بې پرې پاتې کېدو په اړه د خلکو نظرونه راټولوي.
د اېکس او فیسبوک نظرپوښتنې د افغانستان د حالاتو او د طالبانو په اړه د خلکو بېلابېل نظرونه ښیي او په ګډه دا پایلې د ټولنیزو او سیاسي تمایلاتو د پوهېدو لپاره کارول کېږي.
۱. پر طالبانو فشار راوړل
•د اېکس نظرپوښتنه: ۶۲ کسانو (۱۹%) د دې نظریې ملاتړ کړی چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي.
•د فیسبوک نظرپوښتنه: ۳۰۸ کسان (۲۵%) باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي.
•د دواړو ګډې پایلې: ۳۷۰ کسان (۲۴%) پر دې باور دي چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي.
۲. له طالبانو سره تعامل کول
•د اېکس نظرپوښتنه: ۱۵۷ کسان (۴۸%) باور لري چې ټرمپ له طالبانو سره تعامل کوي.
•د فیسبوک نظرپوښتنه: د دې نظریې ملاتړ بیا پر فیسبوک لا زیات شوی او ۶۴۰ کسانو (۵۲%) باور ښودلی چې ټرمپ به له طالبانو سره تعامل کوي.
• د دواړو ګډې پایلې: ۷۹۷ کسان (۵۱%) په مجموعي توګه په دې باور لري چې ټرمپ به له طالبانو سره تعامل کوي.
۳. پر طالبانو مرستې بندول
•د اېکس نظرپوښتنه: ۴۳ کسان (۱۳%) باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو مرستې بندې کړي.
•د فیسبوک نظرپوښتنه: ۸۶ کسان (۷%) باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو مرستې بندې کړي.
•د دواړو ګډې پایلې: ۱۲۹ کسان (۸%) په دې باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو مرستې بندې کړي.
۴. نظر نه لرم
•د اېکس نظرپوښتنه: ۶۶ کسان (۲۰%) د موضوع په اړه بې پرې پاتې شوي او نظر یې نه دی ورکړی.
•د فیسبوک نظرپوښتنه: ۱۹۷ کسان (۱۶%) تاییدوي چې د موضوع په اړه هېڅ نظر نه لري.
•د دواړو ګډې پایلې: ۲۶۳ کسان (۱۷%) په دې موضوع کې بې پرې پاتې شوي دي.
تحلیل او پایله
د اېکس او فیسبوک د نظرپوښتنې ګډ تحلیل ښيي چې زیاتره ګډونوال (۵۱%) باور لري چې ټرمپ به له طالبانو سره تعامل وکړي. د دې نظریې ملاتړ د دواړو نظرپوښتنو په پایلو کې له ۵۰% څخه لوړ دی، چې ښيي د نظرپوښتنو ګډونوال باور لري، ټرمپ به له طالبانو سره تعامل وکړي.
دویمه برخه خلک بیا باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو فشار راوړي او دا ډله خلک د مجموعي ګډونوالو ۲۴ سلنه جوړوي.
درېیمه ډله ګډونوال بیا باور لري چې ټرمپ به پر طالبانو د امریکا مرستې بندې کړي او د دې باور لرونکي خلک د نظرپوښتنې ۸ سلنه جوړوي.
څلورمه ډله ګډونوال چې اندازه یې یو څه لوړه ده بیا د اړوندې موضوع په اړه هېڅ نظر نه لري او دا د ګډونوالو ۱۷سلنه جوړوي.