له کندهار څخه سرچينو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وويل، چې د دغه ولایت د پنجوايي ولسوالۍ په «رود» په سيمه کې د يوه ځوان جسد پيدا شوی، چې په مرموز ډول وژل شوی. دغه ۲۴ کلن ځوان دوې ورځې وړاندې له کوره لادرکه شوی و او وروسته يې مړی موندل شوی.
سرچینې وايي، وژل شوی ځوان عبدالغني نوميږي، چې د کندهار ښار اوسېدونکی دی.
عبدالغني لومړی ويشتل شوی او وروسته یې په سيمه کې جسد غورځول شوی.
د وژل شوي ځوان کورنۍ هم له رسنيو سره خبرې نه کوي او نه هم تر اوسه د پېښې اصلي لامل څرګند دی.
په کندهار کې د طالبانو امنيه قوماندانۍ ویاند اسدالله جمشيد هم پېښه تايیدوي او وايي، چې دغه ځوان غلو وژلی.
نوموړي ويلي، چې د پېښې په اړه څېړنې روانې دي.
تر دې وړاندې په کندهار ښار او ولسواليو کې څو پرله پسې مرموزې او هدفي وژنې تر سره شوې، چې لويه برخه یې د تېر حکومت نظامي کسان دي.
د افغانستان د مخکیني ولسمشر مرستیال وايي، طالبان په کال کې تر ۲،۸ میلیارد ډالرو پورې عاید لري، خو دغه ډله د کلنۍ بودجې له کسر سره مخ ده. امرالله صالح ویلي چې که د امریکا مرستې بندې شي په افغانستان کې به اقتصادي زلزله راشي.
صالح هندۍ پرنټ ورځپاڼې ته په خپله وروستۍ مرکه کې ویلي چې د امریکا ولسمشر جوبایډن هڅه کوي طالبان د ستراتیژیکو تېروتنو او په افغانستان کې د ناورین د جبرانولو لپاره د تمویل له لارې ارام وساتي.
صالح وايي، د طالبانو د څلور میلیارد ډالري بودجې کسر د امریکا له خوا تامینیږي.
د امريکا متحده ايالات وايي، له افغانستان سره يې په تېرو دريو کلونو کې تر دوه ميليارده ډالرو زياتې مرستې په بشري برخو لګولې دي. امریکا ټینګار کړی چې دا مرستې به د ملګرو ملتونو په څیر خیریه موسسو ته ورکول کیږي او ډاډه دي چې طالبان دا پیسې نه کاروي.
امرالله صالح په مرکه کې خبرداری ورکړی، چې د امریکا د مرستو تغییر د طالبانو په لیکو کې جدي اقتصادي ناورین او په افغانستان کې اقتصادي زلزله رامنځته کولای شي.
صالح دا هم ویلي چې له ګمرکونو او استخراجي صنایعو څخه طالبان دوه نیم تر دوه اعشاریه اتو میلیارد ډالرو پورې عاید ترلاسه کوي، چې د خپل ځواک د پیاوړتیا په ځانګړې توګه د دفاعي لګښتونو، کورنیو استخباراتو او د هبت الله اخوندزاده د دفتر لپاره لګول کیږي.
صالح ویلي، "بایډن میلیونونه ډالر نه لري، چې د طالبانو ملاتړ وکړي. هغه د طالبانو د ساتلو لپاره د امریکا د مالیاتو پیسې ضایع کړې.»
د زرغون بهیر مشر وايي، امریکا په تېرو دریو کلونو کې له طالبانو سره د نغدو پیسو مرستې کړې، افغانۍ یې ورته چاپ کړې او د ځنډول شویو پروژو د پیل او پاسپورټونو برخه کې یې مرستې ورسره کړې دي.
نوموړي د سیګار رپوټ او د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان بانک په حواله ویلي چې امریکا طالبانو ته ۸۰ میلیارده افغانۍ ور کړې او اووه میلیونه پاسپورټونه یې چاپ کړي دي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان سره د امریکا پر مرستو تل نیوکې شوې دي. د طالبانو یو شمېر منتقدین او د امریکا ځانګړی مفتش وايي، احتمال لري چې دا ډله افغانستان ته له تلونکو پیسو ګټه پورته کوي.
د افغانستان په چارو کې د ایران د ولسمشر ځانګړي استازي حسن کاظمي قُمي د چارشنبې په ورځ د طالبانو له دفاع وزیر ملا یعقوب سره کتلي دي. د طالبانو دفاع وزارت په یوه خبرپاڼه کې لیکلي، چې په دې کتنه کې دواړو لوریو د سرحدي همکاریو او افغان کډوالو په اړه خبرې کړې دي.
د طالبانو د دفاع وزارت مطبوعاتي دفتر څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي: «دواړو لوریو د دوستانه اړیکو د پیاوړتیا، ښه ګاونډیتوب، سوداګرۍ، سرحدي همکاریو او د افغان کډوالو د ستونزو په اړه بحث او خبرې وکړې.»
په خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې کتنه کې ملا یعقوب او کاظمي قمي «په بېلابېلو برخو کې د دوه اړخیزو همکاریو د پراخولو لپاره پر خپل چمتووالي ټینګار وکړ.»
د دوی د خبرو نور جزئیات نه دي خپاره شوي.
د سرحدي همکاریو او افغان کډوالو په اړه بحث په داسې حال کې ترسره کيږي، چې طالبانو د لړم په ۱۰ مه تایید کړې وه، چې افغان کډوال د ایران په پوله کې ویشتل شوي دي.
د طالبانو د څېړنو لومړنۍ پایلې ښيي، چې د ایران پولې ته څېرمه پر افغان کډوالو د ډزو په پايله کې دوه تنه وژل شوي او ۳۴ تنه ټپیان دي.
د بشري حقونو یوې ادارې حال وش، چې له سیستان او بلوچستان څخه خبرونه خپروي لومړی پر افغان کډوالو د ډزو خبر خپور کړ.
حسن کاظمي قمي له دې مخکې ادعا کړې وه، چې دا راپورونه حقیقت نه لري.
د ایران دغه دیپلومات د طالبانو د دفاع له وزیر سره له کتنې مخکې د طالبانو د رییس الوزرا له سیاسي مرستیال عبدالکبیر او د دې ډلې د بهرنیو چارو له وزیر امیرخان متقي سره لیدلي او خبرې اترې کړې دي.
طالبان وايي، ایران غواړي له دې ډلې سره سیاسي همکاري پراخه کړي.
د ایران د ولسمشر ځانګړي استازي له حامد کرزي سره هم کتلي.
په کابل کې د ایران سفارت وايي، حامد کرزي له کاظمي قمي سره په کتنه کې غوښتي، چې د افغانانو د ستونزو د اواري لپاره یو سیمه ییز نوښت وړاندې کړي.
د مالیزیا د ډیموکراټ عمل ګوند رییس ددغه هېواد د پوهنې پر وزیرې د طالبانو د پوهنې وزارت یوه پلاوي د کوربه توب له امله نیوکې کړې دي.هغه وویل، « د پوهنې وزارت ولې د یوه داسې هېواد پلاوي ته د سفر اجازه ورکړې چې په ښوونځیو او پوهنتونونو کې یې د نجونو زده کړې بندې کړې دي».
لیم ګوان اینګ د مالیزیا په پارلمان کې د یوې خبري غونډې پرمهال د پوهنې وزیره فضلینه صدیق وپوښتله چې دا لیدنه یې د څه لپاره کړې ده.
د طالبانو د پوهنې وزارت یوه پلاوي ددغه وزارت د دفتر د مقام عمومي رییس مولوي شهابالدین ثاقب په مشرۍ مالیزیا ته سفر کړی.
د مالیزیا د ډیموکراټ عمل ګوند رییس وویل چې دی یوازې دا موضوع د خلکو د استازي په توګه نه مطرح کوي، بلکې له دې امله یې مطرح کوي چې دبشري حقونو او د ښځو زده کړو ته په جدي نظر ګوري.
هغه وویل، « د پوهنې وزارت ولې د یوه داسې هېواد د پوهنې پلاوي ته د سفر اجازه ورکړې چې د نجونو او ښځو د زده کړو پرمخ یې ښوونځي او پوهنتونونه بند کړي دي».
د مالیزیا کیني رسنۍ د رپوټ له مخې، هغه ویلي چې دده د ګوند غړی او د پوهنې وزارت مرستیال وانګ کاه وو له دغه سفره ناخبره و.
د باګان سیمې استازي وپوښتل چې مالیزیا دغه پلاوی د کومو ګټو له مخې منلی او ایا د پوهنې وزارت د طالبانو له پلاوي سره د نجونو او ښځو پرمخ د ښوونځیو او پوهنتونونو د بندیدو په تړاو خبرې کړې دي که نه؟
مالیزیا په دغه هېواد کې د افغانستان سفارت طالبانو ته سپارلی او ددې ډلې ګڼو پلاویو په تېر یوه کال کې کوالالمپور ته سفرونه کړي، خو دا لومړی ځل دی چې د حکومت اپوزیسیون د طالبانو د پوهنې وزارت د پلاوي پر سفر اعتراض کوي.
د طالبانو امربالمعروف وزارت خبر ورکړی، چې د دوی محتسبانو په کندهار او نيمروز کې ۲۳ کسان د «قمار وهنې» په تور نيولي دي. طالبانو دا نه دي ويلي، چې نیول شویو کسانو څه ډول قمار کاوه، خو وايي، چې دا ډول کړنې «ناوړه اقتصادي، ټولنیزې او اخلاقي» پايلې لري.
د طالبانو امربالمعروف وزارت د چارشنبې په ورځ (د لړم ۳۰ مه) په يوه خبرپاڼه کې ویلي، چې قیمار وهل «جرم» دی.
د طالبانو امربالمعروف وزارت مسوولانو د دغو کسانو د نیولو پر مهال ویلي، چې قمار د اسلامي شریعت خلاف عمل دی، چې دښمني رامنځته کوي او ناوړه اقتصادي، ټولنیزې او اخلاقي پايلې لري.
طالبانو د نیول شویو کسانو د هويت او برخلیک په اړه جزییات نه دي ورکړي.
طالبان نږدې هره ورځ په بېلابېلو ولایتونو کې په خپلسري ډول خلک په بېلابېلو تورونو نيسي، زنداني کوي يې او په عام محضر کې يې په دُرو وهي.
د بشري حقونو سازمانونه وايي، چې د طالبانو قضايي سیستم معیاري نه دی او تورن کسان د مدافع وکیل په ګډون قانوني اجرااتو ته لاسرسی نه لري.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختيايي ادارې استازي پر نړيوالې ټولنې غږ کړی، چې د افغان ښځو او نجونو هيلې له لاسه ور نه کړي او هغوی بېړني ملاتړ ته اړتيا لري. سټيفن روډریکوز د افغان نجونو او ښځو په وړاندي د طالبانو د محدودیتونو په اړه اندېښنه ښودلې.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختيايي ادارې استازي سټیفن روډريکوز د سې شنبې په ورځ په ټوکيو کې له اين ایچ کې ټلویزيون سره په مرکه کې ويلي، چې د افغان مېرمنو په وړاندې د طالبانو سخت دريځ حالت نور پېچلی کوي.
هغه زياته کړې: « خلک د طالبانو له لوري د ميرمنو په وړاندې سخت دريځ له ټولنې څخه د ښځو د مخ او غږ له منځه وړل بولي او دا وضعت نور هم سختوي.»
طالبانو د همدغه کال په اګسټ مياشت کې د خپل نوي قانون له مخې له ميرمنو غوښتي، چې په عامه ځایونو کې خپل بدن او مخ پټ کړي.
سټيفن په دې مرکه کې اندېښنه ښکاره کړې، چې د طالبانو دغه کړنه به د ښځو وضعیت نور هم ترینګلی کړي.
نوموړي ويلي، چې د نړېوالې ټولنې پاملرنه اوکراين او منځني ختيځ ته ډېره شوې، له ۲۰۲۱ کال راهيسي له افغانستان سره د نړيوالې ټولنې مرستې کمي شوې او سږ کال د افغان ښځو لپاره د کار او د هغوی د ژوند ملاتړ لپاره د تمويل کچه هم نيمايي ته را ټيټه شوې ده.
د هغه په خبره، دا مهال افغان مېرمنې زيات ملاتړ او مرستې ته اړتيا لري.
سټيفن ويلي: « موږ د غزې، اوکراین، لبنان او داسې نورو په اهميت پوهيږو، خو دا هم غواړو، چې په افغانستان کې څه روان دي که یې په همداسې نازک او ناسم حالت کې پرېږدو هر څه به له لاسه ورکوو او په پنځو کلونو کې به بيا هغه ځای ته ورسيږو ، له کومه خایه مو چې پیل کړی و.»
په افغانستان کې د ميرمنو پر ناسم وضعت افغان سیاسیونو، مدني فعالانو او نړيوالو اندېښنې ښودلې او په پرله پسې توګه يې له طالبانو غوښتي، چې د ميرمنو په برخه کې په خپلو پاليسیو کې تغیير راولي.
په افغانستان کې واکمن طالبان د ښځو د زده کړو او کار مسالې خپل داخلي موضوعات يادوي او وايي، چې هر څه د «شریعت» په چوکاټ کې تر سره کوي.