د اسټرالیا پارلمان کې د افغان الاصله سناتورې افغان تابعیت ناندرۍ را پارولې دي

تورخم کې سرچینو ویلي، د نومبر له ۲۳مې راهیسې له پنجاب نه د صادراتي توکو هیڅ موټر تر پېښور او تورخم نه دی رسېدلی. فدرالي او ایالتي چارواکو په تېرو څو ورځو کې د پنجاب او خیبر پښتونخوا لویې لارې او موټروې په کانټینرونو تړلې وې، چې ټرانسپورټ یې فلج کړی و.

د ډان د رپوټ له مخې، په پېښور کې بند پاتې سوداګریز موټر، چې تازه میوې، د ډبرو سکاره او له افغانستان څخه وارد شوي توکي پکې بار دي، په ټپه ولاړ دي.

د تورخم د ګمرکي اجنټانو د اتحادیې مشر، مجیب‌الله شینواري وویل چې دا ګډوډي بې‌سارې ده. هغه زیاته کړه، چې د افغانستان د ډبرو سکاره چې معمولا د پنجاب فابریکو ته وړل کېږي او میوې، چې د اسلام‌اباد او راولپینډۍ بازارونو ته لېږدول کېږي، بند پاتې دي.

شینواري وویل، له دې وړاندې، شاوخوا ۳۰۰ موټر هره ورځ افغانستان ته د صادراتو لپاره تلل او شاوخوا ۲۵۰ موټر له وارداتو سره راتلل خو اوس دا شمېر ۱۵۰ ته راکم شوی او له اټک اخوا د لویو ګاډو تګ راتګ په بشپړه توګه بند شوی دی.

د دې ترڅنګ، پر صادراتي محصولاتو د ایالتي حکومت دوه سلنه مالیې هم د افغان ترانزیټ سوداګري ډېره برخه د بلوچستان چمن بندر ته اړولې ده.

یو تن ځایي مسوول جمشید خان ډان ته وویل چې "دې د سیمې سوداګرو لپاره ستر مالي زیانونه اړولي دي".

د دې په ځواب کې د طالبانو حکومت هم پر پاکستاني میوو او سبزیو مالیه لوړه کړې، چې د سرچینې په باور، سوداګرۍ ته یې نور زیان رسولی دی.

د تورخم په بندر کې ګمرکي چارواکو هم د سوداګرۍ د کچې په کمېدو اعتراف کړی. یوه چارواکي یادې رسنۍ ته ویلي چې دغه سیاسي ناورین دواړو هېوادونو ته اقتصادي زیانونه اړوي.

د تحریک انصاف ګوند لاریونونه له پلازمېنې اسلام اباد نه شاته تمبول شوي، خو لا هم د پنجاب پر لور ټولې ټرانزیټي لویې لارې نه دي پرانېستل شوې.

د ۲۰۲۴ کال په اوږدو کې کروندګرو پر ۱۲,۸۰۰ هکټاره ځمکه کوکنار کرلي، چې د تېر کال په پرتله ۱۹ سلنه زیاتوالی ښيي، خو لا هم تر بندیز مخکې کچې ته نه ده رسېدلې.

د کوکنارو د حاصلاتو ارزښت په ۲۰۲۴ کال کې ۲۶۰ میلیونه ډالرو ته رسېدلی، چې د تېر کال په پرتله ۱۳۰ سلنه زیاتوالی ښيي، خو لا هم د ۲۰۲۲ کال د بندیز مخکې ارزښت په پرتله ۸۰ سلنه ټیټ دی.

د ملګرو ملتونو د نشه یي توکو او جرمونو دفتر اجرایه رییسې غاده فتحي والي ویلي چې"د کوکنارو د کرکېلې او تولید دوامداره کمښت نوي فرصتونه او پېچلې ننګونې رامنځته کوي."

هغې زیاته کړې چې نړیوالو هڅو ته اړتیا ده څو ډاډ ترلاسه شي چې دا کمښت د مصنوعي نشه یي توکو لکه میتافېټامین په تولید منتج نه شي. هغې دا هم ویلي چې د قانوني او اقتصادي بدیلونو په موخه باید نړیواله ټولنه له هغو کلیوالو ټولنو سره مرسته وکړي چې د کوکنارو په کر او د اپینو په تولید پورې تړلې دي.

د کرکیلې بدلون او اقتصادي ستونزې

افغان کروندګرو د غنمو او پنبو په څېر بدیل فصلونه کرلي او مخکینۍ شاړې ځمکې یې ابادې کړې دي، خو له دې سره سره، کوکنار لا هم تر ټولو زیات عاید ورکوي او د غنمو په پرتله ۶۰ چنده ډېر عاید لري.

یاده اداره وایي، چې دا اقتصادي توپیر دا اندېښنه زیاتوي چې ځینې کروندګر د قانوني او ګټورو بدیلونو د نشتوالي له امله ممکن بېرته د کوکنارو کرکېلې ته مخه کړي.

رپوټ دا هم په ډاګه کړې چې د کوکنارو د کر جغرافیه بدله شوې ده. اوس د افغانستان دوه پر درېیمه برخه کوکنار د هېواد په شمال ختیزو ولایتونو کې تولیدېږي، چې دا له سوېل لوېدیزو سیمو څخه پام وړ بدلون دی.

د مصنوعي نشه یي توکو د ډېروالي ګواښ

که څه هم درملو ته اړ ناروغان تر ډېره اوپییټ ډول توکي کاروي، رپوټ خبرداری ورکړی چې د محرکاتو اړوند اختلالاتو د درملنې تقاضا زیاته شوې او په افغانستان کې مصنوعي توکو لکه میتافېټامین ته لاسرسی مخ پر ډېرېدو دی.

د ملګرو ملتونو د نشه یي توکو او جرمونو دفتر د یاد سازمان له پراختیا پروګرام سره په ګډه د افغانستان د نشه یي توکو د درملنې د خدماتو وړتیاوې او سرچینو په اړه یو رپوټ خپور کړی او ښيي چې د هېواد په ۳۲ ولایتونو کې د درملنې خدمات موجود دي، خو د خدمتونو په وېش، لاسرسي، په ځانګړې توګه ښځینه ناروغانو ته د لاسرسي په برخه کې ګڼ توپیرونه موجود دي.

راتلونکې او ګواښونه

یادې موندنې سره له دې چې د کوکنارو په کر او د اپینو په تولید کې کمښت مهمه لاسته راوړنه بولي، پر کلیوالو ټولنو اقتصادي فشارونه او د مصنوعي نشه یي توکو د تولید زیاتېدو احتمال لوی ګواښونه بولي.

غاده فتحي والي وایي، “نړیواله مرسته ضروري ده چې دغه پرمختګ دوام ومومي او افغانستان د میتافېټامین د تولید مرکز ونه ګرځي،”. والي وویل چې "دا د کلیوالو خلکو لپاره د دوامدارو عوایدو او د هېواد په کچه د نشه‌يي توکو د درملنې خدماتو د پیاوړتیا لپاره یوې ګډې هڅې ته اړتیا لري."

هغه وړاندوینه کړې، چې طالبان د دې توانایي لري چې د یوه کال نور لپاره هم دغه واکمني وساتي.

د متحده ایالاتو عمومي مفتش د امریکا کانګرس ته په یوه راپور کې د جولای څخه تر سپټمبر میاشتو پورې د افغانستان وضعیت ارزولی دی.

دا راپور د دوشنبې په ورځ (د لېندۍ په ۵مه) خپور شو.

همداراز په دغه راپور کې ټینګار شوی، چې د ازادۍ او د مقاومت جبهو له بریدونو سره - ره بیا هم دغه جبهې طالبانو ته جدی ګواښ نه دي رامنځته کړي.

د عمومي مفتش د راپور له مخې، داعش خراسان توانېدلی چې له پولو بهر خپل ګواښونه زیات کړي او په سیمه ییز او نړۍوال ګواښ بدل شي.

په دغه راپور کې له داعش خراسان سره د مقابلې لپاره د طالبانو د وړتیا په اړه شک څرګند شوی دی.

د متحده ایالاتو د مفتش د راپور له مخې، داعش خراسان شاوخوا دوه زره ځواکونه لري او د طالبانو له فشارونو سره - سره دغه ډله خپل نفوذ او قوت پراخوي.

د متحده ایالاتو مفتش راپور ورکړی، چې القاعده په افغانستان کې پرته له دې چې پام ځانته جلب کړي، خپل فعالیت ته دوام ورکوي.

د راپور له مخې، په ۲۰۲۱ کال کې د امریکا له وتلو وروسته د طالبانو مشرانو احتمالاً پرېکړه کړې، چې د ۲۰۲۰ کال څخه وروسته له امریکا سره په دوحه کې د سولې هوکړه لیک تعقیب کړي او القاعدې ته د فرامرزي بریدونو اجازه ور نه کړي.

په راپور کې راغلي، چې په دې وروستیو کې د القاعدې ځینو مهمو څېرو افغانستان ته سفر کړی، چې ممکن دا د روزنې، استخدام او بیا تنظیم کولو فعالیتونو نښه وي.

راپور د القاعدې او تحریک طالبان پاکستان ترمنځ د همکارۍ په اړه هم اندېښنې څرګندې کړي دي.

د دغه راپور له مخې، دا همکاري کولای شي له سیمې بهر ګواښ رامنځته کړي.

د متحده ایالاتو د مفتش په راپور کې راغلي، چې القاعده له طالبانو سره په خپلو اړیکو کې له "ستراتیژیک صبر" څخه کار اخیستی دی.

د راپور له مخې، امریکا د ښځو او نجونو د حقونو د تامین لپاره پر طالبانو فشار ته دوام ورکوي او تر هغو به له طالبانو سره خپلې اړیکې عادي نه کړي، څو چې دغه حقوق نه وي تامین شوي.

په راپور کې راغلي: «که څه هم طالبان د نړۍوالو نیوکو سره حساس دي، خو د نړۍوالو تر فشار لاندې د خپلو کورنیو سیاستونو د بدلولو لپاره د لېوالتیا نښې نه لیدل کېږي.»

د عمومي مفتش د راپور له مخې، د سیمې هېوادونه د افغانستان وضعیت ته اندېښمن دي.

له طالبانو سره د ډیپلوماتیکو اړیکو په ساتلو سره - سره دغه هېوادونه په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د شتون له پراخېدو اندیښمن دي.

د سیمې هېوادونو له طالبانو غوښتي، چې له ترهګرو ډلو سره په کلکه مبارزه وکړي.

د متحده ایالاتو عمومي مفتش د هېواد د امنیتي او دفاعي عملیاتو په اړه د څار د راپورونو او ارزونو د همغږي کونکي په توګه دنده ترسره کوي.

بېکدلي د کاظمي قُمي ځای ناستی دی، چې په کابل کې "د ولسمشر ځانګړی استازی او د ایران د سیاسي نمایندګۍ مشر" دی.

ایران د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی او د کاظمي قُمي له بدلولو سره یې د ولسمشر ځانګړي استازي پوست هم حذف کړی دی.

ښاغلي قُمي چې په پیل کې یې ځان په کابل کې د ایران د سفارت د مشر په توګه معرفي کړ، د وخت په تېریدو سره یې دغه لقب د سفارت سرپرست یا شارژدافیر د مشر په توګه بدل کړ، چې د سفیر په نسبت ټیټ مقام دی.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ښاغلي کاظمي قُمي او بېکدلي ته په کابل کې د ایران د سفیر په توګه خطاب کاوه.

متقي له قُمی سره د خدای پامانۍ په لیدنه کې وویل: «چمتو دی چې د ایران له نوي سفیر سره د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا لپاره کار وکړي.»

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي د سې شنبه په ورځ د ایران د نوي استازي د ټاکلو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، چې بېکدلي په کابل کې زموږ د هېواد د سفارت د سرپرست په توګه ټاکل شوی دی.

له دې وړاندې بېکدلي د ترکیې په ګډون په بېلابېلو هېوادونو کې د سفارت تجربه لري.

نوموړی کابل ته تر لېږلو مخکې د ایران د بهرنیو چارو وزارت د قونسلګرۍ او پارلماني چارو پخوانی مرستیال و.

د پاکستان او امریکا په څېر ایران هم د افغانستان په چارو کې د ځانګړي استازي پوسټ حذف کړ، چې د کتونکو په وینا د ایران او طالبانو ترمنځ د رسمي اړیکو د کچې د کمېدو په معنا دی.

دا اوربند د اسراییل او د لبنان د حزب الله ترمنځ د جګړې د پای ته رسول لپاره لاره هواروي، کوم چې له تېرو ۱۴ میاشتو د غزې د جګړې له پیل راهیسې زرګونه کسان وژلي دي.

نتنیاهو وايي، چمتو دی چې په لبنان کې اوربند پلي کړي.

خو نوموړي دغه راز خبرداری ورکړی، چې که حزب الله دغه تړون مات کړي، اسراییل به پرې برید وکړي.

دا خوشبیني د لبنان د بهرنیو چارو وزیر عبدالله بو حبیب له خوا شریکه شوې وه، چې په ایټالیا کې د جي ۷ غونډه کې دا هیله څرګنده کړې وه، چې د سې شنبه په شپه به اوربند وشي.

د لبنان څلورو لوړ پوړو سرچینو د دوشنبې په ورځ رویټرز ته وویل، چې دا به د متحده ایالاتو د ولسمشر جو بایډن او د فرانسې د ولسمشر ایمانویل مکرون له خوا د اوربند اعلامیې ته لاره هواره کړي.

تر دې مخکې، د متحده ایالاتو د ملي امنیت ویاند جان کربي د دوشنبې په ورخ وویل: «موږ نږدې یو، خو تر هغې چې هر څه ترسره شوي نه وي، هېڅ هم نه شته.»

د فرانسې ولسمشرۍ مانۍ ویلي، چې د اسراییل او ایران په ملاتړ د حزب الله ترمنځ د اوربند خبرو کې د پاو وړ پرمختګ شوی دی.

چارواکي وایي، دغه هوکړه لیک له اسراییل څخه غواړي چې د ۶۰ ورځو په موده کې له سویلي لبنان څخه خپل ځواکونه وباسي او د لبنان پوځ په سیمه کې ځای پر ځای کړي.

حزب الله به د لیتاني سیند په سویل کې د پولې په اوږدو کې خپل وسله وال شتون پای ته ورسوي.