د ملي مقاومت جبهه ادعا کوي چې په کابل کې یې ۲ طالبان وژلي دي

سرچینو ویلي، چې اميرخان متقي له ډېرې مودې راهيسې له صحنې ګوښه شوی دی.

سرګي شایګو په خپل دغه سفر کې د طالبانو اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر، د رییس الوزرا سیاسي مرستیال مولوپ عبدالکبیر، د دفاع وزیر ملا یعقوب او کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني په ګډون له یو شمیر طالب چارواکو سره جلا جلا کتنې کړي دي.

د دغه روسي پلاوي د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر سره نه لیدل، د طالبانو په بهرنۍ پالیسۍ کې د متقي د واکونو کمولو او حاشیې ته وړلو په اړه ګونګوسې پارولي. هغه به تر دې وړاندې، په کابل کې له بهرنیو چاروکواکو سره لیده کاته کول.

د طالبانو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د ښاغلي متقي صلاحیتونه د وخت په تېریدو سره کم شوي او هغه د تصمیم نیولو له محور څخه ګوښه کړای شوی دی.

سرګي شایګو له طالب چارواکو سره په لیدنه کې په افغانستان کې د یو ټول شموله حکومت د جوړولو غوښتنه کړې ده. طالب چارواکو د دغه لوړ پوړي روسي چارواکي په حواله ویلي، چې مسکو به دغه ډله د روسیې له تور لېست څخه وباسي.

سرګي شایګو د دوشنبې په ورځ د یو پلاوي په مشرۍ کابل ته ولاړ. د روسيې د ملي امنيت شورا منشي او د دغه هېواد د لومړي وزير مرستيال په تېرو درېيو کلونو کې د روسیې تر ټولو لوړ پوړي چاروکاي دي، چې کابل ته یې سفر کړی.

په کندهار کې د ښاروالۍ، کليو پراختيا، ټولګټو، اقتصاد رياستونو او یو شمېر نورو ادارو له لوري د سړکونو، کوڅو، استنادي ديوالونو، لښتیو، پلونو، پلچکونو او یو شمېر نورو برخو د بیا رغونې چارې روانې دي.

له تېرو دريو ورځو راهیسې دغه ادارې د پيل شويو او پای ته رسېدلو پروژو د مالي لګښتونو اړوند رسنيو ته مالومات نه ورکوي.

له کندهار څخه یوې سرچينې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د کندهار د اقتصاد رياست مسوولانو په ولسواليو کې د پيل شویو پروژو د مالي لګښتونو په اړه د مالوماتو له ورکولو ډډه کړې ده.

سرچينه زياتوي، « د اقتصاد رياست مسوولينو راته وویل، چې د والي او شېخ صيب د امر له مخې موږ د پروژو د مالي لګښتونو اړوند هيڅ مالومات چا ته نه ورکوو.»

طالبانو په لومړيو کې خلکو ته د حساب ورکولو لړۍ هم پیل کړې وه او په هرو شپږو مياشتو کې به یې د خپلو ادارو اړوند مالومات شریکول، خو د طالبانو د حساب ورکولو په غونډو کې هم چا اجازه نه درلوده، چې په پروژو کې د فساد، مالي لګښتونو، په پروژو کې د شخصي اړیکو پر بنسټ د کاریګرو د ګومارنې اړوند پوښتنې وکړي.

په کندهار کې طالب چارواکو په رسمي ډول د دغه نوي بنديز په اړه څه نه دي ويلي.

د چیلي د بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ چې " د افغان میرمنو او نجونو د نازک وضعیت له امله د دغه هیواد وضعیت د جرمونو نړیوالې محکمې ته راجع شوی ."

د دغه خبر له مخې، د جرمونو نړیوالې محکمې څارنوال په ۲۰۲۲ کال کې د افغانستان په اړه خپلې څېړنې بیا پیل کړې دي. تر دې مخکې د افغانستان په اړه څېړنې په ۲۰۲۰ کال کې د افغان چارواکو په غوښتنه درول شوې وې.

د دې غوښتنې لاسلیک کوونکو د جرمونو نړیوالې محکمې له څارنوال وغوښتل چې د افغانستان وضعیت او په ځانګړي ډول د افغان ښځو او نجونو وضعیت ته چې حقونه یې په پرله پسې او سیستماتیک ډول له سرغړونو سره مخ دي، پاملرنه وکړي.

دغو شپږو هېوادونو د جرمونو نړیوالې محکمې له څارنوال غوښتي چې په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د ښځو او نجونو پر وړاندې شوي جرمونه له سره وڅیړي.

د هاګ محکمې ته د دې دوسيې راجع کول ښيي چې نړيواله ټولنه په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعيت په اړه ډېره اندېښمنه ​​ده.

د جرمونو نړیوالې محکمې له څارنوال دا غوښتنه چې د افغان ښځو او نجونو د حقونو سیستماتیک او پرله پسې سرغړونو ته پاملرنه وکړي، کولای شي پر طالبانو سیاسي او ډیپلوماټیک فشارونه زیات کړي؛ په ځانګړې توګه که د جرمونو نړیوالې محکمې څیړنې پای ته ورسیږي او د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د ترسره شویو جرمونو شواهد ترلاسه شي، دا ډول پلټنه د نړیوالې غندنې او حتا نورو بندیزونو لامل کیدای شي.

د دغه ګام یوه پایله د طالبانو د مشرانو او نورو هغو چارواکو د محاکمې امکان دی چې له بشري حقونو په سرغړونو تورن دي.

د شنونکو په باور، که د هاګ محکمه د قضايي تعقیب پریکړه وکړي، د طالبانو پر چارواکو به د جنګي جرمونو او بشري ضد جرمونو په څیر جدي تورونه ولګول شي او دا د طالب مشرانو شخصي امنیت اغیزمنوي او دوی به نور هم په نړیواله کچه منزوي کړي.

د ډله ییز امنیت تړون سازمان امنیت شورا ټینګار وکړ چې «موږ د یوه سوله ییز، خپلواک، متحد افغانستان غوښتونکي یو چې له جګړې، ترهګرۍ او نشه یي توکو څخه پاک وي.»

د یاد سازمان امنيت شورا له نړيوالې ټولنې وغوښتل، چې له افغانستان سره د بشري مرستو اندازه زياته کړي، څو له خلکو سره مرسته وشي او د دغه هېواد بنسټيز تاسيسات پراختیا ومومي.

په اعلامیه کې د ملګرو ملتونو تر څارنې لاندې د افغانستان د شخړې د هواري لپاره څو اړخیز پلاتفورمونو ته په اشارې لیکل شوي، «موږ باور لرو چې د اقتصادي اړیکو پراختیا او په سیمه ییزو اقتصادي سیسټمونو کې د افغانستان ادغام به د سولې او ثبات له ټینګښت سره مرسته وکړي.»

په ورته وخت کې دې شورا ټینګار کړی، چې له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې دوه ګوني معیارونه د منلو وړ نه دي او ترهګري په هیڅ صورت د توجیه وړ نه ده.

د دفاع وزیرانو، د امنیت شورا سرمنشيانو او د ډله ییز امنیت تړون سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو دغه غونډه د پنجشنبې په ورځ په استانه ښار کې جوړه شوه.

افغانستان د ګاونډیانو لپاره د ګواښ سرچینه ده

په یوه جلا اعلامیه کې، چې د ډله ییز امنیت تړون سازمان د غړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو له خوا خپره شوې، د افغانستان د موضوع په اړه د سیمه ییزو همکاریو پر پیاوړتیا ټینګار شوی دی.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت په ویب پاڼه کې په خپره شوې اعلامیه کې راغلي:«موږ ټینګار کوو چې په سیمه کې زموږ ګډې ګټې په افغانستان کې د سولې او ثبات ټینګښت، د افغانستان له خاورې د رامنځته شوي تروریزم، افراطیت او مخدره موادو له ګواښونو سره مبارزه ده. »

د ډله يیز امنيت تړون سازمان د غړو هېوادونو د بهرنيو چارو وزيرانو په اعلاميه کې د امنيتي وضعيت په اړه اندېښنه څرګنده شوې ده.

دوی ویلي، چې: « په افغانستان کې میشتې ترهګرې ډلې د ډله ییز امنیت تړون د غړو هیوادونو امنیت ته جدي ګواښ دي.»

د بهرنیو چارو وزیرانو په افغانستان کې د یوه ټول شموله حکومت د جوړولو اهمیت ته هم اشاره کړې او ويلي يې دي، چې په افغانستان کې باید داسې حکومت جوړ شي، چې د ټولو قومونو د ګټو استازیتوب وکړي او کار او د نجونو د زده کړو ته د لاس رسي په ګډون د ښځو او نجونو د اساسي بشري حقونو او ازادیو د تامین په برخه کې خپل مکلفیتونه پوره کړي.

د سازمان د غړو هیوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو «په افغانستان کې د قومي او مذهبي دلایلو له امله د روانو ځورونو په اړه» اندیښنه څرګنده کړې ده.

دوی دا هم ویلي دي، چې د ډله ییز امنیت تړون سازمان غړي هېوادونه په ګاونډ کې د افغانستان په ولایتونو کې د ګواښونو له زياتېدو اندېښمن دي.

په اعلامیه کې راغلي چې «موږ د ډله ییز امنیت تړون سازمان د بهرنیو چارو د وزیرانو په شورا کې د افغانستان د کاري ډلې په چوکاټ کې د افغانستان په اړه خبرو ته ادامه ورکوو.»

د ‌ډله ييز امنیت تړون سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو د افغانستان په شاوخوا کې د امنیتي کمربند د جوړولو په اړه د تاجکستان د جمهور رییس امام علي رحمان غوښتنې ته په اشارې سره وویل: «موږ د سیمې د امنیت د ټینګښت او د افغانستان د خلکو د ملاتړ لپاره د ګډو اقداماتو د دوام په تړاو خپل چمتووالی تاییدوو.»

د تړون غړو هېوادونو دغه راز د نړیوال او سیمه ییز امنیت په تړاو ۱۴ سندونه لاسلیک کړل.

د یاد تړون عمومي منشي، ایمانګلي تاسماګامبیتوف، ویلي، چې د افغان-تاجک پولې د تنظیم او امنیت هوکړه لیک یو بین ‌الحکومتي پروګرام دی.

د اذربایجان کالیبر رسنۍ ددې ناستې په درشل کې په یوه تحلیل کې ویلي، چې په افغانستان کې میشتې وسله‌ والې ډلې جماعت انصارالله، چې د "تاجک طالبانو" په نوم هم پېژندل کېږي، د تاجکستان پر وړاندې د نظامي عملیاتو لپاره خپلې تیارۍ چټکې کړې دي.

د روسیې د عصري افغانستان مطالعاتو مرکز په وینا، دې ډلې ته له سوریې، عراق او افغانستان نه د جګړه‌ مارو د ورتګ شمېر ورځ تر بلې زیاتېږي، چې د سیمې لپاره یې د امنیتي ننګونو کچه لوړه کړې ده.

یادې رسنۍ د افغان-تاجک پولې د امنیت او په افغانستان کې د منځنۍ اسیا هېوادونو د جنګیالیو د حضور په تړاو د منځنۍ اسیا ځینې شنونکي غږولي.

د تاجکستان سیاسي شنونکي پروېز ملوجانوف په باور، د افغان-تاجک پولې د پیاوړتیا لپاره یو نړیوال توافق شته. هغه کالیبر ته وویل: « له همدې امله به د دې موخو لپاره له بېلابېلو سرچینو څخه بودجه ځانګړې شي. د دې نړیوال توافق دلیل دا دی چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان په نړیواله ټولنه او ګاونډیو کې اعتماد نه‌ دی رامنځته کړی».

د ملو جانوف په وینا، که د تاجک-افغان پولې په اوږدو کې کومه جدي شخړه رامنځته شي، د سی.ایس.ټي.او غړي هېوادونه به د موجوده تړونونو پر بنسټ تاجکستان ته د نظامي او تخنیکي مرستې په ورکولو مکلف وي. هغه زیاته کړه، « په تاجکستان کې د ټولنیزو رسنیو او انلاین رسنیو تحلیلونو ته په کتو، عامه نظر په پراخه توګه د طالبانو پر وړاندې سخت دی. له همدې امله، د احتمالي برید په صورت کې به د تاجک ځواکونو لپاره پراخ ولسي ملاتړ موجود وي».

د قرغزستان سیاسي کارپوه او تاریخپوه، اسکر جاکیشیف، وویل چې له افغانستان سره د نږدې ۱۴۰۰ کیلومترو اوږده پوله درلودونکی تاجکستان د سی.ایس.ټي.او په سرحدونو کې تر ټولو زیانمن ټکی دی. هغه زیاته کړې « دا اندېښنې د سی.ایس.ټي.او غړي هېوادونه، په ځانګړي ډول روسیه، چې په ځانګړو نظامي عملیاتو کې ژوره ښکېلتیا لري، په ګډه هڅوي چې د تاجکستان د پولې د امنیت لپاره پراخ اقدامات وکړي».

د قزاقستان سیاسي شنونکي، ګزیز ابیشیف، خبرداری ورکړ چې تاجکستان ښايي یوازې د افغانستان له اړخه د افراطیانو پر وړاندې له ستونزې سره مخ شي. هغه ویلي، چې « افراطیان نه یوازې ایدیالوژیکي او مادي انګېزې لري، بلکې د جګړې تجربه او پرمختللې وسلې هم لري، چې د تاجکستان لپاره د پام وړ ننګونې رامنځته کوي، خو زه باور لرم چې د تاجکستان ملګري به یې یوازې پرېنږدي».

ابیشیف زیاته کړې چې په تاجکستان کې بې‌ثباتي به ټولې مرکزي اسیا ته لوی ګواښ پېښ کړي، په ځانګړي ډول قزاقستان او روسیې ته. هغه وویل، « له همدې امله ډېر احتمال شته چې د سی.ایس.ټي.او غړي هېوادونه د تاجک-افغان پولې په امنیت کې زیاته پانګونه وکړي».