د سې شنبې په ورځ د سوریې امنیتي سرچینو وویل، چې پر دغه هېواد د اسراییل پوځي بریدونه ۲۵ کیلومتره دننه د دمشق سوېل لوېدیز ته رسیدلي دي. دا بریدونه داسې مهال کیږي، چې تل ابیب د سوریې په سوېل کې د حایل زون نیولو ترڅنګ د دغه هېوادپر پوځي کمپونو هم بریدونه کړي.
د سوریې یوې امنیتي سرچینې رویټرز ته وویل، چې اسراییلي ځواکونه په قنیطره سیمه کې ځای پرځای شوي.
دغه سیمه د اسراییل تر واک لاندې جولان لوړو او د سوریې او اسراییل ترمنځ ناپوځي زون نه۱۰ کیلومتره دننه ده.
اسراییلي پوځ د دغه رپوت په اړه له تبصرې ډډه کړې، خو ویلي یې دي، چې حایل زون یې یوازې په دفاعي موخه نیولی. د اسراییل هوايي ځواک وايي، چې ددغو بریدونو هدف د هغو وسلو او وسایطو له منځه وړل دي چې د وسله والو یاغیانو لاس ته یې د لوېدو وېره ده. اسراییل دغه راز ویلي، چې د دوی ځواکونو د سوریې په پوله کې له حایل زون اخوا پرمختګ نه دی کړی.
سیمه ییز غبرګونونه او نړیوال غبرګونونه
مصر، قطر او سعودي عربستان د اسراییل دا اقدام غندلی. سعودي عربستان وویل چې دا به د سوریې د امنیت بیرته ټینګولو امکانات کم کړي.
امنیتي سرچینو او د سوریې پوځ افسرانو ویلي، چې د اسراییل هوايي بریدونه د سوریې پر پوځي مرکزونو او د دمشق په شاوخوا کې د جمهوري ګارډ پر تجهیزاتو متمرکز دي. د هغوی په وینا، تر ۲۰۰ پورې بریدونو د سوریې پوځ بنسټیزه وړتیا له منځه وړې ده.
اسراییل ویلي چې دا بریدونه به څو ورځې دوام وکړي، خو د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته یې ویلي چې په سوریه کې یې د جګړې لپاره مداخله نه ده کړې.
د سوریې سیاسي وضعیت کې بدلون
د ولسمشر اسد د واکمنۍ له پای ته رسیدو وروسته د سوریې لومړي وزیر محمد جلالي د یاغیانو په مشرۍ لنډمهالي حکومت ته د واک سپارلو سره هوکړه کړې.
د یاغیانو مشر احمد الشرع، چې د ابو محمد الجولاني په نوم هم پیژندل کیږي، د لنډمهالي حکومت لپاره خبرې کړې دي.
سره له دې چې د یاغیانو ایتلاف د سوریې د راتلونکي په تړاو د روښانه پلان په اړه څه نه دي ویلي، خو د سیمه ییزو اړیکو هڅې پیل شوې دي.
د سوریې بانکونه به نن د سه شنبې په ورځ پرانېستل شي او د تیلو وزارت له ټولو کارکوونکو غوښتنه کړې چې خپل کارونه بیا پیل کړي.
په ورته وخت کې، خلک لاهم له غچ اخستنو ویریږي.
جولاني ویلي، هغه امنیتي افسران او پوځي چارواکي به حساب کتاب ته راولي چې د سوریې له خلکو سره په ظلم او شکنجو کې ښکیل دي.
خو سره له دې د سوریې راتلونکی لاهم ګونګ دی او د نړۍ سترګې د دې بې ثباتۍ د پای ته رسېدو پر لور دي.
د افغانستان سقوط
هندی رسني ډي اېن اې په یوه پرتلنه کې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د افغان دولت سقوط ته اشاره کړې چې په پایله کې یې مخکیني ولسمشر اشرف غني هېواد پرېښود. غني خپل تګ د دې لپاره اړین وباله چې د وینو تویېدنې او د کابل د ورانۍ مخه ونیسي، خو دغه ناڅاپي اقدام هېواد په ګډوډۍ کې وغورځاوه.
د ډې اېن اې په باور، د حکومت له نړېدو او د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته طالبانو واک په لاس کې واخیست. غني وروسته په متحده عربي اماراتو کې پناه واخیسته، خو له هېواده د هغه وتل د نړیوالو مداخلاتو او هېواد جوړونې د هڅو د ناکامۍ سمبول پاتې شوی.
سریلانکا: اقتصادي بحران د یوې کورنۍ واک ته د پای ټکی ږدي
د۲۰۲۲ کال په جولای په میاشت کې د سریلانکا ولسمشر ګوتابایا راجاپاکسا د بېساري اقتصادي کړکېچ په ترڅ کې تېښتې ته اړ شو. د خوراکي توکو، سونتوکو او درملو د سخت کمښت له امله د خلکو پراخې مظاهرې ترسره شوې، چې بالاخره مظاهرهچیانو د ولسمشر استوګنځي ونیوه.
راجاپاکسا لومړی مالدیف او وروسته سینګاپور ته لاړ، چې هلته یې رسمي استعفا ورکړه.
د هغه تګ د یو وخت ځواکمنې سیاسي کورنۍ د زوال او د خراب اقتصادي مدیریت د مستقیمو پایلو څرګندونه کوله.
سره له دې چې راجاپاکسا د۲۰۲۲ کال په سپټمبر کې بېرته سریلانکا ته ستون شو، خو هېواد یې د پورونو له کړکېچ او د خلکو له بېباورۍ سره مخ دی.
بنګلهدېش: یوه لومړۍ وزیره ګوښه شوه
د۲۰۲۴ کال په اګست میاشت کې بنګلهدېش د هغو هېوادونو په لیست کې شامل شو، چې مشران یې د کړکېچونو په ترڅ کې تېښتې ته اړ شوي دي.
د بنګلهدېش لومړۍ وزیرې شیخ حسینه وروسته له هغه هند ته پناه یووړه، چې د زدهکوونکو لاریونونه کړکېچن شول او بالاخره د هغې د استعفا غوښتنه وشوه.
مظاهرهچیان، چې د هغې حکومت یې په استبداد او فساد تورن کړی و، د هغې رسمي استوګنځي ته ورسېدل.
په دې حال کې حسینې هېواد پرېښود. وروسته یوه انتقالي حکومت واک ترلاسه کړ، خو هېواد یې لاهم په سیاسي ګډوډۍ کې ډوب پاتې دی.
سوریه: د اسد کورنۍ واک پای ته رسېږي
د۲۰۲۴ کال په ډسمبر میاشت کې له یوې لسیزې اوږدې کورنۍ جګړې وروسته د سوریې ولسمشر بشارالاسد وروسته له هغه هېواد پرېښود، چې د مخالفو ځواکونو لاس ته دمشق او نورې مهمې سیمې ولوېدې. د هغه تېښته د سوریې د پنځوس کلنې کورنۍ واکمنۍ پای دی، چې جګړه ځپلی هېواد یې په لا ډېره ورانۍ کې پرېښود.
سوریه اوس د بیا جوړونې له سختو ننګونو سره مخ ده، په داسې حال کې چې میلیونونه کسان بېځایه شوي او ټولنه په شدید ډول وېشل شوې ده.
تر فشارونو لاندې د مشرانو تېښته په معاصر نړیوال سیاست کې یو تکراري انځور دی: اوږدمهاله بحرانونه، که اقتصادي وي، سیاسي، یا نظامي، کولی شي د رژیمونو د ناڅاپي سقوط لامل شي.
