میسا صابرین د سوریې د مرکزي بانک مشره وټاکل شوه

د سوریې د بهرنیو چارو نوي ټاکل شوي وزیر اسد حسن الشیباني د اوکراین د بهرنیو چارو وزیر اندري سیبیها ته وویل، «زموږ او اوکراین ترمنځ به په سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو او علمي برخو کې ستراتیژیکه ملګرتیا موجوده وي.»

د اوکراین د بهرنیو چارو وزیر دوشنبې په ورځ یې په دمشق کې د سوریې له نوي واکمن احمد شرع سره هم وکتل.

اندري سیبیها وویل چې اوکراین به د سه شنبې په ورځ د اوړو شلو کښتیو له رسیدو وروسته سوریې ته د خوراکي توکو نورې مرستې هم ولېږي.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي د تېرې جمعې په ورځ اعلان وکړ، چې سوریې ته د اوکراین د خوراکي مرستو لومړۍ چوپه چې ۵۰۰ مټریک ټنه غنم پکې شامل دي د کیېف د بشري مرستو د یوې برخې په توګه د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام سره په همکارۍ دغه هېواد ته استول شوې ده.

محسن داوړ ویلي، چې د پاکستاني طالبانو سره خبرې اترې د عمران خان د حکومت پر مهال د پاکستان د پوځ په مستقیم ملاتړ او لارښوونه پیل شوې. هغه وخت حکومت، چې مشري یې عمران خان کوله، د دغو مذاکراتو ملاتړ وکړ او دا یې د سیمې د سولې او ثبات لپاره یوه هڅه وګڼله.

هغه وايي، په دې موده کې پوځ د خبرو اترو اصلي لوبغاړی و او حکومت یې د دې بهیر په پرمختګ کې ملتیا کوله.

محسن داوړ زیاته کړه، چې د عمران خان د حکومت تر پرځېدو وروسته او د ټولګډونه حکومت (پي‌ډي‌ایم) تر واک ته رسېدو وروسته، پوځ له پاکستاني طالبانو سره د خبرو اترو په سیاستونو کې خپل مرکزي رول ساتلی و.

د ملي جمهوري غورځنګ مشر وايي، هغه مهال د پارلمان د امنیتي کمېټې په غونډو کې د دغوخبرو اترو جزییات وړاندې شول او د پوځ استازو د خبرو اترو پر بهیر او احتمالي پایلو په تړاو سپیناوی وړاندې کړ.

محسن داوړ ټینګار وکړ، چې له پیل څخه څرګنده وه چې پاکستاني طالبان د پاکستان شرایطو منلو ته لېوالتیا نه لري؛ خو بیا هم پوځ او حکومت مذاکرات د سولې یوه حل لاره وګڼله.

نوموړي دا هم وویل، چې په هغه وخت کې پرته له دې چې اټکل شوي ګواښونه په نظر کې ونیسي، ډیروګوندونو د پوځ د دغه تګلارې ملاتړ وکړ.

له پاکستاني طالبانو سره د خبرو تاریخچه

پاکستان له ۲۰۰۴ کال راهیسې له پاکستاني طالبانو سره د خبرو هڅې پیل کړې، چې هدف یې د تاوتریخوالي بندول او په قبایلي سیمو کې امنیت ټینګول و. په دې موده کې د پاکستان بیلابیلو حکومتونو څو ځله له ټي ټي پي سره د سولې تړونونه لاسلیک کړي، لکه د ۲۰۰۴ کال د «شکۍ تړون» او د ۲۰۰۹ کال د «سوات تړون» ؛خو دا تړونونه د طالبانو له خوا د پرله‌پسې سرغړونو له امله ناکام شول.

منتقدان، په ځانګړي ډول محسن داوړ باور لري چې دغو خبرو اترو نه یوازې سولې ته لاره هواره نه کړه، بلکې پاکستاني طالبان یې لا پیاوړي کړل او په سرحدي سیمو کې یې تاوتریخوالی زیات کړ.

پاکستاني سیاستونو کې د افغان طالبانو رول

محسن داوړ د پاکستان په سیمه ییزو سیاستونو کې د افغان طالبانو پر رول پخوا هم خبرې کړې دي.

هغه او ځينو نورو پښتنو سیاسیونو په وار وار په ټینګار سره ویلي چې د پاکستان پوځ په بېلابېلو وختونو کې د افغان طالبانو ملاتړ کړی، په ځانګړي ډول د ۱۹۹۰ لسیزې پر مهال او تر هغې وروسته د طالبانو د لومړۍ دورې له پرځیدو وروسته د دغه ډلې څخه ملاتړ د سیمې په امنیت خورا بدې منفي اغیزې کړي دي.

د ۲۰۲۱ په اګست میاشت کې پر افغانستان د طالبانو له بیا ځل واکمنیدو وروسته ټي ټي پي هم د افغان طالبانو پر واکمنۍ خوښۍ کړي او د دواړو ډلو اړیکې تر پخوا له ډېرې شوې دي. دې اړیکو د پاکستان په خاوره کې د طالبانو بریدونه زیات کړل ؛خو د پاکستان حکومت او پوځ بیا هم د طالبانو سره د خبرو سیاست ته دوام ورکړ.

پاکستان تازه تېره اوونۍ پر پکتیکا ولایت هوايي بریدونه وکړل او ادعا یې وکړه چې د افغانستان په خاوره کې یې د ټي ټي پي جنګیالي په نښه کړي وو. همدا راز پاکستان لومړي وزیر هم تېره اوونۍ له افغانستان سره پر ښو اړیکو ټینګار وکړ؛ خو ګیله یې وکړه چې افغان طالبانو په خپله خاوره کې د پاکستان ضد ډلې ټي ټي پي ته پټنځایونه ورکړي دي او له هغې ځایه په دغه هېواد کې بریدونه تنظیموي.

پر افغانستان واکمنو طالبانو په بیا بیا د پاکستان دغه ادعاوې چې ګوندې له افغان خاورې ورته ګواښونه پېښ دي رد کړې دي؛خو له پاکستاني طالبانو سره د خپلې انډیوالۍ په تړاو یې هېڅ نه دي ویلي.

د سویلي کوریا یوه مساپر وړونکې الوتکه د دغه هیواد موان په هوايي ډګر کې د ښکته کېدو پر مهال له ځغاستلیکې ووتله او له یوه کانکریټي دیوال سره له ټکر وروسته وچاوده او اور یې واخیست. په دې الوتکه کې ۱۸۱ تنه سپاره وو او یوازې دوه تنه یې ژوندي وتلي دي.

د دغې الوتکې د عملې یوازې دوه غړي د سوځیدلې الوتکې د پای په برخه کې ژغورل شوي.

د جېجو ایر دوه انجن لرونکي بوینګ الوتکه د تایلینډ له پلازمینې بنکاک څخه الوتنه کړې وه او د یکشنبې په سهار د سویلي کوریا په سویل لویدیز کې په یوه هوایي ډګر کې د ښکته کیدو په حال کې وه، چې له دغې پېښې سره مخ شوه.

د دې پېښې په یوه ویډیو کې لیدل کیږي چې الوتکه په تړلو څراغونو د ځغاستلیکې پر سر بې مهاره کیږي او بیا د هوايي ډګر له دیوال سره ټکر کوي.

پخوانۍ ولسمشره سالومي زورابیشویلي، چې د واکمن ګوند مخالفه ده او د اروپايي اتحادیې ملاتړې ګڼل کیږي، د ولسمشرۍ له ماڼۍ څخه بهر خپلو ملاتړو ته وویل چې هغه د ماڼۍ پرېښودو ته تیاره ده، خو ټینګار یې وکړ چې کاوالاشویلي مشروع ولسمشر نه دی.

هغې وویل، چې « زه به له دې ځایه ووځم او له تاسې سره به یم».

هغې زیاته کړه، « زه مشروعیت له ځان سره وړم، بیرغ له ځان سره وړم، ستاسې باور له ځان سره وړم».

زورابیشویلي د اکتوبر په میاشت کې د پارلمان د ټاکنو مشروعیت هم تر پوښتنې لاندې راوست، چې په ترڅ کې یې قانون جوړوونکو کاوالاشویلي د ولسمشر په توګه وټاکه.

واکمن ګوند، چې په رسمي توګه یې په ټاکنو کې نږدې ۵۴ سلنه رایې ترلاسه کړې، ټینګار کوي چې ټاکنې شفافې وې او کاوالاشویلي مشروع ولسمشر دی.

لاریون کوونکو له پارلمان نه بهر د کاوالاشویلي د فوټبال پخوانۍ کاري دورې ته په اشارې، سره کارتونه پورته کړل.

ځايي رسنیو راپور ورکړ چې له پولیسو سره د شخړو په ترڅ کې لږترلږه شپږ کسان نیول شوي.

یوې لاریونوالې مریم جاپاریزې رویټرز ته وویل، « نن ورځ، دا ځانبولی حکومت موږ ته وايي چې د دوی نوي ولسمشر لوړه وکړه، خو زموږ لپاره، د جورجیا لپاره دلته نوی ولسمشر نشته». هغې زیاته کړه: « موږ یوازې یوه مشروعه ولسمشره لرو او هغه سالومي زورابیشویلي ده».

د جورجیا د اروپايي اتحادیې د غړیتوب غوښتنلیک ځنډول د پراخو مظاهرو سبب شوی.

نوموړي ویلي، چې په نیمروز کې د اوبو بند د افغانستان په لویدیز کې د اقلیم له اغیزو سره هیڅ تړاو نه لري او دا په ډاګه کوي، چې ایران تر فشار لاندې راولي.

د ایران د پارلمان د امنیتي او بهرني سیاست د کمیسیون غړی ابوالفضل ظهره وند د ایران له انتخاب خبري اژانس سره په خبرو کې ویلي، چې ترکان په افغانستان کې بندونه جوړوي او دوی فکر کوي، چې پر تهران په فشار راوړلو سره ایران کمزوری کوي.

نوموړی له افغانستان سره د اوبو مساله یوه ستراتیژیکه مساله بولي او وايي، «اوبه له افغانستان سره زموږ په اړیکو کې یوه ځانګړې ستراتیژیکه برخه ده. له بده مرغه په دې وروستیو کلونو کې د اړیکو په اړه د هر اړخیز نظر د نشتوالي له امله موږ ته زیانونه اوښتي او ان اوس هم هغه دوستان چې له طالبانو سره د بشپړې اړیکې په لټه کې وو، ځانونه د دې زیانونو مسوول نه ګڼي.»

دغه ایراني چارواکي په افغانستان کې د ترکیې له لوري د اوبو د بندونو د جوړولو په اړه وویل:«اوس دوی د زرنج په سیمه کې یو بل بند جوړوي او دا نوی بند د افغانستان په لوېدیزو برخو کې د اقلیم له اغیزو سره هیڅ تړاو نه لري او دا په ډاګه کوي چې دوی موږ تر فشار لاندې راولي او داسې ښيي چې موږ به د اوبو مسالې ته په اړیکو کې د ستراتیژیکې برخې په سترګه نه ګورو او تل مو ویلي چې طالبان ښه دي، اوبه یې را خوشې کړې دي، داسې او هغسې شوي، په داسې حال کې چې له هر هېواد سره په اړیکو کې زموږ د بنسټ ډبره باید ستراتیژیکې برخې وي.»

نوموړی دغه راز وايي، ترکیه په دې کار سره نه شي کولی چې ایران تر فشار لاندې راولي؛ بلکې که د خپل هېواد داخلي اوبه په ښه ډول مدیریت کړي هم ورته بسنه کوي.

د ایران د پارلمان دغه غړی وايي، چې د ترکیې په ګډون ځینې هېوادونه د ایران ختیزو برخو ته څیرمه د جیو پولیټیکي وضعیت او د خپل رول د ډېرولو په لټه کې دي.

نوموړي له افغانستان څخه د ایران د اوبو د حق او نوو تړونونو په اړه وویل:«په ټوله کې طالبان د نړیوالې ټولنې له خوا په رسمیت نه دي پیژندل شوي او له همدې امله سم هویت نه لري او همدا اوس دوی په خپلو منځونو کې اختلافات لري او هغه کسان چې په کابل کې دي ژمنو او تړونونو ته ژمن نه دي.»

د ایران د اسلامی شورا د امنیت او بهرنی سیاست د کمیسیون دغه غړی په ټینګار سره وايي چې که امریکایان طالبان په رسمیت وپیژني، له ایران سره به یې چلند ګواښونکی وي.