برېټانیايي شنونکو د بریټانیا له کرکټ لوبډلې غوښتي چې افغانستان سره ونه لوبیږي
د بریټانیا د کرکټ ټیم د فبرورۍ پر۲۶ نیټه په لاهور کې له افغانستان سره په اتلولۍ جام کې لوبیږي، خو دې مسالې په برېټانیا کې د کرکټ د شنونکو ترمنځ پراخ بحثونه پارولي دي.
د بریټانیا د کرکټ ټیم د فبرورۍ پر۲۶ نیټه په لاهور کې له افغانستان سره په اتلولۍ جام کې لوبیږي، خو دې مسالې په برېټانیا کې د کرکټ د شنونکو ترمنځ پراخ بحثونه پارولي دي.
د بریټانیا مشهور شنونکی پییرز مورګن وایي چې بریټانیا باید د طالبانو رژیم پر ضد اخلاقي دریځ ونیسي او له ښځو سره ددې ډلې د ظلمونو پر وړاندې له افغانستان سره ونه لوبیږي.
له دې وړاندې اسټرالیا هم په همدې لامل له افغانستان سره له لوبو انکار کړی و.
د اتلولۍ جام چې د فبرورۍ له۱۹مې نه تر مارچ تر نهمې پورې په پاکستان او متحده عربي اماراتو کې ترسره کیږي، د نړۍ اته لوبډلې پکې لوبیږي.
بریټانیا د بي ګروپ برخه ده چې له استرالیا، سویلي افریقا او افغانستان سره لوبیږي.
پییرز مورګن په دې اړه پرخپل اېکس نظر څرګند کړی او ویلي یې دي، چې « د بریټانیا لوبډله باید د فبرورۍ پر۲۶ نیټه د اتلولۍ جام ګروپ پړاو کې له افغانستان سره خپله لوبه لغو کړي. له افغان ښځو سره د طالبانو ناوړه کړنې او پرله پسې ظلمونه، په ځانګړې توګه د ورزش په ټولو برخو کې د هغوی پر ګډون بندیز، د زغملو وړ نه دي. دا وخت دی چې موږ خپل دریځ ونیسو».
کاروونکو هم له مورګن سره همغږي ښودلې او د بریتانیا له لومړي وزیر کییر سټارمر څخه یې غوښتنه کړې چې د افغانستان پر وړاندې په ټولو ورزشي لوبو کې د پرېکون ملاتړ وکړي.
د افغانستان ښځینه کرکټ لوبډله چې د طالبانو له واکمنۍ وروسته له هېواده تېښتې ته اړه شوې، اوس په نړیوالو سیالیو کې برخه نه اخلي.
ځینو افغان کرکټ لوبغاړو د طالبانو د کړنو پر ضد خپل غږ پورته کړی دی.
جان ایف سوپکو نیویارک ټایمز ته په یوه مقاله کې لیکلي، چې د امریکا سیسټم یوه منحرف محرک اداره کاوه اوپوځي او ملکي مشرانو د ترفیعاتو او لوړو معاشونو لپاره خپلې دندې، پروګرامونه او پروژې د بري په توګه وړاندې کول.
نوموړی، چې له اوږدې مودې راهیسې د امریکاد افغان بیا رغونې چارې څیړي، وايي، مشرانو غوښتل مثبت رپوټونه ور کړي او هغه څه پټ کړي چې د ناکامۍ نښه ښيي.
جان سوپکو وايي، لګښتونه د بریاوو معیار شو، خو د پیسو د لګښت د حساب ورکولو وړتیا کمه وه.
بې ځایه لګښتونه او بې ګټې پروژې
ددې لیکنې یوه اصلي موضوع په سیستماتیک ډول د بې ځایه لګښتونو ستونزې دي.
جان سوپکو هغو پروژو ته اشاره کوي چې په میلیاردونو ډالر پرې لګول شوي، خو یا بیخې د ګټې اخستنې وړ نه وې او یا ګټنې اخستنې ته ونه سپارل شوې.
هغه وايي، « یوه جنرال موږ ته وویل چې له یوه چلینج سره مخ دی، چې څنګه په یوه میاشت کې یو میلیارد ډالره اضافي بودجه مصرف کړي؟ پیسې بېرته ورکول یو انتخاب نه و».
نوموړی وايي، له یوه بل چارواکي سره یې چې خبرې وکړې، هغه د یوې څو میلیون ډالري پروژې له لغو کولو انکار وکړ او ویې ویل، چې بودجه باید مصرف شي. جان سوپکو وايي، پر کومه ودانۍ چې هغه کار وکړ، له هغې نه وروسته هیڅ ګټه وانخستل شوه.
سوپکو وايي، چې د افغانستان د پخواني حکومت سقوط د امریکا د متحده ایالاتو د لوړپوړو چارواکو په سیاستونو او رپوټ ورکولو کې د سیستماتیکې ځان غولونې پایله ده.
سوپکو ټینګار کوي چې امریکایي چارواکو څو ځله کانګرس او امریکايي ولس ته ډاډ ورکړی و چې بری نږدې دی، په داسې حال کې چې دوی "د ماتې له ترخه حقیقت" نه خبر وو.
د سوپکو په باور، حتا د افغانستان د حکومت له سقوط شپږ ورځې وړاندې، پنتاګون وویل چې افغانستان له ۳۰۰ زرو زیات پوځیان او پولیس لري، په داسې حال کې چې څو کاله وړاندې یې د دې حقیقت خبرداری ورکړی و چې هیڅوک په رښتیا سره د افغان پوځیانو د شمېر او د هغوی د عملیاتو پر وړتیاووو نه پوهیږي.
د امریکا ځانګړي مفتش د ناکامۍ اصلي دلایل څیړلي او د افغانستان په حکومت کې پراخ فساد، د امنیتي او دفاعي ځواکونو بې انګېزې توب او د طالبانو ایدیولوژیکي وړتیاوو ته اشاره کوي. نوموړې دې ته اشاره کوي، چې څنګه طالبانوپه ساده تجهیزاتو، خو مذهبي انګېزې د امریکا په هوايي ملاتړ سمبال دولتي ځواکونه مات کړل.
طالبانو ته ۱۱ میلیون ډالري مالیه
د افغانستان بیا رغونې لپاره د امریکا ځانګړی سرمفتش وايي، له ۲۰۲۱ کال راهیسې ۳.۳ میلیارده ډالر بشري مرستې افغانستان ته د نړیوالو سازمانونو په ځانګړې توګه د ملګرو ملتونو ادارو له لارې لیږل شوې دي. سوپکو وايي، چې که څه هم د دې مرستو یوه برخه افغان خلکو ته ګټه رسوي، خو یوه مهمه برخه یې طالبانو ته هم ځي.
د کانګرس په غوښتنه، د افغانستان د بیا رغونې ځانګړي سرمفتش دفتر رپوټ ورکړی چې د ۲۰۲۱ کال له اګست میاشتې تر اوسه د امریکا تمویلي همکارانو طالبانو ته لږ تر لږه ۱۰.۹ میلیونه ډالر مالیې او فیسونه ورکړي دي.
جان سوپکو وايي، پر دې سربېره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له پنځو ریاستونو دوه هغه تر اوسه په دې نه دي بریالي شوي، چې خپل قراردادیان چې په ۲۰۲۲ کال کې یې په افغانستان کې کار کاوه، په کافي ډول وڅاري څو ډاډ ترلاسه کړي چې د دوی کار ترهګرو ډلو ته ګټه نه رسوي.
نوموړی وايي، چې د مالیه ورکوونکو پیسې که خیریه سازمانونو ته ور کول کیږي باید دا مرستې د امریکا د نظارتي ادارو په څار پورې مشروطې شي.
دغه رپوټ، د ۲۰۲۴ کال تر پایه پکې تغییر نه دی راغلی، د درې کلیدي معیارونو « له پردیو سره د مرستې لپاره چمتووالی، د مرستې لپاره تیاري او په رضا کارانه کارونو کې برخه اخستلو» پر بنسټ د ۱۴۲ هېوادونو ارزونه کوي.
په داسې کال کې چې ملتونه له اقتصادي کړکیچونو او بشري ستونزو سره مخ وو، د خیریه ادارې نړیوال سخاوت شاخص (CAF) د نړۍ د سخاوت یو زړه راښکونکې انځور وړاندې کوي. سره له دې چې نړۍ په ۲۰۲۴ کال کې له مختلفو ننګونو سره لاس او ګریوان وه، خلکو د مرستې لپاره خپل چمتووالی او سخاوت نه دی کم کړی.
په دې سروې کې د نړۍ له۱۴۲ هېوادونو څخه له ۱۴۵ زرو د ډېرو کسانو نظرونه اخستل شويدي.
اندونیزیا د سخاوت په سر کې
د اووم ځل لپاره اندونیزیا د نړیوال سخاوت په نوملړ کې لومړی ځای خپل کړی.
د دغه هېواد ۹۰ سلنه خلک د مرستې لپاره چمتو دي او همداراز په رضا کارانه فعالیتونو کې هم مخکې دی.
د شاخص د لسو غوره هېوادونو نوملړ له مختلفو سیمو افریقا، اوقیانوسیه، اسیا، اروپا، منځني ختیز او شمالي امریکا نه ټول شوی دی. په ټوله کې، د نړۍ ۷۳ سلنه خلکو ویلي چې دوی تېر کال وخت، پیسې، یا له پردیو سره مرسته کړې ده، چې د نړۍ په کچه د سخاوت پراخه کچه ښيي.
د سنګاپور کیسه د حکومت په مرسته د هڅو یوه ښه بېلګه ده چې د خیریه فعالیتونو د زیاتوالي سبب ګرځېدلې. دغه هېواد په ۲۰۲۴ کال کې د سخاوت شاخص کې ۱۹درجې پرمختګ کړی او درېیم ځای یې خپل کړی. د دغه پرمختګ یوه لویه برخه د حکومت نوې پروګرامونه دي چې د خیریه ادارو او کاروبارونو ترمنځ د همکارۍ پر ښه والي تمرکز کوي او د خیریه مرستو لپاره د مالیاتو معافیت او حکومتي مرسته هم شته.
د سنګاپور دا هڅې ښيي چې څنګه حکومتونه کولی شي خیریه فعالیتونو ته وده ورکړي او د دې لړۍ زیاتوالي ته لاره هواره کړي.
اندونیزیا، کینیا، سنګاپور، ګامبیا، نایجیریا، متحده ایالات، اوکراین، استرالیا، متحده عربي امارات او مالټا د سخي هېوادونو په غوره لسو کې شامل دي.
افغانستان تر جاپان او پولنډ وړاندې دی
په بل اړخ کې، افغانستان د نړیوال سخاوت شاخص په ۱۳۵م مقام کې دی. سره له دې چې افغانان د خپلې کورنۍ او ټولنې په ملاتړ او مېلمه پالنه کې شهرت لري، خو اقتصادي ستونزو او جګړې د رسمي خیریه فعالیتونو مخه نیولې. افغانستان له پولنډ (۱۴۲م) او جاپان (۱۴۱م) څخه مخکې دی. دا دوه هېوادونه سره له دې چې دواړه پرمختللي اقتصادونه لري، د خیریه فعالیتونو په برخه کې شاته پاتې دي.
د نړۍ د سخاوت شاخص موندنې یادونه کوي چې سخاوت یوازې د پیسو ورکړه نه ده، بلکې دا له ټولنې سره د مرستې روحیه ده چې له کلتورونو او سرحدونو اوړي.
کینیا له پردیو سره د مرستې په چمتووالي کې مخکښ شوی اومالټا د لومړي ځل لپاره د لسو غوره هیوادونو په ډله کې راغلی، چې په دې لست کې یوازینی اروپايي هېواد دی. په ورته وخت کې جرمني ۳۷م ځای ته لوړ شوی، چې له تیر کال څخه یې اته درجې پرمختګ کړی دی.
په لږ سخي هېوادونو کې پولنډ (۱۴۲م ځای)، جاپان (۱۴۱م ځای)، کمبودیا (۱۴۰م ځای، لیتوانیا (۱۳۹م ځای)، یمن (۱۳۸م ځای)، کروشیا (۱۳۷م ځای)،افغانستان (۱۳۵م ځای)، تونس (۱۳۴م ځای)، بلغاریا (۱۳۳م ځای) او توګو (۱۳۶م ځای) شامل دي.
