د طالبانو مرستيال ویاند حمدالله فطرت د پاکستان د دفاع وزير دا ادعا رد کړه، چې طالبانو له ډیورنډ کرښې نه د پاکستاني طالبانو د لیږدولو لپاره له اسلام اباد نه د لس میلیارده پاکستاني روپیو غوښتنه کړې وه.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف له طالب چارواکو غوښتي و، چې پاکستان ته د وسله والو د نه ستنېدو ضمانت ورکړي، خو یادې ډلې مثبت ځواب ور نه کړ.
د طالبانو تر کنټرول لاندي ملي ټلویزيون د پنجشنبې په ورځ د دې ډلې د مرستيال ویاند حمدالله فطرت له قوله د پاکستان د دفاع وزير خواجه اصف خبرو ته په غبرګون کې ویلي، چې « د تاسف ځای دی، چې د پاکستان لوړپوړي چارواکي دغه ډول څرګندونې کوي.»
نوموړي د پاکستاني طالبانو د تحریک د انتقال اړوند له پاکستان نه د لس میلیارده روپیو اخیستلو خبرې هم رد کړې دي.
د جیو نیوز ټلویزیون مشهور ویاند حامد میر د چارشنبې په ورځ له خواجه اصف سره د خپلې مرکې یوه برخه خپره کړې.
په دې مرکه کې د پاکستان د دفاع وزیر ويلي و: « وروسته له دې چې طالبان واک ته ورسېدل، زه افغانستان ته لاړم او د طالبانو له دفاع وزیر او د هغوی له نورو مشرانو سره مې وکتل. ما دوی ته وویل چې که ترهګر متوقف نه شي، موږ به اقدام وکړو او باید وروسته شکایت ونه کړئ.»
پاکستان له دریو کلونو راهیسې لږ تر لږه دوه ځله د افغانستان اوسنۍ سرحدي سیمې بمباري کړې دي.
دغه هېواد ویلي، چې د بریدونو موخه د تحریک طالبان پاکستان غړي دي چې په دغو سیمو کې پناه ځایونه لري، خو افغان طالبان د پاکستان دا ډول کړنې د یوه بل هېواد پر حریم تېری بولی او په غبرګون کې يې د ورته بریدونو ګواښونه کړي.
جان ایف سوپکو نیویارک ټایمز ته په یوه مقاله کې لیکلي، چې د امریکا سیسټم یوه منحرف محرک اداره کاوه اوپوځي او ملکي مشرانو د ترفیعاتو او لوړو معاشونو لپاره خپلې دندې، پروګرامونه او پروژې د بري په توګه وړاندې کول.
نوموړی، چې له اوږدې مودې راهیسې د امریکاد افغان بیا رغونې چارې څیړي، وايي، مشرانو غوښتل مثبت رپوټونه ور کړي او هغه څه پټ کړي چې د ناکامۍ نښه ښيي.
جان سوپکو وايي، لګښتونه د بریاوو معیار شو، خو د پیسو د لګښت د حساب ورکولو وړتیا کمه وه.
بې ځایه لګښتونه او بې ګټې پروژې
ددې لیکنې یوه اصلي موضوع په سیستماتیک ډول د بې ځایه لګښتونو ستونزې دي.
جان سوپکو هغو پروژو ته اشاره کوي چې په میلیاردونو ډالر پرې لګول شوي، خو یا بیخې د ګټې اخستنې وړ نه وې او یا ګټنې اخستنې ته ونه سپارل شوې.
هغه وايي، « یوه جنرال موږ ته وویل چې له یوه چلینج سره مخ دی، چې څنګه په یوه میاشت کې یو میلیارد ډالره اضافي بودجه مصرف کړي؟ پیسې بېرته ورکول یو انتخاب نه و».
نوموړی وايي، له یوه بل چارواکي سره یې چې خبرې وکړې، هغه د یوې څو میلیون ډالري پروژې له لغو کولو انکار وکړ او ویې ویل، چې بودجه باید مصرف شي. جان سوپکو وايي، پر کومه ودانۍ چې هغه کار وکړ، له هغې نه وروسته هیڅ ګټه وانخستل شوه.
سوپکو وايي، چې د افغانستان د پخواني حکومت سقوط د امریکا د متحده ایالاتو د لوړپوړو چارواکو په سیاستونو او رپوټ ورکولو کې د سیستماتیکې ځان غولونې پایله ده.
سوپکو ټینګار کوي چې امریکایي چارواکو څو ځله کانګرس او امریکايي ولس ته ډاډ ورکړی و چې بری نږدې دی، په داسې حال کې چې دوی "د ماتې له ترخه حقیقت" نه خبر وو.
د سوپکو په باور، حتا د افغانستان د حکومت له سقوط شپږ ورځې وړاندې، پنتاګون وویل چې افغانستان له ۳۰۰ زرو زیات پوځیان او پولیس لري، په داسې حال کې چې څو کاله وړاندې یې د دې حقیقت خبرداری ورکړی و چې هیڅوک په رښتیا سره د افغان پوځیانو د شمېر او د هغوی د عملیاتو پر وړتیاووو نه پوهیږي.
د امریکا ځانګړي مفتش د ناکامۍ اصلي دلایل څیړلي او د افغانستان په حکومت کې پراخ فساد، د امنیتي او دفاعي ځواکونو بې انګېزې توب او د طالبانو ایدیولوژیکي وړتیاوو ته اشاره کوي. نوموړې دې ته اشاره کوي، چې څنګه طالبانوپه ساده تجهیزاتو، خو مذهبي انګېزې د امریکا په هوايي ملاتړ سمبال دولتي ځواکونه مات کړل.
طالبانو ته ۱۱ میلیون ډالري مالیه
د افغانستان بیا رغونې لپاره د امریکا ځانګړی سرمفتش وايي، له ۲۰۲۱ کال راهیسې ۳.۳ میلیارده ډالر بشري مرستې افغانستان ته د نړیوالو سازمانونو په ځانګړې توګه د ملګرو ملتونو ادارو له لارې لیږل شوې دي. سوپکو وايي، چې که څه هم د دې مرستو یوه برخه افغان خلکو ته ګټه رسوي، خو یوه مهمه برخه یې طالبانو ته هم ځي.
د کانګرس په غوښتنه، د افغانستان د بیا رغونې ځانګړي سرمفتش دفتر رپوټ ورکړی چې د ۲۰۲۱ کال له اګست میاشتې تر اوسه د امریکا تمویلي همکارانو طالبانو ته لږ تر لږه ۱۰.۹ میلیونه ډالر مالیې او فیسونه ورکړي دي.
جان سوپکو وايي، پر دې سربېره د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له پنځو ریاستونو دوه هغه تر اوسه په دې نه دي بریالي شوي، چې خپل قراردادیان چې په ۲۰۲۲ کال کې یې په افغانستان کې کار کاوه، په کافي ډول وڅاري څو ډاډ ترلاسه کړي چې د دوی کار ترهګرو ډلو ته ګټه نه رسوي.
نوموړی وايي، چې د مالیه ورکوونکو پیسې که خیریه سازمانونو ته ور کول کیږي باید دا مرستې د امریکا د نظارتي ادارو په څار پورې مشروطې شي.
دغه رپوټ، د ۲۰۲۴ کال تر پایه پکې تغییر نه دی راغلی، د درې کلیدي معیارونو « له پردیو سره د مرستې لپاره چمتووالی، د مرستې لپاره تیاري او په رضا کارانه کارونو کې برخه اخستلو» پر بنسټ د ۱۴۲ هېوادونو ارزونه کوي.
په داسې کال کې چې ملتونه له اقتصادي کړکیچونو او بشري ستونزو سره مخ وو، د خیریه ادارې نړیوال سخاوت شاخص (CAF) د نړۍ د سخاوت یو زړه راښکونکې انځور وړاندې کوي. سره له دې چې نړۍ په ۲۰۲۴ کال کې له مختلفو ننګونو سره لاس او ګریوان وه، خلکو د مرستې لپاره خپل چمتووالی او سخاوت نه دی کم کړی.
په دې سروې کې د نړۍ له۱۴۲ هېوادونو څخه له ۱۴۵ زرو د ډېرو کسانو نظرونه اخستل شويدي.
اندونیزیا د سخاوت په سر کې
د اووم ځل لپاره اندونیزیا د نړیوال سخاوت په نوملړ کې لومړی ځای خپل کړی.
د دغه هېواد ۹۰ سلنه خلک د مرستې لپاره چمتو دي او همداراز په رضا کارانه فعالیتونو کې هم مخکې دی.
د شاخص د لسو غوره هېوادونو نوملړ له مختلفو سیمو افریقا، اوقیانوسیه، اسیا، اروپا، منځني ختیز او شمالي امریکا نه ټول شوی دی. په ټوله کې، د نړۍ ۷۳ سلنه خلکو ویلي چې دوی تېر کال وخت، پیسې، یا له پردیو سره مرسته کړې ده، چې د نړۍ په کچه د سخاوت پراخه کچه ښيي.
د سنګاپور کیسه د حکومت په مرسته د هڅو یوه ښه بېلګه ده چې د خیریه فعالیتونو د زیاتوالي سبب ګرځېدلې. دغه هېواد په ۲۰۲۴ کال کې د سخاوت شاخص کې ۱۹درجې پرمختګ کړی او درېیم ځای یې خپل کړی. د دغه پرمختګ یوه لویه برخه د حکومت نوې پروګرامونه دي چې د خیریه ادارو او کاروبارونو ترمنځ د همکارۍ پر ښه والي تمرکز کوي او د خیریه مرستو لپاره د مالیاتو معافیت او حکومتي مرسته هم شته.
د سنګاپور دا هڅې ښيي چې څنګه حکومتونه کولی شي خیریه فعالیتونو ته وده ورکړي او د دې لړۍ زیاتوالي ته لاره هواره کړي.
اندونیزیا، کینیا، سنګاپور، ګامبیا، نایجیریا، متحده ایالات، اوکراین، استرالیا، متحده عربي امارات او مالټا د سخي هېوادونو په غوره لسو کې شامل دي.
افغانستان تر جاپان او پولنډ وړاندې دی
په بل اړخ کې، افغانستان د نړیوال سخاوت شاخص په ۱۳۵م مقام کې دی. سره له دې چې افغانان د خپلې کورنۍ او ټولنې په ملاتړ او مېلمه پالنه کې شهرت لري، خو اقتصادي ستونزو او جګړې د رسمي خیریه فعالیتونو مخه نیولې. افغانستان له پولنډ (۱۴۲م) او جاپان (۱۴۱م) څخه مخکې دی. دا دوه هېوادونه سره له دې چې دواړه پرمختللي اقتصادونه لري، د خیریه فعالیتونو په برخه کې شاته پاتې دي.
د نړۍ د سخاوت شاخص موندنې یادونه کوي چې سخاوت یوازې د پیسو ورکړه نه ده، بلکې دا له ټولنې سره د مرستې روحیه ده چې له کلتورونو او سرحدونو اوړي.
کینیا له پردیو سره د مرستې په چمتووالي کې مخکښ شوی اومالټا د لومړي ځل لپاره د لسو غوره هیوادونو په ډله کې راغلی، چې په دې لست کې یوازینی اروپايي هېواد دی. په ورته وخت کې جرمني ۳۷م ځای ته لوړ شوی، چې له تیر کال څخه یې اته درجې پرمختګ کړی دی.
په لږ سخي هېوادونو کې پولنډ (۱۴۲م ځای)، جاپان (۱۴۱م ځای)، کمبودیا (۱۴۰م ځای، لیتوانیا (۱۳۹م ځای)، یمن (۱۳۸م ځای)، کروشیا (۱۳۷م ځای)،افغانستان (۱۳۵م ځای)، تونس (۱۳۴م ځای)، بلغاریا (۱۳۳م ځای) او توګو (۱۳۶م ځای) شامل دي.
د پاکستاني طالبانو تحریک نن چارشنبه (د جنوري لومړۍ) په یوه اعلامیه کې ویلي چې پر پاکستاني امنیتي ځواکونو د خپلو بریدونو په ترڅ کې یې د تېر ۲۰۲۴ کال په جنوري کې ۷۵، فېبروري کې ۶۵، مارچ کې ۶۶، اپریل کې ۹۶، می کې ۹۹، جون کې ۹۶، جولای کې ۱۴۶، اګسټ کې ۲۴۳، سپتمبر کې ۲۶۲، اکټوبر کې ۲۲۰، نومبر کې ۲۰۸ او ډسمبر کې ۱۸۲ بریدونه کړي دي.
اعلامیه زیاتوي چې دوی په ۲۰۲۴ کال کې په دیره اسماعیل خان، جنوبي وزیرستان، ټانک، بنو، شمالي وزیرستان، لکي مروت، پېښور، خیبر ولسوالۍ، مومند ولسوالۍ، نوښار، چارسده، ملاکنډ، باجوړ، کوز دیر، لوړ دیر، سوات، چترال، شانګله، بونیر، کوهاټ، کورمه ولسوالۍ، کرک، هنګو، اوکرزیو ولسوالۍ، مردان، صوابۍ، پښین، قلعه عبدالله، چمن، جنوبي پنجاب، دېره غازي خان، میانوالي، لاهور، ژوب، قلعه سیف الله، شیراڼيو، ګلګت بلتستان، دیامر، کراچۍ، کلات او مکران، راولپېنډۍ، بټګرام او هرنای کې بریدونه کړي دي.
د پاکستاني طالبانو تحریک وايي چې پر پاکستاني امنیتي ځواکونو یې د چریکي حملو تر څنګ ډله ییز بریدونه، ځانمرګي بریدونه، د توغندیو بریدونه او هدفي بریدونه کړي دي.
اعلامیه کاږي چې په تېر کال کې پاکستاني طالبانو پر پاکستاني امنیتي ځواکونو ۱۹ ځانمرګي بریدونه هم کړي دي.
ټي ټي پي ادعا کړې چې په وژل شویو کې ۱۴۴۱ پوځیان، ۸۲۰ د پولیسو او ترهګرۍ ضد څانګې غړي، ۵۷۸ د استخباراتي ادارو غړي او ۱۰۶ د امن کمېټې غړي شامل دي.
ټي ټي پي وايي چې په دغو بریدونو کې یې پر ۱۵ پوځي ودانیو سربېره د پوځ او پولیسو موټر او ټانکونه هم ویجاړ کړي دي.
ټي ټي پي زیاتوي چې په تېر کال کې یې لسګونه میله وسله او مهمات هم له پاکستاني امنیتي ځواکونو نیولي دي.
۲۰۲۴ د پاکستان لپاره خونړی کال
ټي ټي پي دا ادعا په داسې مهال کوي، چې په ۲۰۲۴ کال کې پاکستان د خپلو وروستیو کلونو تر ټولو مرګونی کال تجربه کړ، چې امنیتي ځواکونو، ملکي وګړو او جنګیالیوته پکې درنده مرګ ژوبله اوښتې ده. د پاکستان د څېړنو او امنیتي مطالعاتو مرکز (CRSS) د کلني رپوټ له مخې، په دغه کال کې پاکستان کې له ۲,۵۰۰ څخه زیات کسان وژل شوي.
دا د ۲۰۲۳ کال په پرتله ۶۶ سلنه زیاتوالی ښیي او دغه کال د تېرې یوې لسیزې تر ټولو مرګونی کال ثبتوي.
دغو پېښو په ځانګړې توګه د خیبر پښتونخوااو بلوچستان ایالتونو پر سیمو پراخ اغیز شیندلی؛ چیرې چې ټي ټي پي او بلوڅ بېلتون پالي ډېر فعال دي.
د پاکستان د څېړنو او امنیتي مطالعاتو مرکز د رپوټ له مخې، په ۲۰۲۴ کې ټولټال ۲,۵۴۶ کسان په تاوتریخوالي کې وژل شوي چې ۱,۶۱۲ پکې ملکي وګړي او امنیتي سرتېري دي، چې دا د ټولو مرګونو ۶۳ سلنه برخه جوړوي.
په دغه کال کې د امنیتي ځواکونو په عملیاتو کې۹۳۴ تنه وسله وال جنګیالي او مجرمان وژل شوي. دغه نابرابري ښيي چې تاوتریخوالي ډېر پر ملکي وګړو او امنیتي ځواکونو اغېز کړی. د رپوټ له مخې، په۲۰۲۴ کال کې په اوسط ډول هره ورځ نږدې اوو کسانو د تشدد له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی.
په ۲۰۲۴ کال کې د کورمې ولسوالۍ مذهبي تاوتریخوالي۱۸۲ کسان وژلي او ۲۳۴ نور یې ټپيان کړي دي. د زیاتو قربانیانو په ډله کې شیعه پښتانه دي چې ۷۹ یې وژل شوي او ۳۵ ټپیان شوي دي. له سنیانو څخه ۲۱ کسان وژل شوي او ۷۲ ټپیان دي.
د نومبر پر نهمه د کوټې د اورګاډي په یوه تمځای کې چاودنې شاوخوا ۵۹ تنه ووژل چې ګڼ پکې پوځیان وو.
په ټولیز ډول، د مذهبي تاوتریخوالي له امله د قربانیانو شمېر له ۲۰۱۵ څخه تر ۲۰۲۰ پورې ۴۶۷ کسانو ته رسېدلی و، خو په وروستیو څلورو کلونو (۲۰۲۱-۲۰۲۴) کې دغه شمېر ۴۸۷ ته لوړ شوی.
نومبر میاشت د پاکستان لپاره تر ټولو مرګونې میاشت ګڼل شوې ده. په نومبر کې ۱۲۵ بریدونه شوي، ۴۵۰ تنه وژل شوي او ۶۲۵ نور ټپیان دي، چې دا تر ټولو زیات شمېر دی.
خیبر پښتونخوا او بلوچستان ایالتونه د ټولو مرګونو ۹۴ سلنه او د تاوتریخوالي د ټولو پېښو ۸۹سلنه برخه جوړوي. د خیبر پښتونخوا هغه سیمې چې پر ډیورنډ کرښه پرتې دي لکه کورمه، شمالي وزیرستان او خیبر ولسوالۍ تر ټولو ډېرې زیانمنې سیمې ثبت شوې دي.
په دغه کال کې د بلوچستان د مرګونو شمېر له تېرو دریو کلونو (۲۰۲۱-۲۰۲۳) ټولو مرګونو سره برابر ګڼل شوی.
دغه رپوټ زیاتوي چې په ۲۰۲۴ کال کې د پاکستان امنیتي ځواکونو د ضرب عضب له عملیاتو وروسته تر ټولو زیات بریدونه او مرګونه تجربه کړي دي. د یاد رپوټ له مخې، د پاکستان پر امنیتي ځواکونو سږکال ټولټال ۴۴۴ بریدونه شوي او ۶۸۵ تنه ترې وژل شوي، چې دا له۲۰۱۵ کال شمېرو ډېر دي.
دغه را ز رپوټ وايي، چې له ۲۰۲۱ کال وروسته تاوتریخوالی هرکال ۳۸ سلنه ډېر شوی دی.