د پاکستان پوځ وايي په بلوچستان کې یې ۲۷ وسلوال ووژل

د کرملېن په وینا، د دواړو ولسمشرانو ترمنځ خبرې به د مسکو او تهران ترمنځ د اړیکو پراختیا په اړه وي، چې د سوداګرۍ، پانګونې، ترانسپورت، لوژستیک او بشري چارو برخې پکې شاملې دي.

مسکو ټایمز وايي، چې دغه تړون به د دواړو هېوادونو ترمنځ د پوځي، سیاسي او اقتصادي همکاریو لا پراختیا ته لار پرانیزي.

په تړون کې د ترانسپورت، انرژۍ، دفاع او سیمه ییزې همکارۍ په برخو کې پراختیا ته ځانګړې پاملرنه شوې ده.

مسکو ټایمز وايي، د شمال-جنوب ترانسپورت کوریډور چې د روسیې، ایران او نورو هیوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د اسانتیا لپاره یوه پراخه بېخبنايي پروژه ده، د دې ملګرتیا د "مرکزي ستنې" په توګه ګڼل کیږي.

په روسیه کې د ایران سفیر کاظم جلالي ویلي، چې دغه تړون یوه سریزه او ۴۷ مادې لري او د تړون په لاسلیک او پليتابه سره به په ټولو برخو کې د دوه اړخیزو اړیکو په کچه وده او پرمختګ ولیدل شي.

جلالي زیاته کړې چې د دغه لاسوند په لیکلو کې د دواړو هیوادونو د اړیکو بنسټیز انډول، خپلواکي او د هېوادونو سرحدي بشپړتیا ته درناوی شوی دی.

نوموړی وايي، په تړون کې سیاسي اړیکې، له نړیوالو ادارو سره د همکارۍ لارې چارې، اقتصادي همکاري او د دوه اړخیزو او څو اړخیزو پروژو اجرا کول شامل دي. دغه راز د نوې ټکنالوژۍ په ځانګړي ډول سایبري امنیت، د اتومي انرژۍ سوله ییزه همکاري، دفاعي مسایل، ترهګرۍ ضد مبارزه، د کسپین سمندرګي د ستونزو حل او د پیسو له تطهیر سره مبارزه د دغه تړون برخې دي.

په ۲۰۲۲ کال کې له اوکراین سره د روسیې د جګړې له پیل وروسته مسکو او تهران خپلې همکارۍ لا پراخې کړې دي.

ایران د روسیې لپاره زرګونه شاهد بې پیلوټه الوتکې چمتو کړې چې د اوکراین پر ښارونو بریدونه کوي. دغه راز ایران د لنډ واټن بالیستیک توغندي هم روسیې ته برابر کړي دي.

د ایران او روسیې ترمنځ همکاري نه یوازې له اقتصادی پلوه بلکې د پوځي او سیاسي همکارۍ له لارې د لویدیزې نړۍ له نفوذ سره د مبارزې لپاره هم پراخه شوې ده.

د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف په اکتوبر کې وویل چې مسکو او تهران د ستراتیژیکې ملګرتیا تړون لاسلیک کولو اراده لري چې نږدې دفاعي همکاري به پکې شامله وي.

ایران او روسیه په خپلو انرژیکو صادراتو تکیه کوي او د نړیوالو بندیزونو له امله دواړه هېوادونه له اقتصادي فشار سره مخامخ دي.

د رپوټونو له مخې، د انرژۍ په برخه کې به روسي شرکتونه د ایران د انرژۍ سکتور کې پراخې پانګونې وکړي، چې ددغه سکتور عصري کول او پراختیا پکې شامل دي.

ایرانی چارواکي دغو پانګونو ته خوشبین دي، په ځانګړې توګه چې په اسیايي مارکیټونو کې انرژۍ ته اړتیاوې مخ پر ډېرېدو دي.

سرچینې وویل چې د اوربند او د یرغمل شویو کسانو د خلاصون لپاره د هوکړې متن په دوحه کې د اسراییل د موساد او شین بیټ استخباراتي ادارو مشرانو، د قطر لومړي وزیر او د ټرمپ د استازي سټیف وټکوف د خبرو په ترڅ کې چمتو شوی دی.

داسې باور کېږي چې د امریکا د مخکینۍ ادارې چارواکو هم په دې خبرو کې برخه اخیستې ده.

راتلونکي ۲۴ ساعتونه مهم دي

سرچینې رویټرز ته وویل، چې « راتلونکي ۲۴ ساعته د هوکړې لپاره مهم دي».

د اسراییل کان راډیو د دوشنبې په ورځ د یوې اسراییلي سرچینې له قوله خبر ورکړ، چې په قطر کې د اسراییل او حماس پلاویو ته مسوده سپارل شوې او اسراییلي پلاوي د اسراییل مشران خبر کړي دي. اسراییل، حماس او د قطر بهرنیو چارو وزارت د تایید یا نظر ورکولو غوښتنو ته ځواب نه دی ویلی.

دواړو خواوو که څه هم د وروستۍ مسودې نهايي کول نه دي تایید کړي، خو د خبرو په اړه پرمختګ یې یاد کړی.

یوه لوړپوړي اسراییلي چارواکي وویل چې که حماس د وړاندیز ځواب ور کړي، نو په څو ورځو کې کېدای شي یوه هوکړه نهايي شي.

له خبرو سره نږدې یوه فلسطیني چارواکي رویټرز ته وویل چې د دوحې معلومات ډیر هیله بښونکي دي او زیاته یې کړه، « فاصله کمه شوې او که هر څه تر پایه سم پرمخ لاړ شي، نو د هوکړې لپاره قوي هڅه روانه ده».

متحده ایالاتو، قطر او مصر د غزې جګړې د پای ته رسولو لپاره له یو کال ډېره هڅه کړې، خو تر اوسه یې پایله نه ده ورکړې.

ټرمپ پر څوکۍ تر کښېناستو وړاندې هوکړه غواړي

د جنورۍ ۲۰مه د ټرمپ د لوړې ورځ اوس په سیمه کې د یو ډول نهايي نېټې په توګه ګڼل کېږي.

ټرمپ ویلي چې که حماس یرغمل کسان دفتر ته د هغه تر تګ پورې خوشي نه کړي، نو«سخته سزا به ورکړل شي».

له بلې خوا روان ولسمشر جو بایډن هم هڅه کړې چې د خپلې دورې له پای ته رسېدو وړاندې یوه هوکړه رامنځته کړي.

سرچینې وویل چې خبرې د دوشنبې تر سهاره روانې وې، وټکوف په دوحه کې د اسراییل پلاوی، او د قطر لومړي وزیر شیخ محمد بن عبدالرحمن ال ثاني د حماس چارواکي هڅول چې هوکړه نهايي کړي.

د مصر د عمومي استخباراتو رییس حسن محمود رشاد هم د دې خبرو د یوې برخې په توګه په قطري پلازمینه کې موجود و.

د ټرمپ استازي وټکوف له نومبر راهیسې څو ځله قطر او اسراییل ته سفرونه کړي دي. هغه د جمعې په ورځ په دوحه کې و او د شنبې په ورځ د اسراییل د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د لیدو لپاره تل ابیب ته لاړ او بېرته دوحې ته ستون شو.

سپینه ماڼۍ وايي، بایډن د یکشنبې په ورځ له نتنیاهو سره د ټلیفوني خبرو په ترڅ کې د اوربند او د یرغمل شویو کسانو د خوشي کېدو لپاره د معاملې کولو پر اړتیا ټینګار کړی دی.

د اسراییل د مالیې وزیر بتزال سموتریچ، چې سخت دریځی ملي پال دی او د هوکړې د پخوانیو هڅو مخالفت یې کړی، دا وړاندیزونه د «تسلیمۍ» او د اسراییل د ملي امنیت لپاره یوه «فاجعه» بللې ده.

د ایران رسنۍ وايي، دا ډرون د ځانګړو ماموریتونو لپاره په دغه هېواد کې تولید شوې او د اړتیا وړ سیمو او پوځي اډو کې به ځای پر ځای شي.

د دې رسنیو د رپوټ له مخې، د دغه هېواد د پوځ لوی درستیز عبدالرحیم موسوي او د دفاع وزیر عزیز نصیرزاده او د ځمکنیو، هوايي او سمندري ځواکونو مشرانو نن پوځ ته د دې الوتکو د سپارلو مراسمو کې ګډون درلود.

د ایران دا ګام په داسې مهال دی چې په سوریه کې یې د خپل متحد بشار اسد حکومت وپرځېد، پر غزه سربېره په لبنان او یمن کې هم د دې هېواد د ملاتړو ډلو حزب الله او حوثیانو پرضد د اسراییل عملیات روان دي.

دغه ډول اسراییل تېر کال څو ځلې پر ایران هوايي بریدونه وکړل، چې په مقابل کې یې ایران هم ځواب ور کړ، خو له دې سره ویل کېږي چې ایران په دفاعي برخه کې کمزوری دی.

اما د دغه هېواد د پوځ مشر حسین سلامي څو ورځې مخکې د دې خبرې ردولو سره وویل، دومره وسلې یې جوړې کړې چې د اېښودو ځای یې نه لري.

نوموړي د پوښتنې په ډول زیاته کړه، موږ په کومه برخه کې کمزوري شوي یو، اوس د توغندیو، اوبتلونو، ډرونونو او نورو برخو کې وړتیاوې زیاتېږي او د مهماتو اېښودو ځای نه لرو.

په تورخم کې د پاکستان د مېوو سوداګرو ویلي، چې پر لوړتناژه(۳۵ ټُنه) موټرو صادراتي مالیات تېر کال ۹۵ زره پاکستانۍ روپۍ (۲۴،۲۲۵ افغانۍ) وو، خو اوس د جنورۍ له لومړۍ نېټې ۱۳۱ زره روپیو (۳۳،۴۰۵ افغانیو) ته لوړ شوي دي.

صادروونکي وایي، د مالیو دغه ناڅاپي زیاتوالي د دوی کاروبار اغېزمن کړی او په سیمه‌ییزو بازارونو کې یې سیالي کمزورې کړې ده.

د مېوو یوه صادروونکي خان الله شینواري ډان ته وویل، « دا د مالیاتو درېیم ځل زیاتوالی دی. دا پالیسي زموږ صادراتو ته سخت زیان رسوي، په ځانګړي ډول د افغانستان او منځنۍ اسیا بازارونو ته زموږ لاسرسی محدودوي».

صادرات نیمایي راکم شوي

پر صادراتو د مالیاتو د نوې پالیسۍ اغېز په بیړني ډول څرګند شوی، ځکه د سیټروس (کېنو، نارنجو او مالټو) بار موټرو شمېر چې له دې وړاندې هره ورځ ۱۰۰موټره و، اوس شاوخوا ۵۰موټرو ته کم شوی دی.

صادروونکي وایي، د دغه ناڅاپي مالي فشار له امله دوی خپل کاروبار ته دوام نشي ورکولی.

خان الله شینواری زیاتوي، « دا یوازې مالیات نه دي. موږ ته ویل شوي چې د کراچۍ د نباتاتو ساتنې ادارې څخه د صادراتو لپاره سندونه واخلو او کمپنۍ ثبت کړو. ډېری صادروونکي دې ته چمتو نه دي او دا به د هغوی پر مالي حالت لا زیات بار واچوي».

د پاکستان د ټرانزیټ او مالیاتي بورډ د نويو مقرراتو له مخې، صادروونکي اړ دي چې منځنۍ اسیا ته صادرات یوازې په ډالرو وکړي، په داسې حال کې چې افغانستان ته زیاتره سوداګري په پاکستانۍ روپۍ کېږي.

د منځنۍ اسیا ځینو هېوادونو پاکستاني صادارت له یخچالي کانټینرونو او قرنطین او افت ضد سندونو سره مشرط کړي دي. دغو شرایطو د پاکستان د مېوو او سبزیو پر بازارونو سخت اغېز کړی.

د تورخم د ګمرکونو د تصفیې استازو د اتحادیې مشر نجیب الله شینواري ډان ته وویل، « که دا شرایط عملي شي، زموږ صادرات به په سخت ډول زیانمن شي او په بازارونو کې به د مېوو او سبزیجاتو بیه هم لوړه شي».

د طالبانو حکومت مالیات

خان الله شینواری وویل، چې د ۲۰۲۴ کال په ترڅ کې د طالبانو حکومت هم مالیات ډېر کړي او دپاکستان د کېنو صادراتو ته یې زیان رسولی دی.

ډان ورځپاڼه وايي، د پاکستان د مالیې مرکزي بورډد نویو پالیسیو هدف دا و چې له منځنۍ اسیا څخه ډالر جلب کړي، خو تر دې دمه دا تګلاره د صادروونکو لپاره زیانناکه ثابته شوې ده.

شینواری وايي، « دغه پالیسي په ناسم وخت کې نافذه شوه. صادروونکي د دغو بدلونونو لپاره چمتو نه وو. که دا حالات بدل نه شي، موږ به په خپلو کلیدي بازارونو کې خپل موقعیت له لاسه ورکړو».

هغه ویلي چې په دغه ناسته کې د نړۍ له ټولو اسلامي هېوادونو څخه منل شویو دیني عالمانو، پوهانو، مشهورو شخصیتونو او د نوبل سولې جایزې ګټونکې پښتنې ملالې یوسفزۍ هم ګډن کړی و او د طالبانو هغه مفکوره یې وننګوله چې ګنې په اسلامي شریعت نجونو ته د زده‌کړو حق نه دی ورکړی.

امرالله صالح وايي، په دغه غونډه کې د ملالې یوسفزۍ ګډون او د هغې له لوري د افغان نجونو په ملاتړ وینا، د طالبانو د هغه مفکورې پر ضد خورا غوره دریځ و چې ګنې پښتنې نجونې له زده‌کړو سره لېوالتیا نه لري.

هغه زیاته کړې: «د ملالې یوسفزۍ وینا د هغې د نوم او قومیت له مخې ډېر ارزښت لري. د طالبانو هغه روایت چې ښځې په پښتني ټولنه او کولتور کې له زده‌کړو سره لېوالتیا نه لري د زمانې تر ټولو لوی بدعت دی».

د پخواني جمهوري نظام د لومړي‌ مرستیال په خبره، په دې غونډه کې که د یوې قرباني په توګه یوې افغانې مېرمنې ته د ګډون او خبرو حق ورکړل شوی وای؛ نو د یوې زیانمنې په توګه به یې د طالبانو د «کچلاغ افراطي مفکوره» لا ډېره او په ښه توګه ننګولی وی. د صالح په وینا، ګډون کوونکې افغانې مېرمنې به د پاکستان سیاستونه د اوسنیو روانو ناورینونو د اصلي سرچینې به توګه یاد کړی وی.

د امرالله صالح په باور طالبانو په دغه کنفرانس کې د نه ګډون پر پرېکړه ډېره هوښیاري کړې، ګنې په ډیپلوماټیکه ژبه به یې پرته له سپکاوي او توهین بل څه نه وای اوریدلي.

د بشري حقونو فعالې او د نوبل سولې جایزې ګټونکې ملالې یوسفزۍ د اسلامي هېوادونو په کنفرانس کې د مسلمانو هېوادونو له ټولنې وغوښتل چې طالبان دې په رسمیت نه پېژني او د دغه ډلې له لوري پر ښځو او نجونو د روانو بندیزونو پر ضد دې کلک ودرېږي.

ملالې یوسفزۍ د مسلمانو ټولنو پر مشرانو غږ وکړ چې د طالبانو حکومت له مشروعیت څخه دې انکار وکړي، څو په دې توګه خپل رېښتونی مشرتوب ښکاره کړي.

په یاد کنفرانس کې د پاکستان لومړي وزیر نواز شریف، د اسلامي هېوادونو د سازمان مشر، او د مسلمانو ټولنو مشرانو د نجونو د زده کړو پر وړاندې پر پرتو خنډونو او شته فرصتونو بحثونه وکړل.