د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې ندا محمد ندیم په کابل کې له یوې دیني مدرسې څخه د ۷۱ تنو طالبانو فراغت غونډي ته په خپله وینا کې ویلي چې په اداري بستونو پسې به نه ګرځي.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د کابل د یوې دیني مدرسې «له افتاء او قضاء څانګې» ۷۱ تنه طالبان فارغ شول.
د طالبانو د لوړو زده کړو وزیر مولوي ندامحمد ندیم چې له مدرسې د طالبانو په فراغت غونډه کې یې ګډون کړی و، فارغو شویو طالبانو ته سپارښته کړې، چې د مسلک اړوند قضايي برخه کې به دنده ترسره کوي او په اداري بستونو پسې دې سر نه ګرځوي.
نوموړي ویلي، «په اداري بستونو پسې به نه ګرځئ، په داسې یوه علمي ځای کې به خدمت کوئ، چې خیر مو اسلام، اسلامي نظام او مسلمانانو ته ورسیږي».
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په کابل کې د دې دیني مدرسې له« افتاء او قضاء څانګې» فارغ شوي طالبان د تخصص په کچه زده کړې هم ترلاسه کولی شي.
ندا محمد ندیم ویلي، چې یاده ډله د افتاء او قضاء په برخه کې دا ډول متخصصو «مفتیانو او قاضیانو» ته ډېره اړتیا لري.
پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته د پوهنتون او ښوونځیو د فراغت غونډو ځای له مدرسو څخه د طالبانو فراغت غونډو نیولی او نږدې هره اونۍ د افغانستان په بېلا بېلو ولایتونو کې له مدرسو د طالبانو د فراغت غونډې نیول کیږي.
د ناروې د کډوالو شورا سرمنشي جان اګلېند وایي، چې افغان مېرمنې د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله له ناورین سره مخ دي. هغه دغه راز د کډوالو پر وضعیت اندېښنه ښودلې او وايي، نن له ایران څخه له درې زرو ډېر افغانان اېستل شوي دي.
د ناروې د کډوالو شورا سرمنشي جان اګلېند خبرداری ورکړی چې د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله د افغان ښځو ژوند او راتلونکی له لویو ګواښونو سره مخ دی.
هغه اسوشیټیډ اژانس ته په یوه ټیلیفوني مرکه کې وویل، « په تېرو دوو کلونو کې موږ ګورو چې یو په بل پسې مرستندوی سازمانونه خپل پروګرامونه او پرسونل کموي. د افغان ښځو راتلونکي ته تر ټولو ستر ګواښ د زده کړو نشتوالی دی».
هغه ټینګار وکړ چې د ښځو د ملاتړ پروګرامونو لپاره د بودجې کمېدل جدي ستونزه ده.
طالبانو پر ښځو او نجونو ګڼ محدودیتونه وضع کړي، چې روغتیايي خدماتو او زدهکړې ته یې لاسرسی خورا محدود کړی.
په ورته وخت کې، د ښځینه روغتیايي کارکوونکو کمښت، چې د طالبانو د فرمانونو له امله لا زیات شوی، ستونزه نوره هم جدي کړې ده.
اګلند وویل چې افغان ښځو او نجونو د نړۍ د مشرانو هغه ژمنې نه دي هېرې کړې چې ویل یې د دوی « لومړیتوب تعلیم او بشري حقونه» دي. هغه زیاته کړه: « اوس موږ نه شو کولی د کونډو او یتیمانو لپاره د ژوند چلونې پروګرامونه تمویل کړو».
اګلند له طالب چارواکو سره د خپلې وروستۍ لیدنې په اړه وویل چې خبرې اترې یې زیاتره د ښځو او نجونو لپاره د زدهکړې د بیا پیل پر اړتیا متمرکزې وې. هغه زیاته کړه: « دوی لا هم وايي چې دا به وشي، خو شرایط مناسب نه دي».
هغه د اسلامي هیوادونو لکه قطر او سعودي عربستان سفارتونو سره هم لیدنې کړې، چې لا هم په افغانستان کې ډیپلوماتیک حضور لري او پر طالبانو یې د ښځو پر تعلیم او کار د بندیزونو له امله نیوکې کړې دي.
اګلینډ دغه راز نن یکشنبه «د مرغومي ۳۰مه» پر خپله ایکسپاڼه ولیکل چې نوموړي د ایران او افغانستان ګډې پولې ته څېرمه د هرات اسلام کلا ته سفر کړی دی.
جان اګلېنډ وايي چې د هرات په اسلام کلا کې یې له ګڼو هغه افغانانو سره لیدلي، چې له ایران څخه بېرته افغانستان ته په جبري ډول شړل شوي دي.
جان اګلېنډ وايي، «نن له دریو زرو زیات شړل شوي افغانان له ایران څخه د اسلام کلا په سرحدي لاره باندې بیرته رااوښتي دي».
د ناروې د کډوالو شورا سرمنشي زیاتوي چې په اسلام کلا کې یې له یو شمېر شړل شویو افغانانو سره له نږدې لیدلي دي.
جان اګلېنډ له ایران څخه د یو شړل شوي افغان له قوله لیکلي چې « ما خپله ټوله سپما پر افغان پاسپورټ او د ایران په ویزه ولګوله. ما یوازې غوښتل چې کار وکړم او د خپلې کورنۍ لپاره یو څه برابر کړم. اوس زه بېرته شړل شوی یم او هیڅ نه لرم او نه پوهیږم څه وکړم یا چیرې لاړ شم.»
هغه پر اېکسپاڼه لیکلي: « زه افغانستان ته راغلی یم، چېرې چې پاکستان ۸۰۰ زره افغانان بېرته دغه هېواد ته را ستانه کړي او ایران هم پلان لري، چې دوه مېلیونه افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته واستوي.»
نوموړي لیکلي، په هرات ولایت کې یې له هغو مېرمنو سره لیدلي چې له خپلو مېړونو پرته بېرته افغانستان ته راستنې کړای شوې وې او له سختې بې وزلۍ او ناهیلۍ سره مخ وې.
هغه زیاته کړې، دا یو داسې ناورین دی چې نړۍ له پامه غورځولی دی.
نیوزویک وايي، د امریکا متخب ولسمشر ډونالډ ټرمپ په وار وار په عراق او سوریه کې د اسلامي دولت وسله والې ډلې (داعش) پر وړاندې د امریکا په مشرۍ د ایتلاف بری د خپلې پخوانۍ ادارې تر ټولو مهمه لاسته راوړنه ګڼي، خو دا ډله بیا راټوکېدلې ده او ټرمپ یې باید بیا پر وړاندې مبارزه وکړي.
نیوزویک د ډونالډ ټرمپ د لوړي مراسمو په درشل کې ولیکل، چې داعش اوس یوځل بیا د خپل اصلي ټاټوبي هاخوا د فعالیتونو او په بهر کې د عملیاتو د چټکتیا لپاره لاره موندلې ده او ټرمپ باید یوځل بیا له نړیوالو جهادي وسله والو سره چې د نړیوالې سولې لپاره ستر ګواښ دي، مبارزه وکړي.
د نیوزویک لیکوال وايي، «دا ډله په اسیا او افریقا کې له ورځنيو بریدونو سره تړاو لري، همدارنګه په ټوله اروپا کې د دسیسو او حتا په متحده ایالاتو کې د نوي کال په مرګوني برید کې یې هم لاس درلود.»
نتن سیلز، چې پخوا د ټرمپ د لومړۍ دورې په جریان کې د سپینې ماڼۍ د ترهګرۍ ضد استازي په توګه دنده ترسره کوله او اوس د اتلانتیک شورا د منځني ختیځ امنیت نوښت او منځني ختیځ پروګرامونو کې لوړ پوړی غړی دی نیوزویک ته وویل، چې په تیرو څو کلونو کې په ټوله نړۍ کې د داعش نفوذ ډېر شوی. هغه وايي، « دا زیاتوالی یوازې په سوریه او عراق کې چې د دوی مرکزونه وو نه دی، بلکې په لویدیزه افریقا او افغانستان کې هم ددوی د ملګرو ډېرېدونکي وژونکي فعالیتونه شامل دي.»
سیلز وايي، د داعش خراسان څانګې فعالیت د اندیښنې وړ دی، ځکه چې دې ډلې په سیمه کې د بهرنیو عملیاتو د ترسره کولو وړتیا ښودلې او په امریکا او اروپا کې یې د فعالیت لپاره سترګې نیولې دي.
نیوزویک په خپل رپوټ کې ویلي، چې داعش خراسان ډلې په سیمه کې له ناامنۍ او نړیوالو سیالیو ګټه پورته کړې څو ځان له افغانستان څخه د امریکا تر وتلو وروسته د نړۍ د وژونکو او خورا غیر متوقع غیر دولتي لوبغاړو په توګه ثابت کړي.
سیلز په افغانستان کې د داعش ډلې پر ضد فعالیتونو په اړه وايي:«له بده مرغه د بایډن ادارې په افغانستان کې د امریکا ترهګرۍ ضد ډیرې وړتیاوې له منځه وړې دي او داعش خراسان څه ناڅه نه دی مهار شوی.»
په دغه راپور کې ویل شوي چې کله په ۲۰۱۷ کال کې ټرمپ واک تر لاسه کړ، د مخکیني ولسمشر بارک اوباما له خوا په عراق او سوریه کې د داعش پر وړاندې پیل شوي ایتلافونه او د جګړې تر ټولو سخت پړاوونه په میراث ور پاتې شول. نیوزویک وايي، « له داعش سره په دې جګړه کې ایران په عراق او سوریه کې له ملیشو سره مرسته کوله، روسیې د سوریې له حکومت سره همکاري کوله او د سوریې حکومت د امریکا او دیموکراتیک ځواکونو په مرسته د ۲۰۱۹ کال په فبروري میاشت کې د سوریې په باغوز سیمه کې د دې ډلې وروستۍ اډهله منځه یووړه او داعش یې مات کړ.
په دغه رپوټ کې ویل شوي، هغه ډله چې یو وخت یې د ویرجینیا په کچه سیمه سمبالوله، په ساده ډول به له منځه لاړه نه شي.
په عراق او سوریه کې پر پرله پسې بغاوتونو سربیره داعش د خپلو نړیوالو ملګرو په بڼه ودې ته دوام ورکړ.
د امریکا د ملي استخباراتو د دفتر یو پخوانی لوړ پوړی افسر اندریو بورین، نیوز ویک ته وویل:«داسې غلط فهمي شته چې بهرني ترهګریز ګواښونه، په ځانګړې توګه د داعش ګواښونه ټیټ لګښتو خطرونو ته راټیټ شوي خو له ترهګرۍ سره مبارزه له یوې مړې هڅې لرې ده.»
بورین وویل:« په تیرو څلورو کلونو کې داعش له یوه سیمه ییز خلافت څخه په یوې غیر متمرکزې شبکې بدل شوی چې د 'ترهګرۍ نوښت مرکز' په توګه کار کوي.»
په رپوټ کې ویل شوي، چې پر کابل د طالبانو له تسلط سره سم دا ډله بیا پیاوړې شوه او سره له دې چې داعش خراسان کومه سیمه په خپل واک کې نه لري خو دوی توانیدلي، چې د طالبانو د مشروعیت کمزوري کولو ترڅنګ د اسیا په ټولو ګاونډیو هېوادونو کې هم خپل مخالفان په نښه کړي».
نیوزویک وايي، داعش خراسان په افغانستان کې د مرګونو بریدونو ترڅنګ د افغانستان له پولو بهر په مسکو او ایران کې هم مرګوني بریدونه وکړل.
بورین وايي، له داعش سره د مبارزې او د دې شبکې د له منځه وړو لپاره دې امریکا د اروپایي ملګرو ترڅنګ له هند او عربي هېوادونو سره تګلاره جوړ کړي او په دې تګلاره کې باید نظامي فشار هم شامل وي.
بورین وویل:«د متحرک عمل، سیمه ییزو ملګرتیاوو او د ترهګرۍ ضد کورنيو نوښتونو یوځای کولو سره اداره کولی شي د داعش له خوا رامنځته شوی ګواښ کم کړي».
بورین وايې:«په افغانستان کې داعش خراسان او په لویدیزه افریقا کې ډلو د جنګیالیو د استخدام او سیمو د بې ثباته کولو لپاره له غیر حکومتي سیمو ګټه پورته کړې ده.»
د داعش د ماتولو ایتلاف لپاره د ټرمپ پخواني ځانګړي استازي جیمز جیفري نیوزویک ته د داعش د فعالیت په اړه ویلي، چې امریکا باید د دمشق له حکومت سره د داعش د له منځه وړو په پلان کې همغږي وکړي.
جیفري همدارنګه ټینګار وکړ چې د داعش له خوا لویدیځ ته متوجه اوسنی ګواښ باید په نظر کې ونیول شي.
طالبان وايي روسیې ددې ډلې تر واک لاندې د تخنیکي او مسلکي زده کړو له ادارې سره همکارۍ ته چمتوالی ښودلی دی. د طالبانو د تخنیکي او مسلکي زده کړو ادارې سرپرست غلام حیدر شهامت په کابل کې د روسیې سفارت د فرهنګي برخې له مسوولینو سره کتلي دي.
د طالبانو تر واک لاندې باختر دولتي اژانس نن یکشنبه «د مرغومي ۳۰مه» د تخنیکي او مسلکي زده کړو ادارې له قوله لیکلي، چې ددې ادارې مشر په دې کتنه کې د تخنیکي او مسلکي زده کړو ادارې په اړه معلومات ورکړي دي.
د طالبانو تخنیکي او مسلکي زده کړو ادارې سرپرست غلام حیدر شهامت وايي، «دغه اداره د تخنیکي او مسلکي زده کړو د وړاندې کولو لارې د افغانستان په اقتصادي وده او ځان بسیاینې کې مهم رول لوبوي.»
شهامت زیاتوي چې د تخنیکي او مسلکي زده کړو اداره چمتو ده د حکومت د پالیسیو پر بنسټ، په تخنیکي او علمي برخو کې له روسیې سره هر اړخیزې همکارۍ ولري.
د طالبانو تر واک لاندې د باختر دولتي اژانس په کابل کې د روسیې سفارت د فرهنګي برخې مسوولینو په حواله ویلي چې هېواد یې چمتو دی د تخنیکي او مسلکي زده کړو له ادارې سره په بېلابېلو علمي او تخنیکي برخو کې همکاري وکړي.
طالبان وايي روسیې د تخنیکي او مسلکي زده کړو له ادارې سره د ښوونیز نصاب اړوند کتابونو په چاپ او نورو برخو کې هم د همکارۍ ژمنه کړې ده.
د تخنیکي او مسلکي زده کړو اداره د ۱۱ سکتورونو په ۷۲ څانګو کې محصلان روزي.
د ایران د ځمکنیو ځواکونو قوماندان وايي، چې له افغانستان سره پر ګډه پوله یې د ۵۰ کیلومټره دیوال د جوړولو چارې بشپړې کړې دي.
برید جنرال کیومرث حیدري د یکشنبې په ورځ د ایران او افغانستان پر ګډې پولې د دیوال جوړونې پروژې د لیدلو پرمهال ایرنا اژانس ته وویل، چې « ددغه دیوال ۳۰ کیلومټره برخه د ایران د ځمکني پوځ د انجنیرۍ ځواکونو په همت په لومړي پړاو کې بشپړه شوې او نصب شوې ده».
دده په وینا، تر ۸۰ کیلومتره زیات بنسټیز جوړښتونه د پروژې د مختلفو پړاوونو لپاره جوړ شوي دي.
هغه زیاته کړه چې« د پلان له مخې هیله من یو چې تر دې کال پورې د دې پروژې ۱۰۰ کیلومتره بشپړ او د استفادې لپاره تیار شي».
د ایران د ځمکنیو ځواکونو قوماندان وویل چې د ایران د شمال ختیزې پولې دیوال جوړونې پروګرام د هیواد په ستراتیژیکو پروژو کې شمېرل کیږي، « د دې ۳۰۰ کیلومتره اوږدې پروژې د جوړولو مختلف پړاوونه به د ایران اسلامي جمهوریت او افغانستان ترمنځ د ګډې پولې په اوږدو کې د درې کلونو په موده کې بشپړ شي».
حیدري زیاته کړه چې په دې کې د سرحدي څارنې ټکنالوژي کارول شوې او یوازې په سیمنټي دیوالونو اکتفا نه ده شوې.
نوموړی وايي، چې په سیمه کې د ایران د ځمکنیو ځواکونو د انجنیرۍ څلور ډلې او شپږ ورکشاپونه فعال دي او په سختو موسمي شرایطو کې یې په هیواد کې په مختلفو ځایونو کې د پام وړ فعالیتونه ترسره کړي دي.
نوموړي ددغه دېوال د اغیزو په اړه وویل، « بې شکه، د شمال ختیزې پولې دیوال پروژې یوه مهمه لاسته راوړنه داده، چې په ټول ایران کې به امنیت ټینګ کړي».
د ایرنا د رپوټ له مخې، د ګډې پولې پر سر دغه دیوال څلور متره لوړ جوړیږي او پر سر یې اغزن سیم او نور څارونکي وسایل لګول کیږي.
د ایران خراسان رضوي په شمال او شمال ختیز کې له ترکمنستان سره ګډه پوله لري، چې شاوخوا ۵۳۲ کیلومتره اوږده ده او په ختیز کې له افغانستان سره ګډه پوله لري، چې شاوخوا ۳۰۲ کیلومتره اوږده ده. د خراسان رضوي له ۳۴ښارونو اته ښارونه قوچان، درگز، کلات، سرخس، صالح اباد، تربت جام، طیب اباد او خاف له ترکمنستان او افغانستان سره پوله لري.
د طالبانو د کډوالو وزیر د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنرۍ مرستیال سره په کتنه کې له پاکستان او ایران څخه په زور د افغان کډوالو ستنولو ته په اشاره وايي، چې کډوال باید له نړیوالو اصولو سره سم په خپله خوښه راستانه شي.
د طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنرۍ مرستیال روف مازو په مشرۍ پلاوي د یادې ډلې د کډوالو له نوي وزیر مولوي عبدالکبیر سره په کتنه کې د کډوالو د ستونزو پر دایمي حل لارو، د کډوالو ښارګوټو ته د اسانتییاوو برابرولو او له پاکستان او ایران سره د افغان کډوالو د ستونزو په اړه د درې او څلور اړخیزو ناسو په اړه خبرې کړې دي.
په خبرپاڼه کې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالی کمېشنرۍ د مرستیال په حواله لیکل شوي، چې له پاکستان او ایران څخه په زور د افغان کډوالو ایستل د نړیوالو اصولو خلاف او د اندیښنې وړ دي.
نوموړي ویلي، چې نړیوال مالي بحران د یاد سازمان فعالیتونه اغیزمن کړي، خو هڅه کوي د افغان کډوالو ستونزو ته د رسیدګۍ لپاره بودجه پیداکړي.
د ناستې په خپرو شویو انځورونو کې د کډوالو ادارې په پلاوي کې په ټکریو کې یو شمېر ښځې هم ترسترګو کیږي.
د دې لیدنې پر مهال د طالبانو د کډوالو وزیر مولوي عبدالکبیر ویلي، چې د افغان کډوالو راستنول یې لومړیتوب دی خو افغان کډوال باید له نړیوالو اصولو سره سم په خپله خوښه راستانه شي.
پر پاکستان او ایران د ملګرو ملتونو د کډوالو سازمان او د کډوالو د ملاتړو ادارو له فشارونو او د طالبانو له غوښتونو سربیره هم دغه هېوادونه د افغانانو د نیولو، ځورولو او بندي کولو ترڅنګ نږدې هره ورځ لسګونه افغان کډوالې کورنۍ په زور بېرته افغانستان ته ستنوي.
