امریکا د افغانستان لپاره د پروګرامونو او پروژو تمویل ځنډولی

دغو غورځنګونو وویل چې افغان ښځې "د افغانستان د تاریخ په یوه تر ټولو تیاره دوره کې" ژوند کوي او پر افغانستان د طالبانو له تسلط وروسته د افغان ښځو ژوند په یوه ویروونکي خوب بدل شوی دی.

دوی په خپل لیک کې د امریکا له لومړۍ میرمنې وغوښتل چې پر طالبانو ډېپلوماتیک او اقتصادي فشار راوړي، د افغان نجونو او ښځو لپاره د تعلیمي پروګرامونو ملاتړ وکړي او د افغان مېرمنو د کډوالۍ پروسه اسانه کړي.

د سې شنبې په ورځ، د سلواغې ۹مه، د ښځو له ۳۰ څخه زیاتو سازمانونو او اعتراض کوونکو غورځنګونو د متحده ایالاتو لومړۍ میرمنې میلانیا ټرمپ ته یو پرانیستی لیک لیکلی او د هیواد دننه او بهر یې د افغان میرمنو او نجونو وضعیت ته د پاملرنې غوښتنه کړې ده.

په لیک کې اعتراض کوونکو ښځو د طالبانو د واکمنۍ پرمهال په افغانستان کې د افغان ښځو او نجونو وضعیت ته اشاره کړې او وايي، چې په هېواد کې د ښځو بشري حقونه تر پښو لاندې شوي او دوی له خپلو اساسي ازادیو محرومې شوې دي.

په لیک کې راغلي دي: "طالبانو د ښځو ضد فرمانونه صادر کړي دي، د نجونو تعلیم یې منع کړی دی او په میلیونونو نجونې د تعلیم له حق څخه محرومې شوې دي."

اعتراض کوونکو ښځو د قومي لږکیو د وضعیت او د طالبانو له خوا له هزاره ګانو، تاجکانو او ازبکانو سره له چلنده هم اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې د دغه فشار له امله ډیری کورنۍ د خپلو کورونو پرېښودو ته اړې شوې دي.

په لیک کې د امریکا له لومړۍ میرمنې غوښتل شوي چې پر طالبانو د فشار راوړلو لپاره له ډېپلوماټیکو او اقتصادي وسیلو کار واخلي.

د افغان نجونو د زده کړې ملاتړ په بهیر کې د ځانګړې بودېجې له لارې د انلاین ښوونځیو جوړول، او د کډوالو، په ځانګړې توګه د افغان ښځو او نجونو ملاتړ د اعتراض کوونکو میرمنو نورې غوښتنې دي.

د ښځو معترضو غورځنګونو ویلي چې متحده ایالات کولی شي له نړیوالو سازمانونو سره په همکارۍ د ښځو د حقونو فعالینو امنیت ډاډمن کړي.

په لیک کې راغلي دي: "موږ افغان میرمنې د خپل هېواد د تاریخ په یوه تر ټولو تیاره دوره کې یو. نړۍ باید موږ هېرې نه کړي. موږ عدالت، ملاتړ او نړیوالې پاملرنې ته اړتیا لرو. تاسې کولی شئ د افغان ښځو لپاره د نړیوال ملاتړ په ترلاسه کولو کې مهم رول ولوبوی."

د جهادي او اسلامي ارزښتونو د ملاتړ شورا د سې شنبې په ورځ په کابل کې په یوه غونډه کې د طالبانو پر مشر توندې نيوکې وکړې او د کندهاري طالبانو له لوري د واک انحصار يې وغنده.

د پنجشیر ولایت د حج او اوقافو پخواني رییس محمود حسن وویل، چې د طالبانو له خوا په کندهار پورې د واک انحصار له عدالت او انصاف نه لرې خبره ده.

نوموړي وویل، افغانستان د ټولو ګډ کور دی او په واک کې هر افغان حق لري.

محمود حسن په دې غونډه کې د عدالت او ټولشموله حکومت د جوړېدو غوښتنه وکړه او زیاته یې کړه، «عدالت په نظر کې ونيسئ، ټول قومونه او خلک تر دې چتر لاندي راولئ، د خلکو حق ورکړئ، د واک انحصار د منلو نه دی او د همه شموله حکومت رامنځ ته کول د خلکو غوښتنه ده».

نوموړي د طالبانو مشر هبت الله ته په خطاب کې وویل، چې ادارو ته یوازې له کندهاره د کسانو ټاکل تعصب دی.

محمود حسن وویل، چې د «اسلامي امارت» تر پيدا کېدو مخکې مجاهدينو په دې وطن کې مبارزه کړې او په خلکو کې پراخې ريښې لري.

هغه زياته کړه: «عبدالرب رسول سیاف، مولوي محمدنبي محمدي، مولوي یونس خالص، مولوي جلالدین حقاني، احمدشاه مسعود، برهان الدین رباني، عبدالعلي مزاري، محمد محقق او اسماعیل خان مجاهدین وو، کار او مبارزه یې کړې او په خلکو کې پراخې ريښې لري».

نوموړي له طالبانو وغوښتل، چې دا بنسټونه مه لړزوئ.دې شورا پر طالبانو د نجونو د ښوونځيو د بیا پرانیستلو غږ هم وکړ.

په دې وروستيو کې د طالبانو د توندو کړونو، بنديزونو، خپلسرو پرېکړو، ولس ته د حق نه ورکولو او ظلمونو پر وړاندې د خلکو اعتراضونه ډېر شوي او دغه ډله یې له ننګونو سره مخ کړې ده.

له پرون راهیسې د هملند په بهرامچه ولسوالۍ کې د طالبانو او نشه يي توکو د قاچاق وړونکو ترمنځ ترينګلتیا زور اخيستی او په زيات شمېر سيمه یيز و خلکو د طالبانو پر ضد اعتراضونه پیل کړي.

سرچينو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د طالبانو او سيمې د خلکو د اعتراضونو ویډيوګانې هم ليږلې دي.

د مالوماتو له مخي، په هلمند کې د طالبانو د نشه یي توکو پر وړاندې د مبارزې مسوولان سيمې ته تللي او غوښتل يې، چې د نشه يي توکو د کر، قاچاق او کاروبار مخه ونیسي، خو د خلکو له پراخو نیوکو او لاریونونو سره مخ شوي.

د سيمې خلکو طالب مسوولانو ته ویلي، په تېرو کلونو کې يې قربانۍ ورکړې او هيڅوک حق نه لري، چې د دوی د سوداګرۍ او نشه یي توکو د کر او قاچاق مخه ونیسي.

مظاهره کوونکو طالبانو ته خبرداری ورکړی: «موږ د همدې مالونو پر سر عشر او ماليه ورکړې، که زموږ د توکو مخه نيسي او سوځوي يې، موږ هم ورسره وسوځوئ او کورونه مو هم ونړوئ، دا زموږ ټولو شعار دی.»

اعتراض کوونکو دا د «طالبانو ظالمانه پرېکړه» ګڼلې او وايي، چې په لوړ قیمت به ورته تمامه شي.

د سرچينو د مالوماتو له مخې، د هلمند د طالبانو د امنیه قوماندانۍ اړوند د نشه یي توکو ضد یو قوماندان ملاجانان غوښتل په بهرامچه کې د نشه یي توکو خلاف عمليات تر سره کړي، چې د خلکو له غبرګون سره مخ شوی.

سرچینه وايي، « د ولسوالۍ قوماندان او ولسوال د سيمې له خلکو سره ستونزه نه لري او نه یې د نشه یي توکو د قاچاق او کر مخه نيسي».

په هلمند کې طالب چارواکو لا تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

د هلمند بهرامچه د نشه یي توکو د قاچاق تر ټولو ستر مرکز بلل کيږي. پر ډيورنډ کرښه له دې پرتې سيمې څخه پاکستان، ایران، ترکیې او یو شمېر اروپايي هېوادونو ته نشه یي توکي په اسانۍ قاچاق کيږي.

بهرامچه مخکې د هلمند د دیشو ولسوالۍ اړوند سيمه وه، خو په افغانستان کې واک ته د طالبانو له بیا رسېدو وروسته دې ډلې بهرامچه په يوې رسمي ولسوالۍ تبديله کړه.

د تېر جمهوريت پر مهال هم بهرامچه د طالبانو په ولکه کې وه او د دې ډلې د جنګي اقتصاد او عوایدو تر ټولو ستر مرکز و.

په دغو وړاندیزونو کې کابل ته د افغانستان لپاره د پاکستان د ځانګړي استازي محمد صادق سفر، ورپسې د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار سفر، د سفیر په توګه د پاکستان د اوسني ناظم الامور اعلانول، په کابل کې د روسیې، چین، پاکستان او افغانستان د څلور اړخیزې ناستې جوړېدل او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سیاسي مشرانو د دوه اړخیزو پلاویو سفرونه شامل دي.

دا ډیپلوماتیکې هڅې داسې مهال دي، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ اړیکې پر پکتیکا د پاکستان د پوځ د تېرې دسمبر میاشتې له هوايي برید وروسته ترینګلې شوې او ځنډېدلې دي.

د پاکستان د سیاسي چارو شنونکي او خبریال طاهرخان د خپلو سرچینو له خولې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې پاکستان په دې هڅه کې دی چې له طالبانو سره خپلې اړیکې بیا ورغوي او دا وړاندیزونه د دې اړیکو د بیا رغونې لپاره تر غور لاندې دي.

ددغو وړاندیزونو په رڼا کې به محمد صادق په نږدې راتلونکي کې کابل ته سفر وکړي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د خبرو اترو لپاره زمینه مساعده شي. د نوموړي د سفر وخت نه دی په ډاګه شوی.

د طاهرخان په باور، کابل ته د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار سفر هم په پام کې دی، چې دا به د صادق خان له سفر وروسته وي.

نوموړي ته له دې وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د کابل د سفر بلنه ور کړې وه.

د پاکستان حکومت پر دې هم غور کوي، چې په کابل کې د خپل ناظم الامور عبیدالرحمن نظاماني مقام د سفیر کچې ته لوړ کړي.

څلور اړخیزه ناسته او د پلاویو تګ و راتګ

د نورو وړاندیزونو په ډله کې، پاکستان او طالبان غواړي د افغان او پاکستاني سیاسي مشرانو دوه اړخیز سفرونه تنظیم کړي.

طاهرخان وايي، چې د پاکستان عوامي ملي ګوند مشر ایمل ولي خان، سناتور مشاهد حسین، د جماعت اسلامي مخکیني مشر سراج الحق، د جمعیت العلماء سمیع الحق ډلې اوسني مشر حامد الحق او یو شمېر نورو پاکستاني سیاسي مشرانو په اسلام اباد کې د طالبانو له سفارت نه د کابل د سفر بلنې ترلاسه کړې دي.

دغه راز له افغانستان او بهر نه پاکستان ته د یو شمېر افغان سیاسي مشرانو د سفر وړاندیز شوی، خو دا، چې طالبان سیاسي ګوندونه په رسمیت نه پېژني او د سیاسي څېرو سفرونه یې محدود کړي، روښانه نه ده، چې دا ډله به افغان سیاسي مشران په خپلو پلاویو کې شامل کړي او که نه.

پاکستان د طالبانو دا وړاندیز منلی، چې په کابل کې له روسیې او چین سره په څو اړخیزه ناسته کې برخه واخلي، خو په دې برخه کې تراوسه د چین او روسیې دریځ نه دی روښانه شوی.

د اقتصادي اړیکو بیا رغول

ټرنزیټ او سوداګریزي تل د افغانستان او پاکستان د سیاسي اړیکو تر سیوري لاندې دي.

پاکستان په دودیز ډول له دې لارې پر کابل فشار راوړي، خو د چابهار او منځنۍ اسیا پر لور د افغان سوداګرو تمایل او د نویو لارو موندلو، اسلام اباد اوس دې ته هڅولی، چې په دې برخه کې نرمي راولي.

هند له اوږدې مودې راهیسې هڅه کوي، چې چابهار د کراچۍ او ګوادر د متبادلې لارې په توګه مطرح کړي.

د اقتصادي اړیکو په برخه کې پاکستان او افغانستان دواړه غواړي چې د ټرانزیټ تړون بیا وڅېړل شي او له سره لاسلیک شي.

افغان سوداګر له پاکستان نه غوښتنه کوي چې دوی ته په کراچۍ کې هم د ګوادار ترڅنګ اضافي اسانتیاوې ورکړل شي.پاکستان په دې اړه ځواب ورکولو ته تیار دی، خو دا پوښتنه لا نه ده ځواب شوې، چې دغو سوداګریزو غوښتنو ته څه ډول لاره اواروي.

افغان سوداګر د سرحدي بندرونو په ګډون د تجارت په برخه کې د لا زیاتو اسانتیاوو غوښتنه کوي.

سره له دې چې دا نوي وړاندیزونه د دواړو خواوو ترمنځ مثبت ګامونه ګڼل کیږي، خو دا مزل اسانه نه برېښي.

له پاکستاني طالبانو سره د طالبانو چلند ډېری په نرمۍ ولاړ دی او افغان طالبان له پاکستان نه هم غواړي چې د سخت چلند پرځای له دې ډلې سره د خبرو اترو لاره غوره کړي. د طالبانو حکومت ددغو خبرو اترو د منځګړیتوب وړاندیز کړی دی.

په هرات کې د طالبانو والي نور احمد اسلام جار د مرغومي پر ۷مه په یوه مکتوب کې سپارښتنه کړې، چې د طالبانو د امنیتي ادارو غړي دې نور خپل معاشونه په نظامي مراکزو او په ښار کې د اتومات ماشینونو له لارې ترلاسه کوي.

په مکتوب کې د هرات له امنیه قوماندانۍ، ۲۰۷ الفاروق قول اردو او د یاد ولایت د استخباراتو ریاست نه غوښتل شوي، چې خپل غړي له دې پرېکړې خبر کړي او دا پرېکړه پلې کړي.

طالبانو په دغه مکتوب کې نه ده په ډاکه کړې چې د کومو دلایلو له امله دا پرېکړه شوې ده.

په هرات کې د طالبانو امنیتي سرچینو ویلي چې دا پرېکړه د امنیتي ګواښونو له امله شوې ده.

د معلوماتو پر بنسټ، طالبانو په یو شمېر نورو ولایتونو کې هم پر خپلو وسله والو د احتمالي برید د مخنیوي لپاره ورته امنیتي تدابیر پلي کړي.

نوی کابل بانک د تېر افغان جمهوریت په څېر له طالبانو سره هم د تړون له مخې د دې ډلې د امنیتي ځواکونو معاشونه اجرا کوي.

په تېره روژه کې چې د کندهار ښار په لومړۍ حوزه کې د طالبانو د امنیتي ادارو غړي د معاشونو اخیستو لپاره راټول شوي وو، یوه ځانمرګي بریدګر بانک ته څېرمه ځان والوزاوه، چې په دغه برید کې ۴۳ تنه ووژل شول او شاوخوا ۴۵ نور ټپیان شول.

داعش وسله والې ډلې د دغه برید مسوولیت منلی و.