د پاکستان پوځ د عامه اړیکو دفتر په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې تېره شپه د بلوچستان په کلاعبدالله کې د پاکستاني پوځیانو پر پوستې د وسله والو په برید کې پنځه وسله وال او دوه پاکستاني نظامیان وژل شوي دي. ټي ټي پي وايي، په برید کې یې اته پوځیان وژلي.
د پاکستان پوځ د عامه اړیکو دفتر د خبرپاڼې له مخې، تېره شپه وسله والو د کلاعبدالله په ګلستان سیمه کې د پاکستان امنیتي ځواکونو پر پوسته موټربم برید کړی.
د پاکستان پوځ ادعا کړې، چې د وسله والو برید یې پر وخت شنډ کړی دی او د دوو ځانمرګو بریدوګرو په ګډون یې ۵ وسله وال وژلي دي.
د پاکستان پوځ یوازې د دوه تنو نظامیانو وژل کېدل تایید کړي، خو پاکستاني طالبانو په خبرپاڼه کې ادعا کړې چې د لومړنیو معلوماتو له مخې، په دغه ډله ییز ځانمرګي برید کې ۸ اف سي سرتېري د برید پرمهال یوازې په دروازه کې وژل شوي دي.
پاکستاني پوځ ویلي چې د وسله والو برید یې شنډ کړی او دامهال په سیمه کې چاڼیز عملیات روان دي.
د پاکستاني طالبانو (ټي ټي پي) اړوندو کانالونو ویلي چې په برید کې څلورو ځانمرګو بریدګرو برخه اخیستې وه، چې یو تن پکې د سوات اوسېدونکی محمد و او په خپله سیمه کې د ډاکټر په نامه پېژندل کېده.
ټي ټي پي وايي، په پرمختللو وسلو سمبالو بریدګرو یې په کمپ کې تر نن ماسپښین پورې جګړه کړې ده.
یادې ډلې ویلي چې دا برید یې څو ورځې وړاندې په مهمند ایجنسۍ کې د بې پیلوټه الوتکې برید او د خیبر ایجنسۍ لپاره د پاکستاني طالبانو د والي د وژنې په غچ کې کړی دی.
پاکستان کې میډیا له ډیر وخت د دولتي سانسور لاندې پاتې شوې ده. د جنرال مشرف په پوځي دکتاتورۍ کې له ۱۹۹۹نه تر ۲۰۰۸ پورې په میډیا قیودات تحمیل شوي وو.
د ۲۰۰۸ نه تر ۲۰۱۷ پورې وضع په نسبي توګه بهتره وه، خو په ۲۰۱۷ کې د الیکترونیکي میډیا، په خاصه توګه پر سوشل میډیا د دولتي کنترول لپاره د پیکا ( PECA ) په نوم قانون جوړ شو.
د دغه قانون تر مخه په حکومت باندې انتقاد کوونکو ډیرو کسانو باندې دوسیې جوړې شوې او هغوی محکمو ته کش شول، خو اوس حکومت په دغه قانون کې داسې تعدیلات او تغیرات راوستل غواړي د کومو له مخې به چې حکومت د سیاسي منتقدینو د لا زیات تعقیب، تعجیز، توقیف او تحقیر صلاحیتونه تر لاسه کړي.
د پیکا قانون کې د پورته تعدیل طرح د پاکستان ولسي جرګې کې تصویب شوې او فعلن مشرانو جرګه کې تر بحث لاندې ده.
که څه هم په ظاهره د سیاسي حکومت کابینه او پارلمان د قانون په جوړولو بوخت دي، مګر د پردې تر شا د دغسې تورو قوانینو د جوړولو هدایت د اصل دولت یعنی د جنرالواکۍ له خوا کیږي.
ډیر ځله خو پوځي استخبارات د قوانینو جوړیدو ته انتظار نه باسي او په جنرالواکۍ انتقاد کوونکي په غیرقانوني توګه هم تښتوي او شکنجه کوي.
دا مسله د ۲۰۱۴نه زیاته توده شوې ده چې کله نه جنرالانو د هغه وخت د صدراعظم نواز شریف حکومت د چپه کولو لپاره دسیسې جوړې کړې، په ۲۰۱۸کې یې په ټول ټاکنو کې د درغلۍ په ذریعه د عمران خان ګوند تحریک انصاف واکمن کړ.
وروسته یې بیا د هغه وخت صدراعظم عمران خان سره مناسبات خړپړ شول نو بیا جنرالانو نوازشریف سره جوړه وکړه او د عمران خان حکومت یې وړومبی د پارلمان د سلب اعتماد له لارې برطرف کړ.
ورپسې یې د کال ۲۰۲۴په ټول ټاکنو کې د پراخې درغلۍ په وسیله د عمران خان ګوند ماتې ته او د نوازشریف ګوند بریالیتوب ته برابر کړ، دې سره د پاکستان په سیاست کې بې ساری ژور انقطاب منځ ته راغی.
د عمران خان ګوند چې د ښاري درمیانه طبقو او اقشارو سره سره په ډایاسپوره کې هم ژور نفوذ لري، هغه په سوشل میډیا باندې تر ټولو سیاسي ګوندونو زیات قوت او استعداد لري او د هغوی د هیواد نه بهر ناست یوټیوبران او د سوشل میډیا فعالین د جنرالانو په ضد تند تبلیغات کوي، چې حکومت یې مخه نیول غواړي.
هم دغه رنګه د پښتنو ملي ګرا سازمانونه لکه پي ټي ایم او این ډي ایم او د بلوڅو تر ټولو غښتلی سیاسي سازمان بلوچ یک جهتي ( پیوستون) کمیټې هم د دغسې تورو قوانینو هدف ګرځي، ځکه چې دوی د جنرالواکۍ سرسخت مخالفین دي .
د حکومت د مخالفو سیاسي ګوندونو نه علاوه د بشر د حقوقو سازمانونو او ټولنیزو فعالینو هم د پیکا د قانون په نوې طرحه کلک انتقادونه کړي دي.
د پاکستان د بشري حقوقو کمیسیون چې یو غیر دولتي مستقل سازمان دی، د پورته ذکر شوي قانون په طرحه ژوره اندیښنه څرګنده کړې ده.
کمیسیون په یوه اعلامیه کې یې ویلي دي، که دغه طرحه د سنا مجلس له خوا هم تصویب شي او په قانون بدله شي نو دا کار به پاکستان کې د سیاسي فعالینو ، ژورنالستانو او د بشر د حقوقو مدافعینو لار کې نوي مشکلات وزیږوي، ځکه چې د دولتي موسسو په غلطو کارونو باندې د انتقاد په وجه به هغوی مجازات کیدلی شي.
هم دغه رنګه د ډیجیټال حقوقو د نهضت یوه پیژندل شوي غړي اسامه خلجي د انګلیسي ژبې ورځپاڼې ډان کې نشر شوې مقاله کې لیکلي. هغه ویلي، چې د پیکا قانون کې د تعدیل په دغه طرح کې د غلطې یا د تقلب نه ډکې اطلاع څرګند او دقیق تعریف موجود نه دی، ځکه دا خطر موجود دی چې حکومت به هره هغه اطلاع تقلب نه ډکه او غلطه اطلاع وګرځوي چې د حکومت خوښه نه وي.
اسامه خلجی زیاتوي چې د دغې قانوني طرحې سره سم په سوشل میډیا خپره شوې محتوا په باره کې حکومت ارزیابي کوونکی، مجازات کوونکی او د مجازاتو تطبیقوونکی هم دی، چې دغه قسم ته صلاحیتونه د حقوقي تعادل او تناسب د حد نه تیری کوي.
لنډه دا چې دغه قانون به په راتلونکي کې د قضا، پوځ او د پارلمان په موسسو یا په غړو انتقاد دروازې بندې کړي نو دا به بالاخره کوم قسم ته ډیموکراسي وي ؟
په میډیا باندې د تحمیل کیدونکو قیوداتو په باره کې د پاکستان د اپوزیسیون د سیاسي ګوندونو او د بشر د حقوقو د فعالینو په تشویش باندې بنیادم هله ښه پوهیدی شي چې هغه د ۲۰۱۴ کال نه تر کال ۲۰۲۴ په لسیزه کې پاکستان کې د دموکراسۍ او د اساسي قانون د نظام زوال نه خبر وي.
په دې لسیزه کې جنرالانو په غیر علني کودتا ګانو او په ټول ټاکنو کې د درغلۍ په وسیله ملکي حکومتونه راوغوځول او بدل کړل.
پارلمان او قضا باندې یې د سیاسي انجنیرۍ په وسیله قابو راوست، عنعنوي میډیا یې د خپل کور په مینځه بدله کړه.
زیاتره سیاسي ګوندونه یې د دغو ګوندونو د زعامت په کورنیو باندې د فشار په وسیله خپل تابع کړل، نو ځکه جنرالان اوس په پارلمان باندې د خپلې خوښې قوانین جوړولی شي او په قضا د خپلې خوښې فیصلې کولی شي.
پاکستان کې د جنرالواکۍ د لاسونو د مضبوطولو یو بل فاکتور د ترهګرۍ په ضد تش په نوم جګړه کې د بشري حقوقو د داعیې تضعیف دی.
غربي هیوادونو په دغه جنګ کې د بشري حقوقو د قوانینو او معیارونو نه سرغړونه ځان ته او د پاکستان غوندې خپلو متحدینو ته هم روا وګرځوله.
هم دغه رنګه په نړۍ کې وده کوونکي پاپولزم دغه پروسه لا پسې پرمخ بوتله.
د پاکستان غوندې هیوادونو کې بشري حقوقو او قانونیت ته د احترام سطحه ډیره وغورځیده.
د پاکستان د واکدارۍ په نظام د تبصرې په ترڅ کې په انګلستان کې میشتې یوې پاکستانۍ زوها وسیم نومې یوې پروفیسرې یوه مقاله د کال ۲۰۲۴د جون په میاشت کې چاپ شوې وه، چې عنوان یې « د یوه جزايي دولت د ننه؛ د جزا په وسیله حکومت داري» وو.
د دغه عنوان نه اندازه کیدای شي چې پروفیسره زوها وسیم د پاکستان د حکومت دارۍ د نظام په باره کې څه نظر لري.
د دغو په اصطلاح فتوحاتو نه وروسته پاکستان کې د جنرالواکۍ لپاره یوازنی چیلنج د سوشل میډیا کې د خپریدونکو خبرونو او تبصرو په شکل کې پاتې شو.
وړومبی خو په سوشل میډیا کې د جنرالانو خلاف لیکونکي پوځي استخباراتو وتښتول، تړي تم او شکنجه یې هم کړل، خو مشکلاتورته دا پیښ شول چې یو خو د سوشل میډیا استعمالوونکي په لکونو خلک دي.
دوی به څومره کسان تړي تم کوي او بله دا چې ډیر پوسټونه کوونکي او وي لاګ کوونکی په بهر ملکونو کې اوسي نو ځکه د دوی سراتیژي اوس دا ښکاري چې د انتقاد د مخنیوي لپاره په اصطلاح قانوني او غیرقانوني فشار دواړه لارې کاروي.
وېسټ انډیز ۳۵ کاله وروسته د لومړي ځل لپاره په پاکستان کې له کوربه هېواد ټېسټ لوبه وګټله. وېسټ انډیز دوهمه ټیسټ لوبه په دریمه ورځ په ۱۲۰ منډو وګټله او د ټېسټ لوبو لړۍ یې ۱-۱ مساوي کړه.
وېسټ انډیز پاکستان ته د ګټلو لپاره ۲۴۵ منډې هدف ټاکلی و، خو په ځواب کې ټوله پاکستانۍ لوبډله په ۱۳۳ منډو وسوځېده، په دې توګه دا د ۱۹۹۰ کال راهیسې په پاکستان کې د ویسټ انډیز لومړۍ ټیسټ بریا وه.
په وروستی لوبه کې واريکن نهه ويکټې واخيستې او ټېسټ لوبو په دې لړۍ کې ۱۹ وېکټې اخیستې دي.
پاکستان لومړۍ ټیسټ لوبه په ۱۲۷ منډو ګټلې وه.
وېسټ انديز لوبډلې ۳۵ کاله مخکې د پاکستان په فیصل اباد کې د وېسټ انډیز پخواني افسانوي کپتان ډیسمنډ هینس په مشرۍ بریا ترلاسه کړې وه.
وېسټ انډیز پاکستان ته په۱۹۹۷ او ۲۰۰۶ کالونو کې د سفر پرمهال په لوبو کې کومه بریا نه وه ترلاسه کړې.
په پاکستان کې د ویزو مودې کمېدو د کډوالو لپاره ګڼې ستونزې را ولاړې کړې دي. له تېرې یوې میاشتې راهیسې په پاکستان د افغان کډوالو لپاره د ویزو موده له شپږو او درېیو میاشتو څخه یوې میاشتې ته کمه شوې ده.
دغه کډوال وایي، که څه هم د ویزو موده یوې میاشتې ته کمه شوې؛ خو د ویزې بیه هماغه د شپږ میاشتنۍ ویزو برابر ده.
تر دې مخکې به د شپږو میاشتو لپاره د یوې وېزې پر نوې کېدو ۱۷ زره کلدارې لګښت راتلو چې اوس دغه لګښت په یوه میاشت کې په یوه ویزه کیږي.
په دې تړاو په پاکستان کې مېشته افغان کډواله فخریه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي: «پخوا به مو شپږ ماشتینۍ ویزې اخیستې؛ که څه هم په هرو شپږو میاشتو کې د ویزو پر تمدید ډېر لګښت کېدو خو اوسمهال دغه ویزې چې یوې میاشتې ته بدلې شوې افغان کډوال یې له سختو اقتصادي ننګونو سره مخ کړي دي.»
د هغې په وینا، د ویزو د تمدید چاره د هغو کورنیو لپاره تر ټولو سخته تمامېږي چې د کورنۍ د غړو شمېر یې ډېر وي.
د هغې په وینا، په میاشت کې یو ځل د ټولې کورنۍ غړو لپاره په څه باندې دوه لکو کلدارو د ویزو تمدید دا یوه لویه ستونزه ده چې نن سبا ورسره افغان کډوال لاس او ګرېوان دي.
هغه زیاتوي: «نپوهېږو، چې لومړی ویزې تمدید کړو او که د ماشومانو نسونه ماړه کړو.»
له یو پلوه وزګارتیا او له بل پلوه د ویزو لګښتونه پاکستان مېشتي افغانان هک حیران کړي، چې څه وکړي؟
علي سینا چې د اسلام اباد په بي ۱۷ ښارګوټي کې اوسېږي وایي، چې د افغانانو لپاره په پاکستان کې کاري فرصتونه ډېر کم دي او پرته له دې چې په هټیو او رستورانتونو کې واړه کارونه وکړي؛ نور کارونه ورته نه شته.
د هغه په وینا، په هټیو کې تر ۲۰ زرو ډېره تنخوا نه ورکول کېږي؛ نو په دې پیسو به سړی ویزې څنکه واخلي.
هغه د پاکستان پر حکومت غږ کړی، چې افغانانو ته دې د ویزو په برخه کې اسانتیاوې رامنځته کړي.
هغه زیاته کړې: «له یو پلوه مو د بهرنیو هېوادونو لپاره کارونه ځنډېدلي او له بل پلوه د پاکستان حکومت لهخوا د کډوالو ځورونه او اېستنه لاهم روانه ده؛ که دغه کډوال چې ژوند ته یې ګواښ دی ویزې وانه خلي او بېرته افغانستان ته ستانه کړای شي؛ د دوی برخلیک به ډېر بد وي.»
هغه دارنګه د امریکا په ګډون پر ټولو نړۍوالو هېوادونو غږ کړی، چې د افغانانو لپاره دې د ویزو د ورکړې پروسې چټکې کړي.
له یوې خوا افغان کډوالو ته بهرنیو هیوادونو د تلو دروازې وتړل شوې له بلې خوا د پاکستان حکومت په بیلابیلو پلمو له افغان کډوالو د پیسو شکولو ته لارې جوړوي چې افغان کډوال یې له رواني ستونزو سره مخ کړي.
د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې د دغه هېواد په ملتان ښار کې د ګاز یوه ټانکر د چاودنې له امله پنځه تنه مړه او ۲۵ نور ټپیان شوي دي. دغه پېښه د دوشنبې په ورځ د ملتان په «فهد ټاون» ښارګوټي کې رامنځته شوې ده.
د ملتان د ژغورنې ادارې چارواکو ویلي، د ګاز دغه ډک ټانکر په سیمه کې اور واخیست چې له امله یې درنې چاودنه رامنځته شوه.
په دې پېښه کې څو کورونه ویجاړ شوي او په قربانیانو کې مېرمنې او ماشومان هم شامل دي.
ځايي چارواکو خبر ورکړی چې د پېښې ټول ټپیان یې اړونده روغتونونو ته لېږدولي دي.
د ژغورنې ډلې په وینا؛ د ۱۸ اور وژونکو موټرو په مرسته یې لګېدلی اور په بشپړه توګه مړ کړی؛ خو له خاورو او خځلو د سیمې پاکولو عملیات لا هم روان دي.
د دې پېښې په ترڅ کې د انساني مرګ ژوبلې ترڅنګ له شلو ډېر کورني څاروي هم مړه شوې دي.
له پېښې وروسته د قربانیانو کورنیو د سیمه ییزو چارواکو د بې غورۍ له امله لاریون وکړ او د مظفرګړ - ملتان لویه لاره یې وتړله.
یوه لاریونوال ویلي: «زموږ کورونه ویجاړ شوي، د کورنۍ غړي او څاروي مو له لاسه ورکړي دي ؛خو لا تر اوسه هېڅ چارواکی زموږ د مرستې لپاره نه دی راغلی».
دا پېښه داسې مهال رامنځته کېږي چې په تېرو کلونو کې ورته پېښې په پاکستان کې ډېرې شوې دي.
په ۲۰۲۳ کال کې د د خېبر پښتونخواه ایالت د مانسهرې په سیمه کې د ګاز په یوه شرکت کې چاودنې هم درې کسان مړه کړي او څلور نور په کې ټپیان وو.
په ۲۰۲۲ کال کې بیا ورته یوه پېښه په ایبټ اباد کې هم شوې وه چې دوه کسان یې مړه او درې نور یې ټپیان کړي وو.
دغه پېښې یو ځل بیا په پاکستان کې نیوکې د خوندیتوب او پر خطرناکو مواده د څارنې د نشتوالي له امله جنجالي بحثونه راپورته کړي او حکومت یې په دې تړاو په ناغېړۍ تورن کړی دی.
د پاکستان د جماعت اسلامي ګوند پخواني مشر سراج الحق خبرداری ورکړی چې د پاکستان او افغانستان ترمنځ زیاتېدونکی کړکېچ به د خېبر پښتونخوا لپاره لا ډېر زیانونه ولري. سراج الحق دغه څرګندونې د یوې سوله ییزې مشورتي جرګې په ترڅ کې وکړې.
نوموړی دې جرګې ته د پښتونخوا د والي د سلاکار بیرسټر محمد علي سیف او محمد علي دراني په بلنه ورغلی و.
د پاکستان د سماء ټلویزیون د رپوټ له مخې، سراج الحق د خېبر پښتونخوا د روانې بې ثباتۍ په اړه د ژر اقدام کولو پر اهمیت ټینګار وکړ او د سولې راتګ لپاره یې د نه ستړې کېدونکو هڅو ژمنه وکړه.
سراج الحق وویل: « موږ به د خېبر پښتونخوا د سولې لپاره حتا زر جرګې وکړو».
هغه ټینګار وکړ چې په دغه ایالت کې د قانون او نظم ساتل د مرکزي او ایالتي حکومتونو ګډ مسوولیت دی. هغه زیاته کړه، «دا د مرکزي او ایالتي حکومتونو دنده ده چې په ایالت کې د قانون او نظم پلي کول یقیني کړي».
سراج الحق په خیبر پښتونخوا کې د سیاسي ګټو لپاره د امنیتي وضعیت کارول هم وغندل. هغه زیاته کړه: « دا ښه خبره نه ده چې پر بې ثباتۍ او ترهګرۍ سیاست وشي».
په دې وروستیو کې خیبر پښتونخوا د امنیتي ننګونو له زیاتوالي سره مخ ده او وېره شته چې د پاکستان او طالبانو حکومت ترمنځ د زیاتېدونکي کړکېچ له امله به دا سیمه نوره هم بې ثباته شي.
وړمه ورځ د جمعیت العلماء مشر مولانا فضل رحمن د شمالي وزیرستان د اتمانزیو له جرګې سره وکتل او داسې اټکل کیږي چې ښايي دا جرګه دې ته وهڅوي چې د ګل بهادر په مشرۍ وسله واله ډله له جګړو را وګرځوي.
ګل بهادر پخوا د جمعیت العلماء ډلې غړی و او مولانا فضل رحمن ته نږدې کس ګنل کېده.