د ډله ییز امنیت تړون سازمان: د افغانستان-تاجکستان پولې پیاوړتیا د منځنۍ اسیا امنیت تضمینوي

مخکې سرچینو ویلي وو چې ستانکزی د طالبانو د نظامي محکمې له لوري محاکمه کېدونکی و.

د معلوماتو له مخې، د دې محاکمې هدف هغو چارواکو ته خبرداری ورکول و، چې د هبت‌الله اخوندزاده له فرمانونو، په ځانګړي ډول د ښځو د زده کړو د بندیز په اړه، ناراضه دي.

د طالبانو په کابل مېشتو چارواکو کې ګڼ شمېر د کندهار له حکمونو سره مخالفت لري.

د افغانستان انټرنشنل معلومات ښيي چې ملا برادر، سراج‌الدین حقاني او مولوي یعقوب له هبت‌الله اخوندزاده وغوښتل چې ستانکزی وبښي، خو اخوندزاده دا غوښتنه کلکه رد کړه او ټینګار یې وکړ چې باید بندي شي.

باوري سرچینې وايي، سره له دې چې د طالبانو ځینو لوړپوړو چارواکو، لکه ملا برادر، سراج‌ الدین حقاني، مولوي یعقوب، او وثیق غیرمستقیمې مداخلې وکړې، چې په پایله کې ستانکزی د یوې الوتکې له لارې وتښتېد او اوس مهال په متحده عربي امارات کې اوسیږي.

خو سرچینې زیاتوي، ستانکزی او د هغه ملاتړي لا هم هڅه کوي چې بېرته کابل ته راستانه شي.

د دوشنبې په ورځ افغانستان انترنشنل ته یو غږیز فایل رسیدلی، چې ستانکزی پکې وايي هغه په کرونا ته ورته ناروغۍ اخته شوی او له همدې امله د «استراحت لپاره تللی» دی.

هغه په دغه فایل کې د افغانستان پرېښودو او د نیولو له وېرې دوبۍ ته د تګ یادونه نه ده کړې، خو رسنۍ یې پر ناسمو تبلیغاتو خپرولو تورنې کړې.

د ستانکزي څرګند دریځونه

شیر محمد عباس ستانکزی د طالبانو د حکومت له ډېر کم شمېر چارواکو و، چې د هبت‌الله اخوندزاده د پالیسیو ښکاره مخالفت یې کاوه. هغه د ښځو پر زده کړو او کار د طالبانو سخت محدودیتونه غندلي وو.

په خپله وروستۍ وینا کې یې طالبان تورن کړل چې د افغانستان له ۲۰میلیونه ښځو او نجونو سره یې ظلم کړی او د هغوی ټول حقوق یې تر پښو لاندې کړي.

د ستانکزي ناڅاپي وتل، په داسې حال کې دي چې د طالبانو مشرتابه کې دننه، د ښځو د زده کړو په ګډون، پر مهمو موضوعاتو اختلافات بې ‌سارې زیات شوي دي.

ځینې سیاسي شنونکي باور لري چې دا اختلافات کیدای شي د طالبانو په جوړښت کې ژور درزونه رامنځته کړي.

یو شمېر مشران یې هڅه کوي د نړیوالو فشارونو پر وړاندې نرم دریځ غوره کړي، خو هبت‌الله اخوندزاده او د هغه سخت دریځه ډله هیڅ ډول شاتګ ته نه دي تیار.

سفیر نورګالییف د پاکستان د سیمه ییزو مطالعاتو انسټیټیوټ (IRS) له لوري جوړ شوي کنفرانس ته د وینا پر مهال وویل چې قزاقستان او پاکستان د سرحدي ترهګرۍ او د افغانستان د امنیتي وضعیت په اړه مشترکې اندېښنې لري.

هغه زیاته کړه چې په افغانستان کې د بېلابېلو ترهګرو ډلو حضور د اندېښنې وړ دی، په ځانګړي ډول د « داعش خراسان ډله».

د پاکستان د نېشن ورځپاڼې د رپوټ له مخې، د یوې پوښتنې په ځواب کې سفیر نورګالییف وویل، که څه هم قزاقستان له افغانستان سره ګډه پوله نه لري او د پاکستان په څېر له مستقیم ګواښ سره نه دی مخ، خو په داعش کې د مرکزي اسیا اورپکو د جذب خطر او د ترهګرۍ پراخېدو امکان د اندېښنې وړ دی.

هغه د پاکستان او طالبانو ترمنځ اړیکو په تړاو وویل چې د پاکستان امنیتي ستونزې د طالبانو له حکومت سره د اغیزناکې همغږۍ له لارې کمېدای شي.

نورګالییف هیله وښوده چې طالبانو به له تېر وخت څخه درس اخیستی وي او له سیمې او نړیوالې ټولنې سره به د ښې همکارۍ لپاره هڅه وکړي، چې دا هر څه د دوحې تړون په پلي کېدو پورې تړلي دي.

پاکستان په دې وروستیو کې د امنیتي او ښوونیزو غونډو کوربه دی، چې ډېری په افغانستان کې د طالبانو پر سیاستونو او په سیمه کې د پاکستان د دریځ په ملاتړ متمرکزې وي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد نن پنجشنبه د (سلواغې ۱۱مه) د ایکس پاڼې په یوه یادښت کې لیکلي، د دغې ډلې د مالیې وزارت ډاډ ورکړی چې د طالبانو تر واک لاندې د ټولو ادارو د کارکوونکو معاشونه به د روانې سلواغې میاشتې تر پایه ورکړل شي.

مجاهد وړاندې لیکلي، چې «هيڅوک دې په دې اړه تشویش نه کوي.»

تېره ورځ افغانستان انټرنشنل پښتو د خپلو سرچینو په حواله راپور ورکړی و، چې د امریکا له لوري د مرستو له ځنډولو وروسته، طالبانو خپلو ټولو کارکوونکو ته ویلي، چې میاشتني معاشونه یې د درېیو میاشتو لپاره ځنډول شوي.

‏خو نن پنجشنبه د طالبانو ویاند بیرته اعلان وکړ، چې خپلو کارکوونکو ته ځکه معاشونه پر وخت ورکوي، چې د افغانستان داخلي بودجه د بهرنیو مرستو په بندیز پورې اړه نه لري.

د طالبانو د بېلابېلو ادارو کارکوونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د دغو ادارو لوړپوړو چارواکو په رسمي ډول ورته ویلي، چې د راتلونکو درېیو میاشتو معاشونه یې نه شي ورکولی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ سپینې ماڼۍ ته له تلو سره سم د درېیو میاشتو لپاره افغانستان ته د پیسو د لیږد په ګډون ټولې بهرنۍ مرستې و ځنډولې.

د امریکايي مرستو له ځنډېدو سره په افغانستان کې بازارونه کاواکه شوي او د ډالر په وړاندې د افغانۍ ارزښت غورځېدلی چې طالبان یې په مهارولو کې پاتې راغلي.

د امریکا د مرستو تر بندیز مخکې د کابل په شهزاده سرای کې یو ډالر په ۶۹ افغانۍ پلورل کېده، خو نن سبایو ډالر په ۸۰ افغانیو تبادله کیږي.

طالبان د بیلابیلو لارو په کارولو سره هڅه کوي، چې پرې شته فشار کم کړي، خو په دې برخه کې ورته لویه ننګونه د امریکا د مرستو بندېدل دي چې هیڅ بدیله لاره نه لري.

د سرچینو په خبره، عبدالعزیز شجاع چې د کابل په برکي څلور لار کې د موی مبارک د جومات ملا امام او د یوې مدرسې مسوول دی، د طالبانو د استخباراتو له خوا نیول شوی دی.

د مولوي شجاع کورنۍ ته نږدې یوې سرچینې د نوموړي نیول کېدل تایید کړل او ویې ویل، چې شجاع د طالبانو په زندان کې دی، خو کورنۍ ته یې معلومات نه شته چې چېرته ساتل کېږي.

د دوشنبې په ورځ په کابل کې د اسلامي او جهادي ارزښتونو د ساتنې شورا له خوا په جوړه شوې غونډه کې یو شمېر روحانیونو پر کندهاري طالبانو سختې نیوکې وکړې، چې واک یې انحصار کړی او له دغې ډلې یې وغوښتل، چې یو ټولګډونه حکومت جوړ کړي.

محمود حسن او عبدالقادر قانت د دې کنفرانس دوه اصلي ویناوال وو، چې تر مولوي شجاع مخکې د طالبانو له خوا نیول شوي.

مولوي شجاع د تخار ولایت د چال ولسوالۍ اوسیدونکی او د مولوي قادر قانت نږدې خپلوان دی. یوې سرچینې ویلي، چې طالبانو د قادر قانت زوی هم نیولی دی.

د ایران د کورنيو چارو مرستيال وزير، چې څو ورځې وړاندې ددغه هېواد د بهرنيو چارو وزير سره کابل ته په سفر تللی و، نن چار شنبه ايراني رسنيو ته وویل، چې په ایران کې د غير قانوني افغان کډوالو په شمېر کې کمښت راغلی او یو شمېر يې خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

د ایران انتخاب رسنۍ د رپوټ له مخې، پورجمشيديان د ایران او افغانستان تر منځ د امنيتي او قانوني مسايلو په برخه کې تر ټولو ستره موضوع غير قانوني افغان کډوال یاد کړل.

نوموړي د پولو د تړلو اړوند وويل: « یوه بله امنيتي مساله چې موږ یې اوس مهال له خپلو افغان وروڼو سره لرو د پولې تړلو موضوع ده، چې دا مهال د ایران له خوا تر سره کيږي او په دې تړاو په ځينو برخو کې له افغان لوري سره اختلافي مسایل شته.»

پورجمشيديان زياته کړه، چې ایران او افغانستان پر پوله ستونزې لري، چې په ګډه همکارۍ باید حل شي.

نوموړي وويل: « موږ باید د اختلافي مسایلو په اړه سره کښینو او د دقیقو سرحدي کرښو د ټاکلو په اړه د تخصص له لارې مساله حل کړو.»

د هغه په خبره، د ترهګرۍ، انساني او نشه یي توکو له قاچاق سره د مبارزې په برخه کې د افغانستان همکارۍ ته اړتیا لري.

دغه ايراني چارواکي دا هم ويلي، چې که څه هم پر پوله د ترهګرۍ د کنټرول توان لري خو په ختيزو پولو کې له پاکستان او افغانستان سره د ترهګرۍ له اړخه لا هم ستونزي شته.

نوموړي له افغانستان څخه د نشه یي توکو د قاچاق اړوند وويل: « له دې سره چې په افغانستان کې چارواکو د نشه یي توکو او کوکنارو کښت منع کړی، خو باوري يو چې لا هم د نشه یي توکو لويې زيرمې شته.»

د هغه په وینا، دغه نشه یي توکې له افغانستان څخه ایران ته قاچاق کيږي، چې د دغه هېواد ټولنیز او د سرحدونونو امنيټ يې اغېزمن کړی.

پورجمشیدیان زیاته کړې، چې دوی پر پوله د یرغمل نیولو او انساني قاچاق ډلو په وړاندې هم مبارزه کوي.

هغه زیاته کړې، «په دې ډلو کې افغانان دي او په ځینو برخو کې ایرانیان هم ورسره وي. په ایران او افغانستان کې د ځینو منظمو جرمونو شاهدان یو. داسې ډلې شته چې دا جدي جرمونه ترسره کوي، او که موږ له یو بل سره همکاري ونه کړو، نو په دې برخه کې به ډېرې ستونزې رامینځته شي.»