حنان بلخي: د امریکا د مرستو بندېدل به په افغانستان کې د پولیو کمپاین سخت زیانمن کړي

د محمود حسن د کورنۍ یو غړی، چې یو دیني عالم و او په کندهار کې یې د واک پر تمرکز نیوکه کړې وه، په یوه غږیز کلیپ کې چې افغانستان انټرنشنل ته لیږل شوی وايي د هغه کورنۍ د طالبانو په زندان کې د هغه د روغتیا په اړه اندیښمنه ده.

فایق پر خپلې اېکس پاڼې کاږلي: «د ترهګرۍ، ظلم او شکنجې سره، تاسو هېڅکله نه شئ کولی د ژوند له ټولو برخو څخه د میلیونونو افغانانو غږونه غلي کړئ. مخکې له دې چې ډېر ناوخته شي، د استبدادي او غیر ملي رژیمونو له تاریخ څخه زده کړه وکړئ. د ظلم او استبداد بنسټ دوامدار نه دی.»

تېره ورځ د طالبانو استخباراتي ادارې د جهادي او اسلامي ارزښتونو د ملاتړ شورا په غونډه د طالبانو د واک د انحصار په اړه د نیوکو له امله محمود حسن او عبدالقادر قانت ونیول.

د دوی نیولو پسې، تېره ورځ سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې طالبانو د دې ډلې درېیم منتقد روحاني عبدالعزیز شجاع هم په کابل کې نیولی دی.

محمود حسن چې د دې شورا غړی او د پنجشير د حج او اوقافو پخوانی رییس دی، ویلي وو چې طالبانو قدرت انحصار کړی دی. هغه څرګنده کړه چې پر ملا هبت‌الله اخوندزاده سربېره، د طالبانو کابينه کې ۱۲ وزيران له کندهاره دي.

د محمود حسن د کورنۍ غړي په دغه غږيز کلیپ کې ويلي، چې ورور يې د افغانانو د حقونو د دفاع له امله د طالبانو له خوا بندي او شکنجه شو. هغه د افغانستان له خلکو او د بشري حقونو له نړۍوالو سازمانونو څخه غواړي چې د هغه د ورور د خوشې کېدو لپاره مبارزه وکړي.

سپینې ماڼۍ پر اېکس پاڼې ددغه افغان په اړه لیکلي: «امریکا یو ځل بیا خوندي کړئ: یو افغان تبعه او شکمن ترهګر د ۲۰۲۵ کال د جنورۍ په ۲۷مه نېټه په سنډياګو کې د امریکا د کډوالۍ او ګمروکونو چارو ادارې له خوا ونیول شو.»

متحده ایالاتو ددغه افغان بشپړ هویت نه دی په ډاګه کړی.

سپینې ماڼۍ ویلي، چې یاد کس له متحده ایالاتو څخه د ایستلو لپاره په بند کې ساتل کیږي.

د کډوالۍ او د ګمرکونو چارو ادارې له یوې اونۍ څخه په کمه موده کې له ۵۵۰۰ څخه ډېر جنایي کډوال راټول کړي دي، چې د ناقانونه کډوالۍ په اړه د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ژمنې په برخه کې یو مهم ګام دی.

افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته له شهزاده سرای څخه سرچینو وویل، چې د اسعارو د تبادلې په دغه مرکز کې طالبانو د ډالرو پېر او پلور بند کړی دی.

له شهزاده سرای څخه یوه صراف د نوم نه ښودلو په شرط وویل:«د طالبانو استازي پر ټولو صرافیو ګرځي او ګوري چې څوک خو به د ډالرو پېر او پلور نه کوي. که څوک ونیسي هغوی له ځان سره بیايي.»

ځینې سرچینې وایي، چې یو شمېر صرافان په پټه د ډالرو تبادله کوي، خو طالبان د ډالرو بیې په شدید ډول کنټرولوي.

له شهزاده سرای څخه یوه تن افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل، « تېره ورځ طالبانو یو صراف په دې خاطر وواهه او له ځان سره یې یووړ، چې ولې یې د طالبانو له لوري له ټاکل شوي قیمت څخه په لوړ قیمت ډالر پلورلي دي.»

سرچینې وايي، سهار مهال په کابل کې د اسعارو د تبادلې په دغه مرکز کې یوځل بیا د دالرو لیلام وشو خو قیمت یې د طالبانو په خوښه ټاکل شوی و، «طالبان دې ته نه ګوري چې نړیوال مارکیټ کې څه روان دي، خپل په خوښه ډالرو ته قیمت ټاکي.»

سرچیني وايي، له غرمې وروسته په مطلق ډول په دغه سرای کې د ډالرو پېر او پلور بند شوی دی او یوازې کوچني صرافان له سرای څخه بهر په کمه اندازه ډالر پېري او پلوري.

خو د شهزاده سرای د صرافانو اتحادیې ویاند فیضي ځدراڼ وايي، په شهزاده سرای کې د ډالرو پیر او پلور په عادي ډول ترسره کیږي.

طالبان دغه ګامونه د امریکا د مرستو له بندېدو او د ډالر په وړاندې د افغانۍ د ارزښت کمېدووروسته اخلي.

د طالبانو سترې محکمې د پنجشنبې په ورځ په يوه اعلاميه کې ويلي، دغو کسانو ته یې د ابتدايه محکمې د امر له مخې د طالب چارواکو او خلکو په حضور کې سزاوې ورکړې.

طالبانو د دغو کسانو هویت نه دی څرګند کړی.

د طالبانو ستره محکمه نژدې هره ورځ په بیلابيلو ولایتونو کې په عام محضر کې د تورنو کسانو د وهلو خبر ورکوي.

دې ډلې د چهار شنبې په ورځ هم په ننګرهار کې د یوې ښځې په ګډون درې تنه د «نامشروع اړيکو» په تور په دُرو وهلي وو.

کمیسیون په خپل رپوټ کې ټینګار کړی چې باید د راتلونکو بهرنيو ماموریتونو لپاره روښانه ستراتیژي رامنځته شي.

د پارلمان یا بوندستاګ د څیړنو کمیسیون چې دوه نیم کاله یې د افغانستان ماموریت وڅېړه، رپوټ ورکړی چې د همغږۍ نشتوالی، غیر واقعي اهداف او د کلتوري تفاوتونو ناسم درک د دغه ماموریت د ناکامۍ اصلي لاملونه وو.

۲۳ کلنه افغانی الاصله شاهینا ګمبیر، چې په جرمني کې لویه شوې، وايي، چې دا تر ټولو اوږد، ګران، او له قربانیو ډک ماموریت و، چې د افغان ښځو او نجونو لپاره یې ترخې پایلې لرلې.

هغې وویل، « موږ باید بیا هېڅکله د افغانستان په څېر ناکام نه شو».

د کمیسیون رپوټ له ۷۰ زیاتو سپارښتنو ته اشاره کړې، چې د راتلونکو ماموریتونو لپاره ډیپلوماسي، بشري مرستو او جوتو اهدافو ته لومړیتوب ورکوي.

د کمیسیون مشر مایکل مولر، چې د سوسیال ډیموکرات ګوند (SPD) غړی دی، ټینګار کړی چې راتلونکي بهرني ماموریتونه باید پوځي، بشري او ډیپلوماتیک اړخونه ولري. نوموړي وویل « موږ باید خپل ماموریتونه له ځان سره په انتقادي ډول وڅېړو».

د دویچه ویله د رپوټ له مخې، مولر نړیوالو حالاتو ته اشاره وکړه او ویې ویل چې ښه نړیواله همغږي ډېر اړینه ده. هغه زیاته کړه، « موږ جګړې او بحرانونه وینو او ورځ تر بلې روښانه کېږي چې جرمني به هم په راتلونکي کې د دغو بحرانونو په حل کې مهم رول ولوبوي».

د څیړنیز کمیسیون د رپوټ له مخې، د جرمني مختلفو وزارتونو؛ دفاع، بهرنيو چارو، کورنيو چارو او پرمختیايي همکاريو یو له بله بېل کار کاوه او د لومړۍ وزیرې له خوا اړتیا وړ همغږي نه انګیرل کېده.

پخوانۍ لومړۍ وزیرې انګیلا میرکل، چې د څیړنیزې کمیټې وروستۍ شاهده وه، د افغانستان ماموریت یوه لویه تېروتنه وبلله. هغې اعتراف وکړ، چې « کلتوري تفاوتونه تر هغه ډېر ستونزمن وو، لکه څنګه چې ما فکر کاوه». خو پر دې سربېره هغې ټینګار وکړ چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان سره باید بشري مرستې جاري واوسي.

دا خبره د کمیسیون د رییس مایکل مولر له سپارښتنو سره اړخ لګوي. نوموړي وویل، « د افغانستان اوسنی وضعیت بوږنوونکی دی، اړتیا نشته چې جرمنی هلته سفارت پرانیزي، خو باید د ځايي پرسونل له لارې خپل حضور وساتي».

مولر دا هم ومنله چې دا یو ستونزمن دیپلوماتیک انډول دی او ویې ویل، « له طالبانو سره خبرې اترې نه‌شو ردولی، خو موږ نه غواړو د دوی د رژیم شریک وبلل شو».