د طالبانو د اطلاعاتو او کولتور وزارت د پرېکړې له مخې، د «بیګم» راډیو خپرونې نن سې شنبه وځنډول شوې. د وزارت په وینا، دې راډیو چې د اطلاعاتو او کلتور وزارت رسمي جواز یې درلود، له نشراتي پالیسۍ څخه د سرغړونو تر څنګ، یوه بهر مېشتي تلویزیوني چینل ته مواد او خپرونې چمتو کولې.
د طالبانو چارواکي وايي، د یادې راډیو فعالیت د جواز د ناسمې کارونې له امله بند شوی، څو اړوند اسناد یې وڅېړل شي او وروستی تصمیم ونیول شي.
تر اوسه د یادې راډیو مسوولینو د دې پرېکړې په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.
د «بیګم» په نوم راډيو د طالبانو تر واک لاندې فعالت تر سره کوي، چې زياتره کارکوونکې يې ښځې دي او د ميرمنو لپاره یې خپرونې جوړولې.
دغه راډيو د يوې افغانې ښځې حمیده امان له له خوا فعاله شوې، چې پر افغانستان د شوروي ځواکونو له يرغل څو کاله وروسته له خپلي کورنۍ سره له افغانستان څخه ووتله او په سویس کې ژوند کوي.
د پاکستان د پوځ لوی درستیز جنرال عاصم منیر یوځل بیا له طالبانو غوښتي چې په خپله خاوره کې د وسله والو پر وړاندې جدي ګامونه واخلي. د پاکستان پوځ د عامه اړیکو دفتر وايي چې عاصم منیر دا څرګندونې د قول اردوګانو د قوماندانانو په یوه غونډه کې کړې دي.
د پاکستان جیو ټلوېزیون نن سې شنبه «د سلواغې ۱۶مه» د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو د دفتر په حواله لیکلي چې جنرال منیر د جنګیالیو له خوا د پاکستان پر وړاندې د افغان خاورې د دوامدارې کارونې له اړخه «ژوره اندېښنه» ښودلې ده.
عاصم منیر په دې ناسته کې د طالبانو له حکومت نه غوښتي، چې د انکار پرځای په خپله خاوره کې د پاکستاني طالبانو پرضد ګامونه واخلي چې د پاکستاني ولس امنیت خوندي شي.
طالبانو تل د پاکستان دا ادعا رد کړې، چې ګواکې ټي ټي پي د افغانستان په خاوره کې پټنځایونه لري او له هغه ځایه په پاکستان کې بریدونه تنظیموي.
په دې وروستیو کې د بلوچستان او پښتونخوا په ګڼو سیمو کې د بلوڅو بېلتون پالو او ټي ټي پي له خوا پر پاکستاني نظامیانو بریدونو زور اخیستی دی.
د پاکستان دفاع وزیر خواجه اصف د جیو ټلوېزیون د جرګې په خپرونه کې ادعا وکړه، چې ټي ټي پي او بلوڅ بېلتون غوښتونکي وسله وال امریکايي وسلې کاروي.
د ایران اسلامي شورا غړی ابوالفضل ابوترابي وایي، چې په تهران کې ځينې کډوال له ۲۸ ځله شړل کېدو وروسته بیا هم دغه هېواد ته ورغلي. د نوموړي په خبره، دغو کسانو د تهران په شاوخوا کې د بهرنيو وګړو کلسټرونه یا ټولنې جوړې کړې دي.
د ایران په اسلامي شورا کې د تیران، کرون او نجف اباد خلکو استازي ابوالفضل ابوترابي رسنيو ته ویلي، چې له تهران وروسته بوشهر هغه ښار دی، چې ځينې بهرنیان پکې ۲۱ ځله رد شوي خو بیا هم دغه هېواد ته ستانه شوي او په بیلابیلو دندو بوخت دي.
د ایران انتخاب ورځپاڼې د نوموړي له قوله لیکلي، چې یوازې د بهرنیو وګړو رد د ستونزې حل نه دی او باید پر وړاندي يې قانوني اقدام تر سره شي.
د هغه په خبره، د طالبانو د بهرنيو چارو وزارت په کال کې یو میلیون دوه سوه زره کسانو ته سیاحتي پاسپورټونه ورکوي او له بلې خوا بیا د ایران امنیتي ادارې د یو میلیون او سل زره افغانانو د شړلو خبره کوي.
نوموړی وایي، چې د ایران اړوندې ادارې باید لومړي دغه موضوع تنظیم کړي او بیا معلومه کړي، چې په کومو برخو کې څومره بهرنيو وګړو ته اړتیا ده.
هغه د هغو ایرانیانو د مجازات غوښتنه کړې، چې بهرنيو وګړو ته د بانک، کور، اوسېدو او کار کولو کارتونه ورکوي.
نوموړی زیاتوي، «هغه کسان، چې موږ يې له هېواده شړل غواړو په جيب کې يې له اوو څخه تر اتو ايراني کارتونه وي او موږ داسې قانون نه لرو چې له هغو کسانو سره معامله وکړو چې خپل بانکي کارتونه، د موبايل سيم کارتونه او کورونه يې دغو وګړو ته ورکړي.»
نوموړي په جدي توګه غوښتنه وکړه، چې له پاکستان او افغانستان سره باید د یران پر پوله ديوال جوړ شي او د بهرنيو وګړو د تګ راتګ پر مهال د هغوی بایوميټريک واخیستل شي.
هغه وویل، «د بهرنيو وګړو د تګ راتګ پر مهال باید د دوی د ګوتو نښانونه، پېژندګلوي او مالومات په نظر کې ونیول شي، خاص کارتونه، سيم کارتونه او اجازه لیک د دوی د هېواد له بیرغونو سره ورته جوړ شي، ځکه دا په ټوله نړۍ کې عام دي.»
نوموړي نيوکه کړې، چې په ایران کې د ادارو ترمنځ د وګړو په اړه د اختلاف موضوع شته او بهرني وګړي له دې فرصته ګټه اخلي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان بانک د افغانۍ د ارزښت ساتلو لپاره د سلواغې په میاشت کې د څلورم ځل لپاره د ډالرو د لیلام خبر ورکړی دی. طالبانو د پنجشنبې په ورځ ۲۵ میليونه امریکایي ډالر د داوطلبۍ له لارې ليلام ته وړاندې کوي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان بانک د سې شنبې په ورځ په يوه اعلاميه کې ویلي، چې د افغانۍ د ثبات په موخه د پنجشنبې په ورځ ۲۵ ميليونه ډالر لیلامۍ ته وړاندې کوي.
طالبانو له ټولو صرافانو او خصوصي بانکونو غوښتي، چې په دې داوطلبۍ کې برخه واخلي.
افغانستان بانک د سلواغې مياشتی په لومړيو کې ۲۰ ميليونه، ورپسې ۲۵ میليونه، بیا ۲۷ میليونه او اوس یې ۲۵ میليونه امريکایي ډالر لیلام ته وړاندې کړي.
له افغانستان سره د امریکا د مرستو ځنډېدو د افغانستان په بازارونو کې د ډالرو پر وړاندې د افغانۍ ارزښت ټیټ کم کړی، چې ورسره هممهاله د خوراکي توکو پبیې هم لوړې شوې دي.
طالبانو په کابل او ولایتونو کې د اسعارو په بازارونو کې مداخله کړې او ویل کیږي ځینې صرافان یې له ټاکلي حد نه د ډالرو د لوړ پلورلو له امله وهلي او بندیان کړي دي.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد پرون وویل، چې دوی کوښښ کوي چې ډالر د اویا افغانیو په شاوخوا کې وساتي او نه ډېر لوړ او نه هم ډېر ټیټ شي.
په کابل کې د ملګرو ملتونو د استازي په دفتر کې له ډزو یوه ورځ وروسته، نن د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په کابل کې د یوناما مرستیال سره لیدلي دي. یوناما دفتر تایید کړې ده، چې د وړمې شپې په ډزو کې یو کس وژل شوی او یو بل ټپي دی.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت د سې شنبې په ورځ «د سلواغې ۱۶مه» په اېکسپاڼه کې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره لیکلي چې عبدالغني برادر نن په خپل کاري دفتر کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت «یوناما» له مرستیال ایندریکا راتوات سره وکتل.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا برادر له یوناما وغوښتل چې په افغانستان کې د بشري مرستو په توزیع کې شفافیت رامنځته شي او مرستې پراختیایي برخو ته وغځیږي.
د ملا برادر دفتر د یوناما مرستیال انیدریکا راتوات په حواله لیکلي چې نوموړي وویل، دوی له طالبانو سره په همغږۍ په افغانستان کې خپلو پراختیايي او بشري مرستو، راستنېدونکو افغانانو ته د اسانتیاوو برابرولو، د خصوصي سکټور ملاتړ، د کوچنیو او منځنیو کاروبارونو ملاتړ، د وړو پورونو له لارې په کلیوالي سیمو کې د کوچنیو کاروبارونو رامنځته کولو او همداراز افغان بزګرانو ته د کوکنارو د بديل معیشت وړاندې کولو برخو کې خپلو همکاریو ته دوام ورکوي.
ایندریکا راتوات زیاته کړې:« د افغان بزګرانو د ملاتړ په موخه به پر هغوی اصلاح شوي تخمونه او کیمیاوي سرې ووېشل شي او همدارنګه به نړیوالو سوداګریزو مارکېټونو ته د افغان کرنیزو محصولاتو، صنعتي تولیداتو او لاسي صنایعو د رسېدو په برخه کې هم د لازمو اسانتیاوو رامنځته کولو لپاره هڅې وکړي.»
د ملا برادر دفتر په دې اعلامیه کې د یوناما د دوشنبې د ورځې د ډزو او پیښې په اړه کومه یادونه نه ده کړې.
د دې پېښې په ترڅ کې د طالبانو یوه غړي د یوناما پر یوه بهرني کارکوونکي ډزې کړې او هغه یې ټپي کړ.
د سرچينې د معلوماتو له مخې، له دې پېښې وروسته د يوناما د دفتر د دروازې تر شا د همدغه طالب غړي جسد وموندل شو، چې ښايي د نورو طالبانو له خوا په ډزو کې وژل شوى وي.
په کندهار کې د کتاب په درې ورځني نندارتون کې کتاب پلورونکي وايي، چې ډېر کسان د هغو کتابونو غوښتنه کوي، چې طالبانو ورباندې بنديز لګولی. طالبانو له تېر یوه کال راهیسې د سلګونو کتابونو پر چاپ او پلور بنديز لګولی او له کتاب پلورنځيو یې هم ټول کړي دي.
په کندهار کې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ رياست له لوري «کتاب د علم ځولۍ» تر سرلیک لاندې د کتاب درې ورځنۍ ننداتورن په دویمه ورځ هم پیکه و.
طالب چارواکي وایي، چې د نندارتون موخه د مطالعې فرهنګ پراخول او د کتابونو پلورل دي.
د کتابونو د رانيولو پرمهال خلکو ته جایزې هم ورکول کيږي او تمه لري، چې په لوی شمېر کتابونه وپلورل شي.
خو کتاب پلورونکي د پخوا په پرتله نندارتون کم رنګه بولي او وايي، چې خلک یوازې د هغو کتابونو غوښتنه کوي، چې طالبانو ورباندې بنديز لګولی.
یو کتاب پلورونکی، چې شاوخوا ۲۰ کاله کيږي کتاب پلورنځی لري، وايي: «ډېر ځوانان سیاسي او اجتماعي کتابونه، پوليسي، استخباراتي او د مينې ناولونه او د شعرونو کتابونه غواړي خو ډېری يې طالبانو بند کړي او له دوکانونو یې ټول کړي.»
په دغه نندارتون کې ډېری ديني، اسلامي، د طالبانو فکري، د هغوی د کړنو، فعالیتونو او د طالب مشرانو اړوند کتابونه نندارې ته ايښودل شوي.
په کندهار کې د کتاب دغه درې ورځني نندارتون ته په لومړي ځل څو ښځې هم ورغلې او غوښتل يې کتابونه وپېري.
يوې ميرمنې افغانستان انټرنشنل ته وويل: «د کتاب رانیولو لپاره راغلې یم، پوهنتونونه بند شوي او غواړو په کورونو کې مطالعه وکړو.»
د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د کتابونو په منع شوي لیست کې د هنر، ادبیاتو، تاریخ، سیاست او ټولنپوهنې پر ګڼو کتابونو بندیز لګولی.
دغه وزارت له بازارونو، کتاب پلورنځيو او کتابتونونو څخه د دغو کتابونو د ټولولو لپاره یو کميسیون هم ټاکلی، چې په ډېرو ولایتونو کې يې په سلګونه ټوکه دا ډول کتابونه ټول کړي دي.