هند سږ کال د افغانستان لپاره یو میلیارد روپۍ بودجه بېله کړې

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت د چار شنبې په ورځ وویل، چې د کمال خان بند چارې بشپړې شوې او نن د نیمروز ولایت په چهار برجک ولسوالۍ کې د دې ډلې د لوړپوړو چارواکو له لوري ګټې اخیستنې ته سپارل کیږي.

د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت وايي، چې کمال خان بند د افغانستان د اوبو د مدیریت، کرنیز پرمختګ او انرژۍ د تولید لپاره حیاتي ارزښت لري او د دغه بند پرانیستل د افغانستان د اقتصادي ثبات او پرمختګ لپاره یو مهم ګام دی.

یاد وزارت د کمال خان بند پرانیستل خپله لاسته راوړنه بللې ده.

خو دغه بند د ۱۴۰۰ لمریز کال په وري میاشت کې د افغانستان د پخواني ولسمشر محمد اشرف غني له لوري پرانیستل شو.

د دغه بند د درېیم فاز جوړولو لپاره ۷۸ میلیونه ډالر بودجه ځانګړې شوې وه، چې کار یې شاوخوا څلور کاله دوام وکړ.

بل خوا د ایران او طالبانو ترمنځ د اوبو د حق مساله لا هم پر خپل ځای پاتې ده او ایراني چارواکو په وار وار ویلي، چې له افغانستان نه د دوی حق اوبه نه ورکول کیږي.

یوه اونۍ وړاندې افغانستان ته د ایران د بهرنیو چارو د وزیر د سفر پرمهال د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي وویل، چې ایرانیان ددوی وروڼه دي او د اوبو په ورکړه کې ورسره بخیلي نه کوي.

د طالبانو سترې محکمې د چارشنبې په ورځ په يوه خبرپاڼه کې ويلي، چې د فاریاب بلچراغ ولسوالۍ کې يې یوه ښځه او دوه نارینه په عام محضر کې وهلي او دوه کسان یې په يو – يو کال تنفيذي بند محکوم کړي.

د طالبانو په یوه جلا خبرپاڼه کې راغلي، چې د کندز ابتدايه محکمې یوې ښځې او یو نارینه ته «د اخلاقي فساد» په تور دوه – دوه کاله تنفيذي بند سزا هم ورکړې.

طالبانو د دواړو پېښو د تورنو کسانو د هويت په اړه مالومات نه دي ورکړي.

دغو کسانو ته د طالب چارواکو او عامو خلکو په حضور کې سزاوې ورکړل شوې دي.

طالبانو په تېرو لسو ورځو کې د دوو ښځو په ګډون ۶ کسان په ننګرهار او کاپيسا کې د «زنا او نامشروع» اړيکو په تور په عام محضر کې په دُرو وهلي دي.

یو شمېر افغان شنونکي وايي، چې د افغانستان اړوند پوښتنې له ځوابولو د ټرمپ تېښته ښيي، چې افغانستان نور د هغه د ادارې لپاره لومړیتوب نه دی.

یو شمېر کاروونکو د خبریالې د پوښتنې څرنګتیا تر پوښتنې لاندې راوستې ده.

په سپینه ماڼۍ کې د اسراییل صدراعظم بنیامین نتنیاهو سره د ګډې خبري ناستې پر مهال افغانې خبریالې نذیره کریمي له ټرمپ نه وپوښتل چې ایا د افغانستان لپاره کومه ځانګړې ستراتیژي لري او یا د هغه اداره به د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژني؟

ټرمپ د دې پوښتنې ځواب ورنه کړ او پر ځای یې د خبریالې پر لهجې تبصره وکړه.

ټرمپ وویل، « زه ستاسې پر خبرو پوهېدو کې له ستونزې سره مخ شوم، تاسې د کوم ځای یئ؟»

کله چې کریمي وویل، « د افغانستان!»،ټرمپ په ځواب کې وویل، « او، واقعاً ښکلی غږ لرئ او لهجه مو هم ښکلې ده، خو ستونزه داده، چې زه ستاسې پر هیڅ خبره هم پوه نه شوم، خو یوازې دا وایم چې بریالي او په سوله کې اوسئ».

ټرمپ، چې له نړیوالو شخړو څخه د امریکا د راایستلو پلوی دی، په دې وروستیو کې وړاندیز کړی چې امریکا باید غزه «خپله کړي» او هلته یو اقتصادي مرکز جوړ کړي، خو د افغانستان په اړه یې هېڅ خاصه تګلاره نه ده وړاندې کړې.

نوموړي ځو ځله د بګرام او امریکايي وسلو د بېرته ترلاسه کولو په اړه هم څرګندونې کړې دي.

په یوه حیرانوونکي اعلان کې ټرمپ د سه شنبې په ورځ وویل چې د فلسطینیانو له انتقال وروسته به متحده ایالات دا جګړه ځپلې سیمې تر کنټرول لاندې راولي او اقتصادي پرمختګ به وشي.

هغه دا څرګندونې د اسراییل له صدراعظم بنیامین نتانیاهو سره په یوه ګډه خبري ناسته کې وکړې.

د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت د چارشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې وویل چې ریاض د فلسطینیانو د بې‌ځایه کولو هر ډول هڅه ردوي او د فلسطین د مسالې په اړه د سعودي دریځ نه‌شي بدلیدای.

په اعلامیه کې راغلي، د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان دا دریځ په «روښانه او څرګند ډول» بیان کړی چې هیڅ تغییر پکې نه راځي.

په ورته وخت کې، فلسطیني‌الاصلې امریکایۍ استازې رشیده طالب د ټرمپ څرګندونې نسلي تصفیه وبلله.

د حماس یوه لوړپوړي چارواکي دا خبرې «مسخره او بې‌ځایه» وبللې او ویې ویل چې دا ډول پلانونه کولی شي سیمه بیا اور وګرځوي.

د ترکیې، مصر او اردن، غبرګونونه هم کلک دي، ځکه هغوی د فلسطینیانو د جبري ایستلو هر ډول هڅه رد کړې.

د ټرمپ د دې څرګندونو پر وړاندې نړیوال غبرګونونه زیات شوي او د استرالیا، چین، بریتانیا او نیوزیلنډ حکومتونو د دوه‌دولتي حل پر ملاتړ ټینګار کړی.

له بلې خوا د امریکا دننه د ډیموکرات سیاستوالانو پر ټرمپ سخته نیوکه کړې او د سنا غړي کریس مورفي یې څرګندونې «بد، ناروغ طنز» بللې دي.

د فلسطینیانو احتمالي بې‌ځایه کول د فلسطینیانو او عرب هېوادونو ترمنځ یوه حساسه موضوع ده.

فلسطینیان ویره لري چې په دې ډول به دوی له یوې بلې فاجعې سره مخ شي. د ۱۹۴۸ کال په جګړه کې چې سلګونه زره فلسطینیان له خپلو کورونو وشړل شول، د اسراییل دولت منځ ته راغی.

متحده ایالاتو د میاشتو لپاره هڅه وکړه چې سعودي عربستان، چې د عربي نړۍ قوي او با نفوذه هېواد دی، له اسراییل سره د اړیکو عادي کولو ته وهڅوي، خو د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر د غزې جګړې له امله ریاض وړاندې ګامونه وانخستل.

ټرمپ غواړي سعودي عربستان د متحده عربي اماراتو او بحرین په څېر عمل وکړي. دغو دوو هېوادونو د ۲۰۲۰ کال د «ابراهیم تړون» له لارې له اسراییل سره اړیکې عادي کړې.

رویټرز وايي، که سعودي عربستان له اسراییل سره اړیکې عادي کړي، دا به د اسراییل لپاره ستر بری وي، ځکه سعودي عربستان په منځني ختیز، اسلامي نړۍ او نړیوال بازار کې پراخ نفوذ لري، او همدارنګه د نړۍ ترټولو لوی د تیلو صادروونکی هېواد دی.

د کونړ لپاره د طالبانو امنیه قوماندان مولوي ضیاالحق حامد، د طالبانو تر واک لاندې باختر خبري اژانس ته ویلي، چې د ځنګلونو د ساتنې قطعې ځواکونو د یو لړ عملیاتو په ترڅ کې ۱۵۰ د چهارتراش لرګي نیولي دي.

نوموړي زیاته کړې، چې د لرګیو قاچاقچیان په تېښته بریالي شوي، خو د نیولو هڅې یې دوام لري.

خو بل خوا د کونړ ځایي اوسېدونکي وایي، چې واک ته د طالبانو تر رسیدو وروسته په لومړیو میاشتو کې طالبانو هیچاته هم د چهارتراشو د قاچاق او د کونړ د ځنګلونو د پرېکولو اجازه نه ورکوله، خو له هغې راورسته د کونړ طالب چارواکي د چهارتراشو په تور کاروبار کې ښکیل شول.

لالي ګل چې د کونړ د بوډیالۍ اصلي اوسېدونکی دی، افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي: «طالبان، ما او زما په څېر نور غریب کلیوال نه پرېږدي چې د سونګ لپاره له ځنګلونو لرګي راوړو، خو پخپله بیا د جنراتوري ارو په واسطه ځنګلونه قطع کوي او د غرونو له لارې یې ولایتونو او د پښتونخوا باجوړ ته قاچاق کوي.»

بوډیالۍ په ګونړ کې د چهارتراش لرګیو د راغونډولو او پلور مرکز دی چې له نورو سیمو ورته چهارتراش راوړل کیږي او له پیر او پلور وروسته نورو سیمو او باجوړ ته اړول کیږي.

د کونړ د خاص کونړ اوسېدونکی حاجي شکرالله د کونړ د چهارتراش لرګیود قاچاق په هکله وايي: «که څه هم تر ډېره په عمومي لارو کې د ځنګلونو د قاچاق او پریکولو مخه نیولې شوې ده، خو د غرونو له لارې لا هم د لرګیو قاچاق کېږي، چې ګټه یې ځايي طالب چارواکو او د لرګیو مافیا ته رسېږي.»

کونړ کې د ځنګلونو د قطع او قاچاق مسله له څو لسیزو راهیسې روانه ده، چې اوس یې یوازې په لرو پرتو سیمو کې ځنګلونه پاتي دي، خو د پریکېدو له ګواښه خوندي نه دي.

د چاپیریال د برخې کارپوهان، د ځنګلو وهل نه یوازې د ځنګلونو د له منځه تلو د دلیل په توګه په ګوته کوي بلکې وايي چې دغه چاره پر اقلیم هم اغېز لري.

د کونړ ولایت په نورګل ولسوالۍ مزار دره، د څوکۍ ډیوه ګل، د نرنګ باډېل، د ماڼوګي ولسوالۍ کړنګل، د چپې درې ولسوالۍ ګڼ شمېر سیمې او همدا راز د شیګل، غازي اباد، ناړۍ، اسمار او دانګام ولسوالیو کې طبعي ځنګلونه شته دي چې له کلونو راهیسې وهل کیږي او چهارتراش لرګي یې په کور دننه او انګاونډیو هیوادونو ته قاچاق کیږي.