ډېپلوماټ مجلې په یو تحلیل کې ویلي، چې له افغانستان سره د امریکا متحدهایالاتو د اقتصادي مرستو د بندیز په ترڅ کې چین ته دا فرصت په لاس ورغلی څو په دغه هېواد کې د یو لوی سیال په توګه ځان مطرح کړي.
همداراز، په تحلیل کې راغلي چې طالبان به هڅه وکړي څو د امریکا د مرستو د بندیز له امله له کورنیو سرچینو او اقتصادي فشارونو څخه کار واخلي، په داسې حال چې چین بیا په ډېر جدي ډول په افغانستان کې د خپل نفوذ د زیاتوالي په لټه کې دی.
په تحلیل کې ويل شوي چې د ۲۰۲۱ کال پرمهال له افغانستان څخه د امریکايي پوځیانو تر وتلو وروسته، متحدهایالاتو افغانستان ته د بشرپاله مرستو د استولو له لارې د افغانانو ډېری اقتصادي او ټولنیزې اړتیاوې پوره کړې وې او په وینا یې، د روغتیا، پوهنې او کرنې په برخو کې یې تر یوه حده د دغه هېواد د ثبات په ساتلو کې مهمه ونډه درلوده.
دغه تحلیل زیاتوي: «دا مهال چې له افغانستان سره د امریکا مرستې بندې شوي، په دغه هېواد کې اقتصادي ناورین د پراخېدو په حال کې دی او افغانان له جدي ننګونو سره لاس او ګرېوان دي.»
د ډېپلوماټ د تحلیل پر بنسټ، چین پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته له دغې ډلې سره نږدې اړیکې ساتلي او په وینا یې، په دغه هېواد کې یې خپل پراخ حضور ترلاسه کړی دی.
په تحلیل کې راغلي چې چین پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته د دغې ډلې له قدرت څخه هرکلی او پراخ ملاتړ اعلان کړ او دا یې په سیمه کې د خپل نفوذ د پیاوړتیا لپاره یو فرصت وګاڼه.
د ډېپلوماټ په تحلیل کې څرګنده شوې چې طالبانو چین ته د افغانستان بډایه سرچینې په لاسرسي کې ورکړي او چینایانو له دغه فرصته ګټه پورته کړې ځو په دغه هېواد کې پانګونه او خپل اقتصادي فعالیتونه پراخ کړي.
د تحلیل له مخې، چین په دې وروستیو کې د طالبانو له اقتصادي پروګرامونو ملاتړ ډېر کړی او ځینې پالیسۍ یې په دغه هېواد کې رهبري کړې چې په وینا یې، د افغانستان لپاره د چین د تعرفې معافیت د دې پالیسو یوه ښه بېلګه بلل کېږي.
د یادونې ده چې چین د نورو هېواد په څېر طالبان په رسمیت نه پېژني، خو له تېرو درېیو کلونو راهیسې یې له دغې ډلې سره ښې اړیکې پاللي او ان په بېجېنګ کې یې د افغانستان سفارت هم طالب استازو ته وسپاره.
د دې غوښتنې په ځواب کې د ایران د بهرنیو چارو وزارت له طالبانو غوښتي، چې د بشپړ اسنادو په ګډون د لګول شویو تورونو جزيات، د افغان محکمې حکمونه، د انټرپول پولیسو فورمې او د تاDید مهرونه او د افغانستان د کورنیو چارو وزارت رسمي اقدام واستوي.
ایران همداراز ټینګار کړی، چې دغه ټول اسناد باید د مجرمینو د سپارلو د موافقې د څلورمې مادې له مخې، چې د ۱۳۸۵ کال د جوزا د میاشتې په اوومه نېټه د دواړو هېوادونو ترمنځ لاسلیک شوې، چمتو او واستول شي.
د طالبانو د وزارتونو د زرګونو نورو رسمي اسنادو سره د طالبانو په لیکس ویب پاڼه کې د خپاره شوي رسمي مکتوبونو له مخې، په تهران کې د طالبانو سفارت د ۱۴۰۲ کال د جدي په ۴مه د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ته لیکلي، چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت د دغو کسانو د تورونو په اړه وضاحت او د انټرپول پولیسو تایید غواړي.
د دغو کډوالو دقیق جزیات او د هغوی شمیر لا نه دی خپور شوی.
د ۱۴۰۰ کال دزمري په مياشت کې د طالبانو له لوري د کابل تر سقوط وروسته د طالبانو د سیاسي مخالفینو او د پخواني حکومت د امنیتي ځواکونو په ګډون لسګونه زره افغانان د ایران په ګډون ګاونډیو هېوادونو ته کډوال شوي.
تر اوسه لا دا څرګنده نه ده، چې د طالبانو په دې غوښتنه کې د کډوالو کومې ډلې شاملې دي او ایا دوی په ایران کې له ځانګړو قانوني مسایلو سره تړاو لري او که نه.