د رویټرز اژانس د راپور له مخې د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي او د امریکا مرستیال ولسمشر جي ډي وینس تر منځ خبرې اترې د جمعې ورځ د (سلواغې ۲۶مه) د جرمني په مونیخ کې پای ته ورسېدې، خو دواړو لوریو د مهمو کانونو د استخراج پر تړون هوکړه ونه کړه.
دغه تړون د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ملاتړ د ترلاسه کولو لپاره د اوکراین لپاره مهم ګڼل کېږي.
اوکراین مخکې له دې واشنګټن ته د دغه تړون یوه اصلاح شوې نسخه لېږلې وه، چې له مخې یې امریکايي پانګوالو ته د اوکراین د مهمو کانونو د استخراج زمینه برابروي.
دا اقدام وروسته له هغه وشو چې اوکراین د امریکا له لوري د چهارشنبې په ورځ د وړاندې شوې مسودې ځینې برخې د خپل هېواد لپاره نامناسبې وګڼلې.
زیلنسکي د اېکس ټولنیزې شبکې په یوه یادښت کې لیکلي: «زموږ ټیمونه به د دغه سند کار ته دوام ورکړي.»
نوموړي زیاته کړې چې له وینس سره یې ګټورې خبرې درلودې او اوکراین «چمتو دی چې ژر تر ژره د یوې واقعي او تضمین شوې سولې پر لور حرکت وکړي.»
د اوکراین د پلاوي غړو رویټرز ته ویلي، چې لا هم ځینې «مهم جزیات» پاتې دي چې باید پرې بحث وشي.
د نظر اختلافات او د اوکراین اندېښنې
د خبرو اترو د ناکامۍ اصلي لامل لا روښانه نه دی؛ خو اوکراین غواړي چې له اروپا او امریکا څخه قوي امنیتي ضمانتونه ترلاسه کړي، څو که د سولې هوکړه هم وشي او د روسیې له احتمالي ګواښونو خوندي پاتې شي.
زیلنسکي تېره اوونۍ رویټرز ته په یوه مرکه کې د دې تړون عمومي جزیات تشریح کړي وو. نوموړي د اوکراین د مهمو کانونو د زېرمو نقشه هم وړاندې کړې وه او ویلي یې و چې اوکراین غواړي له امریکا سره د «برابر مشارکت تړون وکړي» نه دا چې دا طبیعي زېرمې وپلوري.
په دې مهمو کانونو کې نادره ځمکني فلزات، ټایټانیوم، یورانیم، لیتیم او نور قیمتي معدني مواد شامل دي.
د ټرمپ ۵۰۰ میلیارده ډالري غوښتنه
د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ چې لا یې هم د اوکراین لپاره د نظامي مرستو د دوام ژمنه نه ده کړې ویلي، که واشنګټن له اوکراین سره مرسته کوي؛ نو باید د دغه هېواد له طبیعي زېرمو ۵۰۰ میلیارده ډالر ترلاسه کړي.
کله چې د امریکا له مرستیال ولسمشر وینس وپوښتل شول، چې ایا د جمعې په ورځ کومه هوکړه شوې؟ هغه وویل: «وبه وینو». امریکا د چهارشنبې په ورځ د دې تړون یوه مسوده د امریکا د خزانې د وزیر سکاټ بسنټ له لارې اوکراین ته د سفر پر مهال سپارلې وه.
زیلنسکي ویلي، اوکراین به دا مسوده و ارزوي، څو د مونیخ په ناسته کې پرې هوکړه وشي.
بسنټ د جمعې په ورځ فاکس بیزنس ته ویلي، چې د ټرمپ اداره غواړي د اوکراین اقتصاد له امریکا سره مدغم کړي او واشنګټن به «د خصوصيسازۍ غوره تجربې» دغه هېواد ته وړاندې کړي.
نوموړي ویلي: «دا طرحه د اوکراین د اقتصاد د امریکا له اقتصاد سره د لا زیات ادغام څخه پیلېږي، ترڅو ډاډ ترلاسه شي، چې د امریکا مالیه ورکونکي له خپلو پانګونو څخه مناسب عاید ترلاسه کړي.»
یو اړخیز تړون؟
زیلنسکي د ۹۰ دقیقو لپاره د امریکا د دواړو سیاسي ګوندونو له سناتورانو سره ولیدل او د چهارشنبې په ورځ د امریکا له لوري د وړاندې شوې مسودې په اړه یې خپلې اندېښنې شریکې کړې.
د دې ناستې درېیو سرچینو رویټرز ته ویلي، زیلنسکي داسې احساس کاوه، لکه له ده غوښتنه شوې وي، چې پرته له دې چې ښه فکر پرې وکړي، سند لاسلیک کړي.
یوه سرچینه، چې نه یې غوښتل نوم یې یاد شي، ویلي: «هغه داسې احساس کاوه، لکه غوښتل شوي وي، چې یو سند بې له دې چې ولولي، لاسلیک کړي. داسې نه ښکارېده چې هغه دې له دې چلند څخه خوشحاله وي.»
زیلنسکي په دې ناسته کې امریکا ته خپله طرحه وړاندې کړه او ټینګار یې وکړ چې دا وړاندیز د اوکراین له اساسي قانون سره سم برابر شوی دی.
د سناتورانو دوو نورو سرچینو د امریکا له لوري وړاندې شوې مسوده «یو اړخیزه» بللې، خو د نورو جزیاتو له ورکولو یې ډډه کړې.
د ډېموکراټ ګوند سناتور برایان شاتز له دغې ناستې وروسته د هغې پوښتنې په ځواب کې چې ایا زیلنسکي د امریکا وړاندیز «یو اړخیز» بولي؟ هغه وویل: «زه فکر کوم دا مناسبه تشریح ده.»
شاتز زیاته کړه، چې د ټرمپ وړاندیز باید اصلاح شي، خو د نورو جزیاتو له ورکولو یې ډډه وکړه.
