پاکستاني پوځ: د افغانستان پولې ته څېرمه دېرش شکمن وسله وال ووژل شول

نوموړي د سې‌شنبه په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) د خېبرپښتونخوا په سرحدي سیمو کې امنیتي ستونزو ته په اشارې زیاته کړې، چې دا سیمه له ډېرې مودې راهیسې د ناامنیو شاهده ده.

هغه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ستونزو په حل کې د دوه‌اړخیزو خبرواترو پر مثبت رول ټینګار کړی او په وینا یې، جماعت اسلامي چمتو دی څو په دې برخه کې د رضاکاره منځګړي په توګه ګام پورته کړي.

ورته مهال، د جماعت اسلامي مشر د افغانستان او پاکستان ترمنځ اړیکو ته په اشارې ویلي، چې په افغانستان کې د جمهوري نظام تر پرځېدو وروسته هند وکولای شول، چې د دغه هېواد په کورنیو چارو کې لاسوهنه وکړي.

د ده په وینا، د هند دغو لاس‌وهنو په پاکستان کې د ترهګرۍ یوه نوې څپه پیل کړې او زیاتوي، چې له دې امله بلوچستان ایالات او قبایلي سیمې له ګواښ سره مخ دي.

هغه ​​د خېبرپښتونخوا په کورمه کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو پر کاروان د وروستي برید په هکله ویلي، چې په دې سیمه کې امنیتي وضعیت تر بل هر وخته ناوړه شوی دی.

حافظ نعیم‌الرحمان ویلي، چې ایالتي حکومت د امنیت په برابرولو کې ناکام دی او د خېبرپښتونخوا له اعلی وزیر او والي څخه یې غوښتنه کړې، چې د امنیت د ټینګښت لپاره سملاسي او جدي اقدامات وکړي.

همداراز، د جماعت اسلامي مشر په خېبرپښتونخوا کې د زده‌کړو د وضعیت په تړاو پر ایالاتي حکومت نیوکه کړې چې د خپلې څو کلنې واکمنۍ په بهیر کې یې په دې سیمه کې د زده‌کړو د ښه‌والي لپاره کار نه دی کړی.

دې سره جوخت، حافظ نعیم‌الرحمان په پاکستان کې د رسنیو او د خبریالانو د وضعیت په تړاو ویلي، چې هغوی له مناسبو حقونو څخه بې‌برخې دي.

د پاکستان د جماعت اسلامي مشر دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې اسلام‌اباد طالبان تورنوي چې ګواکې په افغانستان کې یې د ټي‌ټي‌پي په ګډون وسله‌والو ډلو ته پناه ورکړې ده، خو دغې ډلې بیا په وار - وار د پاکستاني چارواکو دا ادعاوې رد کړي دي.

په پاکستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالی کمېشنرۍ د سه شنبه په ورځ په يوه خبرتيا کې له هغو افغانانو، چې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري، غوښتي، چې د همدې فبروري میاشتې تر ۲۸ مې نېټې له اسلام اباد او راولپنډۍ څخه ولاړ شي.

د کډوالو عالي کمېشنرۍ افغانانو ته د مشورې په ډول وړانديز کړی، چې د اوسېدو بديلې لارې ولټوي.

په دې خبرتيا کې د هغو کسانو اړوند چې نورو هېوادونو ته د تګ لپاره انتظار دي راغلي: «هغه کسان چي د بیا ميشتندنې یا نورو انتقالاتي پروګرامونو اړوند لیکونه لري د حکومتي لارښوونو له مخې د هغوی لپاره وروستۍ نېټه ۳۱ مارچ ټاکل شوې.»

له تېرو دوو میاشتو را په دېخوا په پاکستان کې د افغان کډوالو پر وړاندې سخت اقدامات تر سره شوي او لا هم روان دي.

د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد کې کور په کور په افغانانو د پولیسو چاپې روانې دي او زیات شمېر افغانان د پولیسو له خوا نیول شوي او افغانستان ته لېږل شوي دي.

د پاکستان نېشن ورځپاڼې د رپوټ له مخې، د ۲۰۲۴-۲۵ مالي کال په لومړیو ۷ میاشتو (جولای-جنوري) کې په افغان ترانزیټ سوداګرۍ کې۱.۴۸۴ میلیارد ډالره کمښت راغلی او دا د تیر مالي کال په ورته وخت کې د ۲.۱۶۱ میلیارد ډالرو په پرتله ۶۷۷ میلیونه ډالره راښکته شوی دی.

د افغان ټرانزیټ سوداګرۍ واردات (مخکښ مالونه) په۶۹ سلنه کمښت له۲.۱۱۹ میلیارد ډالرو څخه ۶۵۶ میلیونه ډالرو ته راښکته شوي، په داسې حال کې چې صادرات په۶۰ سلنه کمښت له۴۲ میلیونه ډالرو څخه ۲۱ میلیونه ډالرو ته راښکته شوي دي.

پاکستاني چارواکو دغه کموالی د اسلام اباد قاچاق ضد هڅو او د وارداتو محدودیتونو ته منسوب کړی، خو په افغانستان کې دننه د سوداګرۍ او اقتصادي چارو پوهان دا پر پاکستان د افغان سوداګرو د اتکا‌ کمولو پایله ګڼي.

په تیر مالي کال کې هم د افغانستان د ټرانزیټ سوداګرۍ ۵۹ سلنه لوی کمښت ثبت شوی و چې د ۲۰۲۲-۲۳ کال له ۷.۰۹۵ ملیارد ډالرو څخه د ۲۰۲۳-۲۴ کال په اوږدو کې ۲.۸۸۷ ملیارد ډالرو ته رسیدلی و.

له دې وړاندې د پاکستان د سټروسو مېوو صادروونکو ویلي و، چې افغانستان او منځنۍ اسیا ته یې صادرات کم شوي دي.

د پاکستان حکومت د اقتصادي همغږۍ کمیټې د روان کال د مرغومي میاشتې په وروستیو کې پرېکړه وکړه، چې د بلوچستان د ګوادر له لارې د افغانستان د ټرانزیټ لپاره د بانکي ضمانت اړتیا د بیمې په ضمانت بدلوي، خو دې چارې پر افغان ټرانزیټ تر اوسه اغیز نه دی کړی.

افغان سوداګرو په دې وروستیو کې د ټرانزیټ او سوداګرۍ لپاره ایران او د منځنۍ اسیا هېوادونو مارکیټونو ته مخه کړې ده.

هغه په نیویارک کې یوې غونډې ته د وینا پرمهال ویلي، چې «ترهګر» د خپلو ناوړه موخو لپاره د افغانستان خاوره کاروي.
هغه پر طالبانو یو وار بیا غږ کړی، چې باید د پاکستان پر ضد د خپلې خاورې د کارولو مخه ونیسي.
اسحاق ډار زیاته کړه: «په تېرو دوو کلونو کې د ترهګرۍ څپه پراخه شوې ده. موږ باید وڅېړو، چې ولې دغه وضعیت پېښ شوی.»
هغه وایي، ترهګرۍ پاکستان ته لوی اقتصادي زیانونه هم اړولي دي.

دا ټولې هغه ادعاوې دي، چې طالبانو تل رد کړې دي.
خو تازه د پاکستان جمعیت علمای اسلام مشر مولانا فضل الرحمان وایي:« کله چې یو افغان په جګړه کې ووژل شي؛ نو موږ غوسه کېږو او ټوله پړه پر افغانستان اچوو، چې ملت زموږ د تېروتنو په اړه خبرې ونه کړي او ګاونډی هېواد مجرم وګڼي.»
هغه زیاته کړې: «د سبتمبر ۱۱مې له پېښې وروسته چې کله حکومت پوځي اډې امریکا ته وسپارلې؛ ایا طالبانو کله هم له موږ څخه پوښتنه کړې، چې ولې امریکایي الوتکې ستاسو له اډو څخه زموږ په فضا کې الوتنې کوي؟ چې اوس موږ د امنیتي ستونزو د پړې ګوته افغانستان ته نیسو.»

طالبانو لا د پاکستان بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار دغو خبرو ته غبرګون نه دی ښودلی.

هغه دغه څرګندونې تېره ورځ د پاکستان په قامي اسمبلۍ کې د وینا پرمهال کړې دي.

مولانا فضل الرحمان د خپلې وینا پرمهال د پاکستان پر حکومت سختې نیوکې کړې او د نورو موضوعاتو ترڅنګ یې له طالبانو سره د پاکستان حکومت پر ترینګلو اړیکو هم څرګندونې کړې دي.
هغه وایي: «موږ په تېرو څلوېښتو کلونو کې کومه جګړه کړې ده؟ موږ خپل پوځ او دولت په کومه جګړو کې ښکېل کړی دی؛ خو تل د ترهګرو د روزنې په برخه کې په نړیوالو دریځونو کې د پاکستان نوم یاد شوی.»

هغه وايي، د پاکستان پوځ دې نور د ناسمو تګلارو له پلي کېدا لاس واخلي او سیاسي ګوندونه دې رامخکې کړي.
هغه زیاته کړې: «د سبتمبر له ۱۱مې پېښې وروسته چې کله حکومت پوځي اډې امریکا ته وسپارلې؛ ایا طالبانو کله هم له موږ څخه پوښتنه کړې، چې ولې امریکایي الوتکې ستاسو له اډو څخه زموږ په فضا کې الوتنې کوي؟»
هغه وایي، تر ټاکنو وړاندې یې د دولت په همغږۍ له طالبانو سره مشوره وکړه او د طالبانو په بلنه د یوې اجنډا سره افغانستان ته ولاړ او طالبان یې د اجنډا په هر ټکي قانع کړل؛ نو بیا دغه هر څه چا خراب کړل؟
د هغه په وینا: «زه هلته په شخصي توګه ولاړم او بیا باید د دولتونو ترمنځ خبرې اترې شوې وای؛ خو ولې ونه شوې؟ موږ د خپلې خاورې سره د وفادارۍ له لارې د دولت په ساتنه کې خپل رول ولوباوه؛ خو زموږ د دولت واکمنان بې کفایته ثابت شول.»

هغه د پاکستان پر پوځ توندې نیوکې وکړې او زیاته یې کړه چې د پاکستان سیاست دې سیاسي ګوندونو ته پریږدي او ناسمې تګلارې دې نورې له عملي کوي.

تر دې وړاندې هم مولانا د پاکستان پر شته حکومت او پوځ نیوکې کړې وې چې دوی د پاکستان راتلوونکی له ګواښ سره مخ کړی.