نړۍوال بانک په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د افغانستان اقتصادي وضعیت د مالي انزوا، سیاسي بې ثباتۍ او د بشري سرچینو د کمښت له امله لاهم ټکنی دی. د راپور پر بنسټ، د افغانۍ د ارزښت کمېدو له امله د خوراکي توکو بیې هم لوړې شوې دي.
دغه راپور چې د دوشنبې په ورځ خپور شو په کې راغلي، چې په ۲۰۲۴ او ۲۰۲۳ کال کې له اقتصادي ودې سره، سره پراخه بې وزلي، وزګارتیا، محدودې سرچینې او د پېر کمزورې وړتیا، مېلیونونه کسان زیانمنون کړي دي.
د افغانۍ ارزښت کمېدل
د دغه راپور پر بنسټ، د ۲۰۲۴ کال په ډیسمبر میاشت کې د خوراکي او نور د اړتیا وړ توکو بیې د افغانۍ د ارزښت د کمېدو له امله لوړې شوې دي.
د افغانۍ ارزښت د درېیمې پرلهپسې میاشتې لپاره سقوط وکړ او د ۲۰۲۴ کال له نومبر میاشتې راهیسې د ۲۰۲۵ کال تر جنورۍ میاشتې پورې په کې ۱۲سلنه کموالی راغلی.
د ۲۰۲۵ کال په جنورۍ کې د هر ډالر تبادله په ۷۴.۸ افغانیو کېده؛ خو دغه شمېره بیا د ۲۰۲۴ کال په اکټوبر میاشت کې ۶۷.۱ افغانیو ته ورسېده.
د افغانستان بانک بیا د دغه وضعیت سره د مبارزې لپاره شاوخوا ۱۰۰مېلیون ډالره لیلام کړل؛ خو لاهم د ډالرو پر وړاندې د افغانیو د بې ارزښته کېدو لړۍ روانه ده.
د افغانیو د ارزښت کمېدل د امریکا د مرستو له ځنډېدو وروسته پیل شول.
له دې سره، طالبانو د افغانۍ د ارزښت کمېدو د مخنیوي او ثبات لپاره د صرافیو بازارونو سخت کنټرول ته مخه کړه.
په تېرو دوو میاشتو کې دغې ډلې د کابل په شهزاده سرای کې د ټوپک په زور د اسعارو بازار کنټرول کړی دی.
د مالیاتو په راټولونه کې زیاتوالی
د دغه راپور پر بنسټ، په ۲۰۲۴کال کې د تېرو ۱۵ کلونو پرتله د عوایدو په راټولونه کې ۱۱.۵ سلنه زیاتوالی راغلی او د مالي کال عواید په لسو لومړیو میاشتو کې له ټاکلې موخې هم ۲سلنه زیات وو.
له دې سره، د دولت ګڼ عواید کم شوي، چې کولای شي پر عمومي مالي ټینګښت هم اغېز پرې باسي.
نړۍوال بانک راپور ورکړی، چې په ۲۰۲۴کال کې د افغانستان واردات ۴۰سلنه زیات شوي چې تر ډېره پکې خوراکي توکي، کیمیاوي محصولات، منرالونه او د حمل او نقل تجهیزات شامل و.
د ۲۰۲۴کال په ډسمبر میاشت کې سوداګریز کسر ۸سلنه لوړ شوی، چې ۹۲۶مېلیون ډالرو ته ورسېد او په ځانګړې توګه د صادراتو کمښت یې لوی لامل دی.
په دغه راپور کې راغلي، چې د ۲۰۲۴کال په ډسمبر میاشت کې د افغانستان صادرات ۱۹.۵ سلنه یانې ۱۹۱ مېلیون ډالرو ته راکم شول.
ځانګړي اقتصادي شریکان
نړۍوال بانک په خپل راپور کې ویلي، چې په ۲۰۲۴کال کې ایران د افغانستان ترټولو لوی سوداګریز شریک و او د افغانستان ۳۰سلنه واردات له ایرانه ترسره شوي دي.
متحده عربي امارات بیا ۱۹سلنه، پاکستان ۱۶سلنه او چین ۷سلنه وارداتو سره د افغانستان نور ځانګړي اقتصادي شریکان دي.
ځینو ایراني چارواکو بیا ویلي، چې له افغانستان سره د دوی د سوداګریزو اړیکو حجم له څلور مېلیارډ ډالرو هم اوښتی دی.
دغه شمېر په تېرو شلو کلونو کې بې مخینې دی.
اقتصادي اصلاحي اړتیا
نړۍوال بانک خبرداری ورکړی، چې د نړۍوالو مرستو چټک کمېدل، اقتصادي انزوا او په مالي سیاستونو کې ناڅرګندتیا د افغانستان اقتصاد لا ټکنی کړی دی.
د بهرنیو مرستو کمېدل کولای شي، چې ټولیزه تقاضا نوره هم کمزورې کړي او اقتصادي فشارونه لازیات کړي.
امریکا افغانستان ته خپلې بشري مرستې ځنډولې دي.
څارونکو خبرداری ورکړی، که د مرستو دغه ځنډېدل دوام ومومي او یاهم دغه لړۍ ودرېږي؛ نو په افغانستان کې د انساني ناورین اټکل کېږي.
د افغانستان له نیمایي زیات وګړي نړۍوالو مرستو ته اړ دي.
ملګرو ملتونو ویلي، چې ۲۲ مېلیونه خلک نړۍوالو بشري مرستو ته اړ دي.
نړۍوال بانک دارنګه بهرنیو مرستو او وارداتو ته د افغانستان د اړتیا کمېدو لپاره د اقتصادي اصلاحاتو د اجرا کېدو پر اړتیا، د مالي روڼتیا پر ښه کېدو او د اوږدمهاله سیاستونو پر رامنځته کولو ټینکار کړی دی.
