یوې افغانې مور او لور د ښځو د حقونو نړۍواله جایزه وګټله

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې محمد اسحاق ډار په نيويارک کې د ملګرو ملتونو له سرمنشي انتونيو ګوتريئ سره لیدلي دي.

په خبرپآڼه کې راغلي، چې ښاغلي ډار په دغې لیدنه کې د افغانستان دننه او بهر له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې د ملګرو ملتونو د ملاتړ غوښتنه وکړه.

خبرپاڼه زیاتوي، چې نوموړي دغه راز د افغانستان له لارې د منځنۍ اسیا او پاکستان تر منځ د نښلوونکو پروژو د پلي کولو په ګډون په افغانستان کې له مېلیونونو بې وزله خلکو سره د بشري مرستو د برابرولو او د دغه هېواد د اقتصادي پراختیا د ودې لپاره د پاکستان پر چمتووالي ټینګار وکړ.

د خبرپاڼې له مخې، ښاغلي ډار په دغې لیدنه کې د سولې، نړۍوال امنیت او اقلیمي بدلون په څېر لویو نړۍوالو ننګونو کې د ملګرو ملتونو په ونډه ټینګار کړی دی.

سربېره پر دې، هغه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د غیر دایمي غړي په توګه د نړۍوالې سولې او امنیت ته دې ودې ورکولو په برخه کې د پاکستان پر ژمنې ټینګار وکړ.

ښاغلي ګوترېش هم په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د فعالې ونډې او د ملګرو ملتونو د امن ساتنې د مرستې په بڼه د نړۍوالې سولې او امنيت په ټينګښت کې د پاکستان د ونډې له امله له ښاغلي ډار څخه مننه وکړه.

هغه وویل، چې "اسلامي او ملي ارزښتونو" ته په پام یې په ښوونیز نصاب کې بدلونونه راوړي دي.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت پرون سې شنبه په یوې خپرې شوې خبرپاڼه کې ویلي، چې ندا محمد ندیم دغه څرګندونې د اسلامي همکاریو د سازمان له استازي سره په لیدنه کې کړې دي.

واک ته د طالبانو له رسېدو ورسته دغې ډلې د دولتي او خصوصي پوهنتونونو په نصاب کې بدلون راوستی، چې په ډېریو پوهنځیو کې يې د بشري حقونو، ښځو حقونو او ټولنیزو مسایلو مضامین حذف کړل او پر ځای یې دیني او شرعي مضامین وټاکل.

ندیم ټینګار کړی، چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته د دیني او عصري علومو ترمنځ واټن له منځه تللی او نظام دواړو برخو ته په ځانګړې توګه پاملرنه کوي.

ندا محمد ندیم چې په طالبانو کې د نجونو زده‌کړو ضد کس بلل کېږي؛ د پوهنتونو له نصاب څخه د جعفري فقهې اړوند مضامین هم لرې کړې دي.
بل خوا د اسلامي همکاریو سازمان په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د یاد سازمان استازي طارق علي بخیت په افغانستان کې د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ندا محمد ندیم، امر بالمعروف او نهې عن المنکر وزیر خالد حنفي، د عدلیې وزیر عبدالکریم حیدر او د طالبانو د سرې میاشتې ټولنې مشر شهاب الدین دلاور سره لیدلي کتلي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، طارق علي بخیت د اسلامي همکاریو سازمان د بهرنیو چارو د وزیرانو د شورا په پرېکړه لیکونو کې د مطرح شویو مسلو د څار په موخه له طالبانو سره د رغنده اړیکو د دوام پر ژمنتیا ټینګار کړی دی.

هغه ټینګار کړی، چې د پوهنې او د ښځو د حقونو مسله نه یوازې د افغانستان د اقتصادي او سیاسي ثبات لپاره؛ بلکې د سیمې او نړۍ د امنیت او ثبات د تینګښت لپاره هم ډېره اړینه ده.

د اسلامي همکاریو سازمان په وار، وار پر طالبانو غږ کړی، چې د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې د ښځو او نجونو پر مخ پرانیزي.

د دغې ادارې له‌خوا په یوې خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه وړاندوېنه د سالنګونو په ګډون د کندهار، زابل، روزګان، غور، دایکنډي، بامیان، غزني، پکتیکا، خوست، پکتیا، لوګر، میدان وردګ، کابل، ننګرهار، لغمان، کونړ، نورستان، پنجشېر، کاپیسا، پروان، بدخشان، تخار، بغلان، سمنګان، بلخ او سرپل ولایتونو لپاره شوې ده.

د دغې خبرپاڼې له مخې، په بېلابېلو سیمو کې د باران کچه ( له ۱۵ تر ۳۵) ملي مترو او د واورې کچه بیا (له ۱۰ تر ۳۵) سانتي مترو پورې اټکل شوې ده.

له بل پلوه ‏د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزارت (د سلواغې له ۳۰مې د کب تر ۲مې نېټې پورې) د هېواد په ځينو برخو کې د سېلابونو د راتلو او د اوبو د کچې د زیاتېدو اټکل کړی دی.

‏د دغه وزارت له‌خوا په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د چغچران، هریردو، فراه، ترینکوټ، کندهار، زابل، هلمند، نیمروز، فاریاب، بلخ، جوزجان، خوست، لغمان، ننګرهار او پکتیا، لوګر او پنجشېر د سیندونو په برخو کې د ورښتونو له امله د اوبو د کچې لوړېدو او د سېلابونو د راوتو اټکل شوی دی.

په دغه ولایت د طالبانو د کانونو او پټرولیم مشر محمد شیرین حقاني د دغې ډلې تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې د کونړ ولایت له کانونو څخه ترلاسه شوي ۸۰ کیلو ګرامه بېروج په اسعد اباد ښار کې د ګران بیه او نیمه ګران بیه ډبرو د پلور په مرکز کې د ازادې بولۍ له لارې د ۱۲۰.۵ مېلیونه افغانیو په ارزښت پلورل شوي دي.

نوموړي زیاته کړه، چې له دغو بېروجو ترلاسه شوې پیسې به د دولت خزانې ته وسپارل شي.

څو ورځې وړاندې هم طالبانو په کونړ ولایت کې د ۴۰.۴ مېلیونه افغانیو په ارزښت ۲۲۲ کیلوګرامه ګران بیه ډبرې د ازادې بولۍ له لارې پلورلې وې.
په ۲۰۲۱ کال واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته دغې ډلې د خپلو عوایدو لپاره په هر ولایت کې د کانونو سپړلو ته مخه کړې ده.
خو پر طالبانو نیوکې دي، چې د افغانستان کانونه او ګران بیه ډبرې په نا مسلکي ډول سپړي او له پلور وروسته یې عواید شخصي جیبونو ته اچوي.
تر دې وړاندې افغانستان انټرنشنل د خپلو سرچینو له حوالې راپور ورکړی و، چې د کونړ په چپه دره ولسوالۍ کې د بېروجو پر کان «چور او تالان روان دی او ځايي طالب مسوولین خپله برخه په کې اخلي.»
د یادې ولسوالۍ ځینو قومي مشرانو هم ویلي، چې ځايي طالبان په کابل کې له چارواکو سره له همغږۍ پرته په دغه کان کې ښکېل دي.

هغه چې په خپله د ویانا غونډې انلاین ګډون‌وال دی، د سې‌شنبې په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) د افغانستان انټرنیشنل-پښتو له سپړنې خپرونې سره د خپلې مرکې پرمهال ټینګار کړی، چې که د طالبانو ترمنځ مخالفې څېرې د سولې مذاکرات غواړي، هرکلی یې کوي.

محقق زیاته کړې، چې نن ورځ ټوله نړۍ دې پایلې ته رسېدلې چې د طالبانو واکمني بقا نه‌لري او له همدې امله له «طالبانو وروسته افغانستان» په تړاو مذاکرات ارزښت لري.

نوموړي څرګنده کړې، چې له طالبانو وروسته د افغانستان راتلونکی باید د ولس د رایو پر بنسټ وټاکل شي او د ټولو ډلو او جریانونو د ګډون تضمین دې وشي.

د هغه په خبره: «امریکایانو له یوې ترهګریزې ډلې سره د یوه منل شوي سیاسي جریان په توګه مذاکرات وکړل، خو د دوی د شویو ژمنو برخلاف طالبان بدل شوي نه دي او له سیاسي جریانونو، بېلابېلو قومونو او ښځو سره په جورجاړي کې پاتې راغلي دي.»

محمد محقق د طالبانو خپلمنځیو ناندریو او د نړۍوالو مرستو بندېدو ته په اشارې ویلي، چې په افغانستان کې وضعیت بدلېدونکی دی او په وینا یې، د سيمې او نړۍ ټولو هېوادونو له طالبانو مخ اړولی او نور په سيمه کې هېڅ یو هېواد له دغې ډلې ملاتړ نه کوي.

نوموړی زیاتوي: «تر دې وروسته باید داسې شرایط برابر شي، چې نړۍ نور له ترهګرو ملاتړ و نه کړي. یو شمېر طالبان له افغانستان تښتېدلي او یو شمېر نور له افغانستانه کډه شوي دي او د افغانستان په ګډون په سیمه کې پراخ بدلونونه رامنځته کېدونکي دي.»

محقق همداراز وویل، چې د سیمې هېوادونه یا د طالبانو مخالف دي یا د هغوی اقداماتو اندېښمن کړي دي.

یادې سیاسي څېرې له پاکستان سره د طالبانو په اړیکو کې وروستیو ناندریو ته په اشارې ویلي، چې پر افغانستان د دغې ډلې له واکمنېدو راهیسې په پاکستان کې ناامني درې برابره ډېره شوې ده.

د هغه په وینا، له طالبانو څخه د سیمې د هېوادونو د نارضایتۍ یوه څرګنده بېلګه دا ده، چې تر اوسه کوم هېواد د دغې ډلې رژیم په رسمیت نه دی پېژندلی.

د افغانستان د اسلامي وحدت ګوند مشر وړاندې وايي، د ویانا غونډې هڅه دا ده چې پراخه او جامع شي څو د دې غونډې نقشه د ټولو جریانونو ته د منلو وړ وګرځي.

د یادونې ده، چې د مقاومت په نوم جبهې مشر احمد مسعود او د ازادۍ جبهې مشر یاسین ضیا په ګډون د طالبانو یو شمېر مخالفې څېرې د «ازاد او ډېموکراټيک افغانستان» لپاره د ویانا په پنځم کنفرانس کې راټول شوې دي.