د ملګرو ملتونو د راپور له مخې، د افغانستان شاوخوا ۴۰ میلیون خلکو نیمایي برخه د نړۍوالو مرستو پر بنسټ ژوند کوي او پاتې نور خلک دومره ګټي چې د ژوند کولو لپاره بسنه نه کوي.
په دې توګه د متحده ایالاتو د نړۍوالې پرمختیایي ادارې له منځه تلل به د افغانستان په شان هېوادونو کې ژوند لا نور هم ستونزمن کړي.
کله چې د ۲۰۲۱ په اګسټ میاشت کې امریکایي ځواکونه په بېړه له افغانستان څخه ووتل او طالبان یو ځل بیا په افغانستان کې واک ته ورسېدل، یو اېس اې ای ډي په هغو سختو شرایطو کې له افغانانو سره مرستو ته ادامه ورکړه.
له هغه وخت راهیسې، متحده ایالات د افغانستان لپاره د بشري مرستو تر ټولو لوی مرسته کوونکی دی، چې د ۳.۷۱ میلیارډو ډالرو مرستې د ملګرو ملتونو او نورو نړۍوالو موسسو له لارې افغانستان سره شوي، چې یو اېس اې ای ډي د دې لویې برخې د رسولو مسوولیت لري.
دغه مرستې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو له وتلو وروسته د رامنځته شوي بشري ناورین د کمولو په موخه ترسره شوي دي.
د دغې دارې د خدماتو بندولو اغېزې لا دمخه احساس شوي، چې ورسره د قابله ګۍ یو لوی پروګرام تړل شوی، په داسې حال کې چې د نجونو لپاره "پټ ښوونځي" او د افغان امریکایي پوهنتون ټولګي ځنډول شوي.
د متحده ایالاتو مرستې، د نورو بسپنه ورکوونکو مرستې سره د ډله ییزې لوږې په له منځه وړلو کې هم مهمې دي.
متحده ایالات له افغانستان سره هره اونۍ د ۴۰ میلیون ډالرو مرسته کوي، چې دغه مرستې په مستقیم ډول اړمنو کسانو ته نه رسېږي.
طالبان د دغو مرستو د سپارلو د اجازې او څارنې په بهیر کې د هغې یوه برخه ترلاسه کوي.
ملګري ملتونه وايي، له دغو پیسو یوه برخه د افغانستان مرکزي بانک ته چې د طالبانو تر کنټرول لاندې ده ځي او مخنیوی یې ناشونی دی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د خپلې لوړې له مراسمو یوه ورځ وړاندې وویل، چې که طالبان په افغانستان کې د امریکا پاتې شوې وسلې او وسایل ور نه کړي، نو مالي مرستې به ورباندې ودروي.
په ۲۰۲۱ کال کې د امریکایي ځواکونو له ګډوډ وتلو سره دوی د ۷ میلیارد ډالرو په ارزښت وسلې په افغانستان کې پرېښي، خو د امریکا د استازو جرګې غړی ټیم بورچټ څه وخت وړاندې وویل، د بهرنیو مرستو له ځنډېدو سره - سره لا هم د امریکايي مالیه ورکوونکو له ۴۰ میلیونو ډالرو ډېرې پیسې هره اونۍ طالبانو ته استول کېږي.
طالبانو ته د امریکا د هر ډول مرستو په اړه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د بایډن پر ادارې نیوکه کړې، چې له افغانستان څخه په نا منظمه وتلو او له دغې ډلې سره د مرستو په کمولو کې پاتې راغلې.
بلخوا، د ملي امنیت سلاکار مایکل والټز او د دفاع وزیر پیټ هیګسیت چې دواړو په افغانستان کې دنده ترسره کړې ژمنه کړې، چې په ټوله نړۍ کې به له ترهګرۍ سره مبارزې ته دوام ورکړي. والټز په دې باور دی، چې ترهګرې ډلې په افغانستان کې د طالبانو په مشرۍ له سره منظمې شوې دي او پنټاګان ښايي اړ شي چې امریکايي ځواکونه بېرته هلته ولېږي.
د هرې مرستې بندول چې طالبانو ته ګټه رسولی شي په بشپړه توګه اړینه ده.
د دې ډلې سره مبارزه د افراطیت او تروریزم سره د مبارزې لپاره حیاتي ده.
خو لا هم افغانان مرستو ته سخته اړتیا لري او دغه مرستې باید په داسې طریقو اداره شي، چې د افغانستان اړمنو خلکو ته ورسېږي.
د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام (UNDP) د اټکل له مخې، په تېرو درېیو کلونو کې د افغانستان اقتصاد د بیکارۍ او لوړو بیو له امله ۲۷ سلنه کم شوی دی.
د ژوند شرایط دومره خراب دي، چې ځینې کورنۍ د خپلو نورو غړو د خوړو چمتو کولو لپاره خپل ماشومان پلوري.
د ټولنې نیمه برخه د کور په څلورو ډېوالونو کې بنده، له زده کړو، کار، سپورټ، تفریح او د ژوند له ټولو ټولنیزو برخو محرومه ده.
د فلمي اداکارې میرل سټریي په وینا، یوه پیشو هم په افغانستان کې د ښځو په پرتله ډېره ازادي لري.
ښځې په روحي او رواني ناروغیو اخته دي، چې دی د ځان وژنې شمېر ډېر کړی دی.
د متحده ایالاتو نړۍوالې پراختیایي ادارې د له منځه تللو پایلې به د افغانستان د خلکو لپاره اوږدمهاله اغېزې ولري.
