افغان پانګه وال میرویس عزیزي غواړي، چې په متحده عربي اماراتو کې د درې میلیارده امارتي درهمو په ارزښت د خپلې لور فرشتې عزیزي په نوم یو روغتون جوړ کړي. په دغه روغتون کې به د سرطاني ناروغیو د څېړنې مرکز هم شامل وي.
نوموړي د دغه روغتون د جوړولو اعلان د یکشنبې په ورځ په متحده عربي اماراتو کې "د عربي نړۍ د امیدونو معماران" په نامه غونډه کې وکړې.
په دغه غونډه کې د متحده عربي اماراتو مرستیال ولسمشر، لومړی وزیر او د دوبۍ واکمن شېخ محمد بن راشد ال مکتوم سربېره د دولت لوړپوړو چارواکو او د اماراتو نورو زرګونو وګړو حضور درلود.
میرویس عزیزي په خپل اېکس کې لیکلي: «زه اراده لرم د درې (۳) میلیارده اماراتي درهمو اعانه د یوه طبي کمپلکس د جوړولو لپاره ځانګړې کړم، چې پکې شفاخانه او د ناروغیو، په ځانګړې توګه د سرطان د څېړنې مرکز شامل دي.دا اعانه به د فرشتې عزيزي په نوم او شېخ محمد بن راشد آل مكتوب د خيريه نهاد له خوا "د پلرونو د اعاني صندوق" په چوكاټ کی وړاندی شی».
نوموړي لیکلي، چې دا طبي کمپلکس به په دی هېواد کی له اړمنو خلکو سره له مرستی سره - سره، په نوره نړۍ کی هم د ورته روغتیایي مرکزونو د جوړولو او پرمختګ ملاتړ وکړي.
یاده دې وي، چې افغان سوداګر میرویس عزیزي څو ورځې وړاندې (د کب په دویمه) ویلي وو، چې په کابل کې یې د سرطان ناروغۍ د درملنې د روغتون په ګډون د یوه لوی روغتیایي ښارګوټي د جوړولو تابیا نیولې ده.
نوموړي دغه روغتیايي ښارګوټی هم د خپلې لور «فرشته عزیزي» په نوم کړی، چې تېر کال د سرطان د ناروغۍ له امله مړه شوې وه.
د ایران په مشهد کې د افغان کډوالو وکیلې نازلي صدیقي ادعا کړې، چې د ایران حکومت د طالبانو په غوښتنه په دغه هېواد کې افغان سوداګر له سختو او پېچلو شرایطو سره مخ کوي او فشار یې پرې زیات کړی دی.
د افغان کډوالو وکیلې صدیقي د یکشنبې په ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې وویل، چې د ایران حکومت د طالبانو په غوښتنه په دغه هېواد کې د افغان پانګه والو او سوداګرو لپاره شرایط ستونزمن کړي دي.
د هغې په وينا، د دغو "پټو تړونونو" موخه دا ده، چې افغان پانګه وال مجبور کړي، چې افغانستان ته ستانه شي.
نوموړې په دې باور ده، چې طالبان له ایران سره "پټ تړونونه" لري ترڅو د افغان سوداګرو لپاره وضعیت دومره ستونزمن کړي، چې دوی بېرته افغانستان ته ستانه شي.
د ایران دولت له خوا له افغان سوداګرو سره ناوړه چلند
نازلي صدیقي د ایران د اسلامي جمهوریت د ځواکونو له خوا له افغان کډوالو سره د ناوړه چلند په اړه وایي: "د ایران د دولت ناوړه چلند يوازې په ناقانونه کډوالو پورې محدود نه دى، بلکې افغان پانګه والو سره هم سپکاوى او ناوړه چلند کېږي او د درنو مالیاتو ورکولو ته اړ کېږي."
مېرمن صدیقي څرګنده کړه: "د اسلامي جمهوریت چارواکي هڅه کوي، چې پر افغان سوداګرو فشار راوړي ترڅو د دوی له لارې ډالر ایران ته راوړي او خپلې ناروا غوښتنې پوره کړي."
هغې دا هم وویل، چې د ایران د استخباراتو د وزارت د څارګرۍ سره د مبارزې څانګه د کډوالو په ځورولو او د هغوی په تورولو کې اصلي رول لوبوي.
د نوموړې په وينا، يو شمېر بنسټونو هڅه کړې، چې د جاسوسۍ پر وړاندې د مبارزې رياست د دغو کړنو مخه ونيسي، خو په دې برخه کې نه دي بريالي شوي.
واک ته د طالبانو له رسېدو سره سلګونه افغان پانګه وال او سوداګر ایران ته کډوال شول او د دغه هېواد په بېلابېلو برخو کې یې پانګونه وکړه.
دا مهال په ایران کې ډېره پانګونه د افغان سوداګرو له خوا کېږي، خو دغه کډوال په ځانګړې توګه سوداګر بیا د بانکي حسابونو او نورو سوداګریزو خدمتونو ته له نه لاسرسي شکایت کوي.
په دې وروستیو کې د ایران یوه پلاوي کابل ته سفر کړی او د دغو ستونزو د حل ژمنه یې کړې ده.
ایران په رسمي توګه شاوخوا شپږ میلیونه افغان کډوال لري، چې د ایران د کورنیو چارو وزارت د چارواکو په وینا دوه میلیونه یې د اوسېدو اسناد نه لري.
د ایران په مشهد کې د افغان کډوالو وکیلې نازلي صدیقي همداراز زیاته کړه، کله چې افغان سوداګر د اسلامي جمهوریت د چارواکو غیرقانوني غوښتنې ونه مني، د دوی پاسپورټونه ترې نیول کېږي او له درنو جریمو سره مخ کیږي.
دغې مدافع وکيلې په دوام وويل، چې ځينې چارواکي له کډوالو پيسې اخلي او بيا يې خوشې کوي.
د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي په دغه هېواد د روسیې د برید د درېیمې کلیزې په مناسبت د یکشنبې په ورځ وویل، چې دی چمتو دی څو په ناټو کې د اوکراین د غړیتوب په صورت کې له ولسمشرۍ لاس په سر شي.
زېلېنسکي د امریکا د نوې ادارې له سختو نیوکو سره مخ شوی.
نوموړي ویلي دي، چې غواړي د ډونالډ او ولادیمیر پوتین له کتنې مخکې د امریکا له ولسمشر سره وګوري.
زېلېنسکي غوښتي، چې د جګړې د پای ته رسولو لپاره دې اوکراین ته د ناټو غړیتوب د هرې موافقې د یوې برخې په توګه ورکړل شي، خو د واشنګټن په مشرۍ اتحاد له دې ژمنې ډډه کوي.
زېلېنسکي د کییف یوې خبري غونډې ته وویل: «که چېرې د اوکراین لپاره سوله وي، که تاسو واقعا اړتیا لری چې ولسمشري پرېږدم، زه چمتو یم. زه کولی شم دا د ناټو لپاره تبادله کړم.»
نوموړي زیاته کړه، چې هغه به "سمدستي" د اړتیا په صورت کې ووځي.
زېلېنسکي او ټرمپ له هغه وخت راهیسې په لفظي جګړه کې ښکېل شوي، چې امریکایي او روسي چارواکو تېره اونۍ په سعودي عربستان کې په درېیو کلونو کې د لومړي ځل لپاره د لوړې کچې خبرې وکړې.
دې اقدام د اوکراین او اروپا مشران په غوسه کړي، ځکه چې دوی ته بلنه نه وه ورکړل شوې.
د تېرې اونۍ په اوږدو کې د لفظي بریدونو په لړ کې ټرمپ زېلېنسکي یو "دیکتاتور کمیډین" وباله، په دروغه یې ادعا وکړه، چې اوکراین "جګړه پیل کړې" او د خپلواکو نظر پوښتنو په مقابل کې یې وویل، چې زېلېنسکي په کور کې د خوښې وړ نه و.
زېلېنسکي خبري کنفرانس ته وویل: "هغه څوک به د 'دیکتاتور' کلمه ناراضه کړي، چې هغه یو دیکتاتور وي."
هغه وویل: "زه د ټرمپ څخه د یو بل په اړه د پوهېدو لپاره زغم غواړم." هغه زیاته کړه، چې د متحده ایالاتو د ولسمشر له خوا "امنیتي تضمین" "ستره اړتیا وه."
د اوکراین مشر همدا راز له ټرمپ څخه وغوښتل، چې له پوتین سره تر هر ډول سرمشریزې مخکې له هغه سره وګوري.
دالمان لومړي وزیر اولاف شولتز د یکشنبې په ورځ د دغه هېواد په پارلماني ټاکنو کې د خپل ګوند ماته ومنله او خپل محافظه کار سیال فریدرېش میرتس ته یې چې د ټاکنو د پایلو له مخې د جرمني نوی لومړی وزیر شو، مبارکي ورکړه.
د المان د لومړي وزیر څوکۍ لپاره د محافظه کارانو نوماند میرتس هم د یکشنبې په ورځ وویل، چې محافظه کاران به خپل ټول ځواک د یو داسې حکومت د جوړولو لپاره وکاروي، چې ژر تر ژره اړین اقدامات وکړي.
هغه په برلین کې د خپلو پلویانو تر منځ د ټاکنو د پایلو په اړه په لومړي غبرګون کې وویل: «موږ به نن شپه ولمانځو او سبا به کار پیل کړو. "بهرنۍ نړۍ به زموږ لپاره انتظار ونه کړي."
د ښي اړخ ګوند لپاره بې سارې رایې
لومړنۍ پايلې ښيي، چې د جرمني په پارلماني ټاکنو کې د محافظه کار مسيحي ډېموکراټ او مسيحي سوسيال اېتلاف تر ټولو زياتې رايې ګټلي دي.
د جرمني په پارلماني ټاکنو کې د میرتس په مشرۍ د مسیحي ډېموکراټ او سوسیال مسیحي ګوند اتحاد د ۲۸،۵ سلنه رایو په ګټلو سره لومړی ځای خپل کړ او د جرمني لپاره ښي اړخي بدیل ګوند د نږدې ۲۰ سلنه رایو په ترلاسه کولو سره دویم ځای خپل کړ، چې د دغه ګوند په تاریخ کې بې ساری دی.
له بلې خوا د جرمني د اوسني لومړي وزیر اولاف شولتز په مشرۍ سوسيال ډېموکرات ګوند په دې بريالی شو، چې يوازې ۱۶،۵ سلنه رايې وګټي چې دا د دغه ګوند په تاريخ کې تر ټولو بدې ټاکنې دي.
دا لا څرګنده نه ده، چې مرتس په پارلمان کې د اکثریت جوړولو لپاره یو یا دوو شریک ګوندونو ته اړتیا لري.
رویټرز لیکلي، چې د درې اړخیز اېتلاف جوړول به ډېر ستونزمن وي، ځکه ټولو لویو ګوندونو له ښي اړخي ګوند سره همکاري رد کړې ده.
د جرمني د ټاکنو ترسره کول د ښي اړخو لپاره د خلکو د مخ په زیاتېدونکي ملاتړ تر سیوري لاندې
الماني وګړو د یکشنبې په ورځ د کب د میاشتې په پنځمه نېټه د پارلماني ټاکنو لپاره رایه اچونه وکړه، چې د ښي اړخو ګوندونو د ډېریدونکي ملاتړ او واک ته د ډونالډ ټرمپ بېرته راستنېدو له امله اغېزمن شوي.
تر ټاکنو مخکې د ټولپوښتنې له مخې د مسیحي ډېموکراټ او سوسیال مسیحي ګوندونو اتحاد چې تر درې کاله مخکې د لومړۍ وزیرې انګلا مېرکل په مشرۍ له ۱۶ کلونو راهیسې په واک کې و، د ۳۲ سلنه رایو په ترلاسه کولو سره مخکښ و.
فریدریش میرتس غوښتل، چې له دوو سوسیال ډېموکرات ګوندونو یا زرغون ګوندونو څخه یوه سره اېتلاف وکړي، خو د مسیحي سوسیال ګوند مشر مارکوس زودر له زرغون ګوند سره اېتلاف رد کړ.
خو د مسيحي ډېموکراټ او سوسيال ډېموکراټ ګوندونو اېتلاف هم له ډېرو ننګونو سره مخامخ دی، ځکه د دغو دواړو ګوندونو مشرانو پر يو بل تورونه لګولي دي.
د سوسیال ډېموکراټ ګوند ځینو مشرانو د میرتس په خبرو نیوکه وکړه او هغه یې "کوچنی ټرمپ" وباله.
د المان د سوسیال ډېموکراټ ګوند مشر لارس کلینګبیل وویل، چې میرتس د هېواد ویشونه لا پسې ژوروي.
د سوسیال ډېموکراټ ګوند عمومي منشي ماتیس میرش هم وویل، چې هېڅوک د چانسلر کېدو لپاره دا ډول خبرې نه کوي او یوازې "کوچنی ټرمپ" دا ډول خبرې کوي.
میرتس د خپل ټاکنیز کمپاین په پای کې وویل: «کیڼ اړخونه پای ته رسېدلي او په المان کې نور کیڼ اړخي اکثریت او کیڼ اړخي سیاست نه لري».
د المان لپاره د ښي اړخي بدیل ګوند(ای اېف ډي) سره اېتلاف چې ۲۱ سلنه رایې یې ګټلي، لا هم ممنوع ګڼل کېږي او دوو مسیحي ډېموکراټ او سوسیال ډېموکراټ ګوندونو له دې ګوند سره اېتلاف رد کړی دی.
له ښي اړخي ګوند څخه د اېلان مسک ملاتړ او د مونیخ امنیتي کنفرانس په څنډه کې د امریکا د متحدو ایالتونو د ولسمشر مرستیال جي ډي وانس او د دغه ګوند له مشرې الیس ویډل سره لیدنه د جرمني د ټاکنو په دې دوره کې له بې ساري پېښو څخه دي.
جي ډي وانس د ښي اړخ ګوند د امریکا د مشروع سیاسي ملګري په توګه نومولی دی.
یوازې ۱۳ سلنه رایه ورکوونکي له ۳۰ کلونو څخه کم عمر لري
په جرمني کې تر ۵۹ میلیونو ډېر خلک د رایې ورکولو وړ دي.
له ۲۳ سلنې څخه ډېر رایه ورکوونکي د ۷۰ کلونو څخه ډېر عمر لري او د ۴۰ سلنې څخه ډېر شاوخوا ۶۰ کلن دي.
یوازې ۱۳.۳ سلنه رایه ورکوونکي د ۳۰ کلونو څخه کم عمر لري.
د پناه غوښتونکو مسله په ځانګړې توګه د تېرو میاشتو له بریدونو وروسته په ټاکنو کې د راپورته شویو مسلو څخه یوه وه.
په اوکراین کې جګړه او د تقاعد او کرایې کیپ په ګډون اقتصادي مسلې بیا نورې وې.
له ټاکنو یوه اونۍ وړاندې په یوې سروې کې ۸۳ سلنه ګډونوالو د هېواد د وضعیت په اړه اندېښمن وو او یوازې ۱۲ سلنه یې د وضعیت په اړه خوشبینه وو.
د لبنان په پلازمېنه بېروت کې د یکشنبې په ورځ د حزب الله د پخواني مشر حسن نصرالله د جنازې په مراسمو کې زرګونو کسانو ګډون وکړ.
د راپورونو له مخې، د نصرالله او د حزب الله د جګپوړي غړي هاشم صفی الدین د جنازې مراسم د کیملي چمون سپورټي ښار کې په کلکو امنیتي تدابیرو کې پیل شول.
نصرالله د ۲۰۲۴ کال د سپټمبر په ۲۷ مه په بېروت کې د اسراییل په هوايي برید کې ووژل شو. همدا ډول صفی الدین د اکټوبر په ۳مه په ورته هوايي برید کې ووژل شو.
د حزب الله سرمنشي نعیم قاسم دغو مراسمو ته په وینا کې اسراییل د لبنان په سوېل کې د اوربند په نه عملي کولو تورن کړ او ټینګار یې وکړ، چې ډله یې اوربند ته ژمنه ده.
قاسم وویل: "موږ د اوربند لپاره د دوښمن له غوښتنې سره موافقه وکړه ځکه چې موږ د سیاسي یا نظامي هدف پرته د جګړې د اوږدولو سره علاقه نه درلوده."
هغه ټینګار وکړ، چې حزب الله دغه تړون ته غاړه اېښې ده، په داسې حال کې چې اسراییل د هغه په مراعتولو کې پاتې راغلی دی.
قاسم همداراز اعلان وکړ، چې حزب الله پیاوړی او بشپړ چمتووالی لري او خبرداری یې ورکړ چې اسراییل باید له هغو سیمو څخه ووځي چې تر اوسه یې د لبنان په سوېل کې نیولي دي.
د اوربند د موافقې له مخې، اسراییل باید د جنورۍ تر ۲۶ نیټې پورې په بشپړه توګه له سوېلي لبنان څخه ووځي، خو وروسته له دې چې اسراییل د دې موافقې له منلو انکار وکړ، دغه ضرب الاجل د فېبرورۍ تر ۱۸ پورې وغځول شو.
اسراییلي پوځ تېره اونۍ د لبنان له سوېلي ښارونو څخه ووتل، خو په پنځو سرحدي پوستو کې یې پوځي حضور ساتلی دی.
پاکستانۍ ډان ورځپاڼې د ډارونکي افغانستان تر سرلیک لاندې یوه مقاله خپره کړې، چې پکې په افغانستان کې روان اقتصادي او روزنیز وضعیت، د طالبانو ترمنځ اختلافات، او نړۍ ته یې متوجه ګواښونه ارزول شوي دي.
په مقاله کې راغلي، افغانستان په کړکېچ کې دی او د نسبي ثبات خیال ورک شوی دی.
همداراز په دغه مقاله کې ویل شوي، چې د افغانستان اقتصادي وضعیت کمزوری دی، افغان مېرمنې په خپلو کورونو کې بندې پاتې دي او د متحده ایالاتو د مرستو په ځنډېدو سره تمه کېږي، چې د دې هیواد بشري ناورین لا پسې ژور کړي.
ډېری هغه کسان چې یو وخت یې د طالبانو په رژیم باور درلود، اوس یې باور له لاسه ورکړی دی، په داسې حال کې چې په مشرتابه کې دننه اختلافات لاپسې زیات شوي دي.
کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د طالبانو ترمنځ د اختلافونو زیاتېدل به د دغې ډلې په لیکو کې د بغاوت لامل شي.
مقالې د طالبانو ترمنځ د اختلافونو د تایید په اړه د طالبانو د ویاند ذبیح الله مجاهد په اېکس د یو سپېس خبرو ته اشاره کړې ده، چې د ژورو اختلافونو د راپورونو په منځ کې د طالبانو ویاند په دې وروستیو کې په ټولنیزو رسنیو کې په یوه بحث کې دا موضوع مطرح کړه.
هغه ومنله، چې د نظرونو توپیر شتون لري خو ټینګار یې وکړ، چې دا فزیکي شخړې یا ښکاره شخړې ته وده نه ورکوي.
په مقاله کې راغلي، چې طالبان هېڅکله هم یوه بشپړه متحده ډله نه ده او په لویه کچه د پښتنو له خوا جوړه شوې او دوی په قومي، سیمه ییزو او قبیلوي کرښو وېشل شوي دي.
په مقاله کې دا هم ویل شوي، د طالبانو مشر د دې ډلې د ایډیالوژیکي او سیاسي میراث د ساتونکي په توګه په خپلو نظرونو کې ټینګ پاتې دی، چې د قومي محافظه کارۍ رېښې لري او هغه په خپلو اصولو باندې د جوړجاړي پر ځای د اقتصاد، ټولنیز یووالي او حتی خپلو متحدینو قربانۍ ته چمتو دی.
د مقالې یوه بله برخه کې راغلي، چې د طالبانو رژیم د روغتیا او ټولنیزو سکتورونو د ساتلو توان نه لري، کوم چې په بهرنیو مرستو تکیه کوي.
د بېلګې په توګه، طالبانو په جوماتونو او د کلیو په مرکزونو کې د پولیو واکسین رسول محدود کړي او نور د کور په کور د واکسین کولو اجازه نه ورکوي.
د طالبانو زیات شمیر غړي په دې باور دي، چې د دوی مشر له خپل واک څخه ناوړه استفاده کوي.
که نړۍواله ټولنه بدیل پلانونه وړاندې نه کړي یا طالبان په خپله د اقتصاد د ښه کولو او د روغتیا سکتور ته د مالي امکاناتو د برابرولو لپاره اقدامات ونه کړي، کېدای شي وضعیت نور هم خراب شي.
د طالبانو د رژیم په وړاندې د پاکستان دریځ هم د خوښې وړ نه دی، په عمده توګه د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) له امله چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد د ترهګرۍ لپاره کاروي.
طالبانو د دغې ډلې په کنټرولولو کې له پاکستان سره خپله مرسته نه ده کړې.
په ځواب کې پاکستان له افغان کډوالو څخه د یوې مجازي وسیلې په توګه کار اخلي، تر څو پر طالبانو فشار راوړي، چې پیل یې د پاکستان له پلازمېنې او بالاخره له هېواده ووځي.
که څه هم طالبانو د افغان کډوالو د اېستلو لپاره د پاکستان دا کړنه غندلې ده، خو د دوی بیا رغونه او ځای پر ځای کولو ته جدي نه ګوري، ځکه چې دوی د کډوالو اکثریت د طالبانو ضد ګڼي.
د ډان ورځپاڼې په دغه مقاله کې راغلي، چې د طالبانو مشر په هر ولایت کې د علماوو د شوراګانو په جوړولو سره د مختلفو اقداماتو له لارې په واک کې خپله ولکه ټینګه کړې ده.
دا شورا د نوموړي د سترګو او غوږونو په توګه کار کوي، په ټول هېواد کې د وفادار دیني عالمانو د "ګاونډي څار" په څېر کار کوي، چې د طالبانو د چارواکو تر منځ هر ډول سرغړونې څاري او راپور ورکوي.
د دې مقالې له مخې، د احتمالي بغاوت راپورونه کولی شي نړۍواله همکاري وځنډوي او که ریښتیني او بریالي اختلافونه راڅرګند شي، دا کولی شي د افغانستان په اړه نړۍواله ارزونه بدله کړي او په افغانستان کې ګډوډي لا پسې زیاته کړي.
همداراز په مقاله کې لیکل شوي، چې په دې شرایطو کې د طالبانو په رژیم کې د مخالفانو د ښکېلتیا احتمال نه ردېږي، خو ایا دوی د دې وړتیا لري چې د ملا هبت الله پر ضد کودتا پیل کړي او وروسته نظم رامنځته کړي؟
د طالبانو ماتول به دوی په قومي او توکمیزو کرښو ووېشي، چې د ۱۹۹۰ لسیزې په نیمایي کې د طالبانو د واکمنۍ څخه مخکې دورې یادونه کوي؟
دا د افغانانو، پاکستان او نورو ټولو ګاونډیانو لپاره یوه وېروونکې سناریو ده او ان نړۍوال امنیت ته یې ګواښ متوجه کړی.
افغانان کولی شي، چې د یوه سوله ییز لېږد د ترلاسه کولو لپاره د لارو په موندلو سره له ځان سره مرسته وکړي، کوم چې کولی شي طالبان مجبور کړي چې خپلې پالیسۍ بدلې کړي.
په ټولنه کې د طالبانو ضد مقاومت، د مهاجرینو او فکري اشرافو ستونزه دا ده، چې دوی د سیاسي، اخلاقي او نظامي ملاتړ لپاره لوېدیځ ته ګوري او دوی له تېرو ۵۵ کلونو ناکراریو او بهرنیو مداخلو له امله په یوه داخلي سوله ییز خوځښت کې د پرمختګ محدود ظرفیت لري.
دا داخلي ضعف دوی له سیاسي پلوه زیانمنوي او دا د دې لامل کېږي چې له بهرنیو سرچینو څخه الهام واخلي.