د کډوالو وکیله نازلي صدیقي: ایران د طالبانو په غوښتنه پر افغان سوداګرو فشار راوړي

په مقاله کې راغلي، افغانستان په کړکېچ کې دی او د نسبي ثبات خیال ورک شوی دی.

همداراز په دغه مقاله کې ویل شوي، چې د افغانستان اقتصادي وضعیت کمزوری دی، افغان مېرمنې په خپلو کورونو کې بندې پاتې دي او د متحده ایالاتو د مرستو په ځنډېدو سره تمه کېږي، چې د دې هیواد بشري ناورین لا پسې ژور کړي.

ډېری هغه کسان چې یو وخت یې د طالبانو په رژیم باور درلود، اوس یې باور له لاسه ورکړی دی، په داسې حال کې چې په مشرتابه کې دننه اختلافات لاپسې زیات شوي دي.

کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د طالبانو ترمنځ د اختلافونو زیاتېدل به د دغې ډلې په لیکو کې د بغاوت لامل شي.

مقالې د طالبانو ترمنځ د اختلافونو د تایید په اړه د طالبانو د ویاند ذبیح الله مجاهد په اېکس د یو سپېس خبرو ته اشاره کړې ده، چې د ژورو اختلافونو د راپورونو په منځ کې د طالبانو ویاند په دې وروستیو کې په ټولنیزو رسنیو کې په یوه بحث کې دا موضوع مطرح کړه.

هغه ومنله، چې د نظرونو توپیر شتون لري خو ټینګار یې وکړ، چې دا فزیکي شخړې یا ښکاره شخړې ته وده نه ورکوي.

په مقاله کې راغلي، چې طالبان هېڅکله هم یوه بشپړه متحده ډله نه ده او په لویه کچه د پښتنو له خوا جوړه شوې او دوی په قومي، سیمه ییزو او قبیلوي کرښو وېشل شوي دي.

په مقاله کې دا هم ویل شوي، د طالبانو مشر د دې ډلې د ایډیالوژیکي او سیاسي میراث د ساتونکي په توګه په خپلو نظرونو کې ټینګ پاتې دی، چې د قومي محافظه کارۍ رېښې لري او هغه په ​​خپلو اصولو باندې د جوړجاړي پر ځای د اقتصاد، ټولنیز یووالي او حتی خپلو متحدینو قربانۍ ته چمتو دی.

د مقالې یوه بله برخه کې راغلي، چې د طالبانو رژیم د روغتیا او ټولنیزو سکتورونو د ساتلو توان نه لري، کوم چې په بهرنیو مرستو تکیه کوي.

د بېلګې په توګه، طالبانو په جوماتونو او د کلیو په مرکزونو کې د پولیو واکسین رسول محدود کړي او نور د کور په کور د واکسین کولو اجازه نه ورکوي.

د طالبانو زیات شمیر غړي په دې باور دي، چې د دوی مشر له خپل واک څخه ناوړه استفاده کوي.

که نړۍواله ټولنه بدیل پلانونه وړاندې نه کړي یا طالبان په خپله د اقتصاد د ښه کولو او د روغتیا سکتور ته د مالي امکاناتو د برابرولو لپاره اقدامات ونه کړي، کېدای شي وضعیت نور هم خراب شي.

د طالبانو د رژیم په وړاندې د پاکستان دریځ هم د خوښې وړ نه دی، په عمده توګه د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) له امله چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد د ترهګرۍ لپاره کاروي.

طالبانو د دغې ډلې په کنټرولولو کې له پاکستان سره خپله مرسته نه ده کړې.

په ځواب کې پاکستان له افغان کډوالو څخه د یوې مجازي وسیلې په توګه کار اخلي، تر څو پر طالبانو فشار راوړي، چې پیل یې د پاکستان له پلازمېنې او بالاخره له هېواده ووځي.

که څه هم طالبانو د افغان کډوالو د اېستلو لپاره د پاکستان دا کړنه غندلې ده، خو د دوی بیا رغونه او ځای پر ځای کولو ته جدي نه ګوري، ځکه چې دوی د کډوالو اکثریت د طالبانو ضد ګڼي.

د ډان ورځپاڼې په دغه مقاله کې راغلي، چې د طالبانو مشر په هر ولایت کې د علماوو د شوراګانو په جوړولو سره د مختلفو اقداماتو له لارې په واک کې خپله ولکه ټینګه کړې ده.

دا شورا د نوموړي د سترګو او غوږونو په توګه کار کوي، په ټول هېواد کې د وفادار دیني عالمانو د "ګاونډي څار" په څېر کار کوي، چې د طالبانو د چارواکو تر منځ هر ډول سرغړونې څاري او راپور ورکوي.

د دې مقالې له مخې، د احتمالي بغاوت راپورونه کولی شي نړۍواله همکاري وځنډوي او که ریښتیني او بریالي اختلافونه راڅرګند شي، دا کولی شي د افغانستان په اړه نړۍواله ارزونه بدله کړي او په افغانستان کې ګډوډي لا پسې زیاته کړي.

همداراز په مقاله کې لیکل شوي، چې په دې شرایطو کې د طالبانو په رژیم کې د مخالفانو د ښکېلتیا احتمال نه ردېږي، خو ایا دوی د دې وړتیا لري چې د ملا هبت الله پر ضد کودتا پیل کړي او وروسته نظم رامنځته کړي؟

د طالبانو ماتول به دوی په قومي او توکمیزو کرښو ووېشي، چې د ۱۹۹۰ لسیزې په نیمایي کې د طالبانو د واکمنۍ څخه مخکې دورې یادونه کوي؟

دا د افغانانو، پاکستان او نورو ټولو ګاونډیانو لپاره یوه وېروونکې سناریو ده او ان نړۍوال امنیت ته یې ګواښ متوجه کړی.

افغانان کولی شي، چې د یوه سوله ییز لېږد د ترلاسه کولو لپاره د لارو په موندلو سره له ځان سره مرسته وکړي، کوم چې کولی شي طالبان مجبور کړي چې خپلې پالیسۍ بدلې کړي.

په ټولنه کې د طالبانو ضد مقاومت، د مهاجرینو او فکري اشرافو ستونزه دا ده، چې دوی د سیاسي، اخلاقي او نظامي ملاتړ لپاره لوېدیځ ته ګوري او دوی له تېرو ۵۵ کلونو ناکراریو او بهرنیو مداخلو له امله په یوه داخلي سوله ییز خوځښت کې د پرمختګ محدود ظرفیت لري.

دا داخلي ضعف دوی له سیاسي پلوه زیانمنوي او دا د دې لامل کېږي چې له بهرنیو سرچینو څخه الهام واخلي.

ملا عبدالغني برادر له ازبکستان نه تر راستنېدو وروسته په کابل کې خبریالانو ته وویل، چې په دغه سفر کې یې د ازبکستان له لومړي وزیر عبدالله عارف اوف او یو شمېر وزیرانو سره وکتل او ازبکستان تر دشت الوان پورې د ۵۰۰ کیلو ولټه برېښنا مزي قرارداد چې مخکې په ۲۵۲ میلیونه ډالرو شوی و، ۲۲۲ میلیونه ډالرو ته را کم کړ.

د برادر په وینا، ازبکستان ژمنه کړې، چې د اوړي په موسم کې به افغانستان ته خپله برېښنا زیاتوي او تعرفه به کموي. دغه هېواد ژمنه کړې، چې د افغانستان پر کرنیزو محصولاتو باندې لګولو شوي محدودیتونه لرې کوي.

دغه طالب چارواکی وايي، ازبکستاني چارواکو ژمنه کړې، چې له حیرتان نه تر هرات پورې د پټلۍ د جوړولو تخنیکي سروې لګښت دغه هېواد په غاړه اخیستی او ډیر ژر به یې عملي کارونه پیل شي.

پر همدغه مهال د طالبانو د سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي وايي، چې د سوداګرۍ په برخه کې د اسانتیاوو د رامنځته کولو ترڅنګ د حیرتان او سپین بولدک ترمنځ د پټلۍ نښلولو په اړه یې له ازبکستاني چارواکو سره خبرې کړې دي.

د هغه په ​​وینا، ډونالډ ټرمپ به یو اجرایوي فرمان لاسلیک کړي چې له مخې به یې د کورني امنیت او بهرنیو چارو وزارتونه د مارچ تر ۲۱مې پورې د خپلو کړنو په اړه رپوټ وسپاري.

دا رپوټ د کډوالۍ قضیو د پروسس کولو لپاره د متحده ایالاتو وړتیا تحلیلوي. امریکایي چارواکي وویل: "موږ باور لرو چې دا حکم کولی شي په بالقوه توګه د عراق او افغانستان په ګډون هیوادونو او د کډوالۍ ځانګړو ویزو (SIV) قضیو باندې اغیزه وکړي."

امریکايي چارواکي وویل: "په متحده ایالاتو کې د کډوالۍ بدلیدونکي وضعیت او په پاکستان او نورو ځایونو کې د امنیتي وضعیت خرابیدو ته په پام سره، موږ احساس کوو چې موږ یوازې یوه میاشت لرو څو ټول هغه کسان انتقال کړو چې د SIV ویزو په واسطه د سفر کولو وړ دي."

مخکې له دې، رویټرز د باخبرو سرچینو په حواله راپور ورکړی و چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د افغانانو د بیا مېشتونې دفتر چارواکو ته ویل شوي چې د روان کال په اپریل کې دفتر تړلو ته چمتووالی ونیسي.

رویټرز لیکلي چې که دا حکم پلي شي، نو شاوخوا ۲۰۰ زره وړ افغان کډوال به متحده ایالاتو ته له لیږد څخه بې برخې شي.

د افغان کډوالو د بیا مېشتونې یوه مدافع وکیل وویل چې د افغان - امریکایي پوځي پرسونل د کورنۍ غړي، ماشومان او په متحده ایالاتو کې د مېشتو افغانانو خپلوان او په لسګونو زره افغانان چې په افغانستان کې د شل کلنې جګړې پرمهال یې د متحده ایالاتو حکومت لپاره کار کړی، د هغو کسانو په ډله کې دي چې ممکن د دفتر د تړلو په صورت کې متحده ایالاتو ته د ننوتلو جوګه نه وي.

صالح د یکشنبې په ورځ پر خپل ټویټر ولیکل، چې "خراسان" له ټولو تاریخي ارښتونو سره سره، اوس په داعش پورې اړوند دی او هغه کسان چې د افغانستان نوم نه خوښوي او "خراسان" د هغه بدیل ګڼي، توضیح ته اړتیا نه لري، ځکه شمېر یې کم دی.

هغه د دوو نورو خراسانونو د موجودیت یادونه هم کړې، چې "د یوه یې موږ ټول د فکري ملکیت ادعا کوو او بل یې د ایران یو نه جلا کیدونکی ولایت دی چې یقینا تاسې حتا په خیال کې هم پر هغه د تعرض نیت نه لرئ».

صالح په دغه یادښت کې لیکلي، چې خراسان نور یوازې یو نوم دی او اووه هیوادونه له خراسان نه زیږیدلي چې افغانستان، ایران، ازبکستان، ترکمنستان، تاجکستان، قزاقستان او قرغیزستان دي.

هغه زیاته کړې چې په ځینو دغو هیوادونو کې ډیری خلک حتا د "خراسان" کلمې سره بلد نه دي.

د خراسان په اړه صالح وويل چې دا نوم د يوې ماضي واکمنې امپراتورۍ ته ورته دی، لکه د اينکا امپراتوري چې اوس يوازې د تاريخ په کتابونو کې پاتې ده، یا سانسکریټ او لاتین ته ورته دی چې اوس نه ترسترګو کیږي.

صالح زياته کړې چې په مبارزه کې باید تمرکز پر ځمکه وي، خو خیال او فانتزي په ډرامو، رمان او خيالي لیکنو کې په درد خوري.

صالح د ستر امپراتور احمد شاه بابا يادونه کړې، چې د خراسان د وروستي واکمن په توګه پېژندل کیږي او د هغه پر مقبره په ښکلي فارسي لیک لیکل شوي چې «دلته د خراسان د پاچا ارام ځای دی».

د دغه برېټانیايي خاوند او میرمنې نوم پیټر او باربي رینولډز ښودل شوي او ویل کیږي په ۲۰۲۱ کال کې د جمهوري نظام له پرځیدو وروسته په افغانستان کې پاتې شول.

دوی له تېرو اتلسو کلونو راهیسې په افغانستان کې اوسیږي او د زده کړو په برخه کې فعالیت کوي.

سنډې ټایمز راپور ورکړی، چې پیټر او باربي د فبروري پر لومړۍ نیټه په بامیان ولایت کې په خپل کور کې ونیول شول.

د دغې برېټانیايي جوړې لور سارا اینټویسل د خپل پلار او مور په اړه اندیښنه ښودلې ده.

نوموړې وايي، مور او پلار یې څو ورځې ورسره اړیکه نیوله او په وروستۍ اړېکه کې یې ورته ویلي، چې هغوی د طالبانو په کورنیو چارو وزارت کې بندیان دي.

سارا وویل:«دا ډېره بده ده. زما مور ۷۵ کلنه ده او پلار مې نږدې ۸۰ کلن دی او هغه د زړه درملو ته اړتیا لري.»

رینالډز د مور او ماشوم ښوونځي په ګډون په کابل کې پنځه روزنیز ښوونځي درلودل چې د طالبانو له خوا د فعالیت اجازه هم ورکول شوې وه.

باربي ته د طالبانو له خوا د د ښو فعالیتونو ستاینلیک هم ورکړل شوی.

سارا وايي:«مور او پلار مې یوازې هڅه کوله چې هغه هیواد سره مرسته وکړي چې دوی مینه ورسره لرله. دا نظر چې دوی له ماشومانو سره میندو ته د تدریس کولو له امله نیول شوي دي، ډېر غندونکی دی.»

د دغه برېټانیايي خاوند او میرمنې څلورو اولادونو طالبانو په یوه لیک کې د خپل مور او پلار د خوشې کولو غوښتنه کړې.

دوی په لیک کې ټینګار کړی، چې پیټر او باربي برېټانیايي او افغاني دوه ګوني تابعیتونه لري او ویلي یې دي:«موږ د دوی د نیولو تر شا دلایلو نه پوهیږو. دوی پر تاسې خپل باور څرګند کړی دی او د افغان اتباعو په توګه باید ورسره ښه چلند وشي.»

د دغې برېټانیایۍ کورنۍ د نیولو په اړه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو پوښتنو ته ځواب ور نه کړ.