رسنۍ: افغان کډوال د جرمني د نوي حکومت له خوا نه اېستل کیږي

د کارکل په نامه ویب پاڼه، چې په اسیایي هېوادونو کې د سیاسي حالاتو څارنه کوي او لیکنې پرې خپروي، د طالبانو او پاکستان ترمنځ ترینګلو حالاتو په اړه یوه مقاله خپره کړې چې په پاکستان کې د افغان کډوالو زورولو او بېرته ستنولو باندې تمرکز کوي. مقاله کې، د پاکستان سره د ترینګلو حالاتو ترڅنګ، د هند سره د طالبانو اړیکو ته هم کتنه شوې ده.

په مقاله کې راغلي چې پاکستان او افغانستان تر منځ اړیکې مخ په خرابېدو دي، په ځانګړې توګه په داسې حال کې چې کابل د اسلام اباد د اوږدې مودې مخالف هند سره خپلې اړیکې پیاوړې کوي. په هر حال، هند د پاکستان د زیاتېدونکو اندیښنو له مهمو لاملونو څخه دی.

مقاله کې راغلي، چې اسلام اباد ویره لري چې د بلوڅ ملتپال غورځنګ به په خېبر پښتونخوا کې ناکرارۍ رامنځته کړي، چې د پښتنو اکثریت سیمه ده، چېرې چې په حکومت کې د پنجابي واکمنۍ د زیاتوالي په وړاندې کرکه لا دمخه څرګنده شوې ده. که په سیمه کې اسلامپاله خوځښتونه زور واخلي، په خېبر پښتونخوا کې دننه ډلې به له افغانستان سره یو ځای شي، چې د پاکستان ځمکنۍ بشپړتیا ته جدي ګواښ پېښوي. چارواکي دا اندیښنه هم لري چې په هېواد کې افغان کډوال، چې ډېری یې په خرابو شرایطو کې ژوند کوي، د دې ډلو له‌خوا په اسانۍ سره کارول کیدی شي."

په داسې حال کې چې د دواړو هېوادونو تر منځ تاوتریخوالی زیات شوی، پاکستان د افغان کډوالو شړلو ته زور ورکړی، چې ډېری یې په اصل کې د امریکا او طالبانو د جګړې پر مهال پناه غوښتې وه.

زرګونه کسان د پولې هاخوا په زوره اېستل کیږي چې اسلام اباد یې د امنیتي تدابیرو ادعا کوي. په هرصورت، دې کړکیچ یو سخت بشري ناورین رامنځته کړی. په‌داسې حال کې چې ځینې اېستل شوي کسان ممکن د طالبانو یا نورو اسلامپالو ډلو له‌خوا د استخدام لپاره زیان منونکي وي، ډېری یې د متحده ایالاتو یا د پخواني لویدیځ ملاتړ لرونکي افغان حکومت سره د دوی د اړیکو له امله د طالبانو له ځورونې څخه د تېښتې لپاره له افغانستان څخه تښتیدلي دي. د دوی اجباري ستونل اوس دوی د غچ اخېستنې له جدي خطر سره مخ کړي.

هغه کډوال چې ژوند یې تر ګواښ لاندې دی

په ۲۰۲۳ کال کې پاکستان په پراخه کچه هڅې پیل کړې ترڅو شاوخوا څلور میلیونه افغانان، چې په تېرو څلورو لسیزو کې دغه هېواد ته داخل شوي وو، بېرته ستانه کړي. په داسې حال کې چې چارواکو په پیل کې یو څه انعطاف ته اجازه ورکړه، مګر حکومت اوس د مارچ ۳۱ نېټه ټاکلې ده ترڅو ټول بې اسناده بهرني اتباع وباسي، او د جنورۍ راهیسې د لټون عملیات ګړندي شوي دي.

د روان کال له پیل راهیسې، چارواکو په اسلام اباد کې تر ۱۰۰۰ ډېر افغانان بندیان کړي او تر ۱۸۰۰۰ ډېر یې د حکومت په امر له پلازمېنې او ګاونډي ښار پېنډۍ څخه وتلو ته اړ کړي دي. په دوی کې هغه کسان هم شته چې له امریکا سره یې د طالبانو پر ضد کار کړی، چې ځینې یې امریکا ته د وتلو په تمه وو. د دوی ځای پر ځای کول وروسته له هغه ودرول شول چې پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ د کډوالو د بیا مېشتیدنې پروګرام ځنډولو اجراییوي فرمان صادر کړ.

نن هم په پاکستان کې شاوخوا شل زره افغانان د انتظار شېبې شماري او د بیا مېشتیدنې لپاره د امریکا د تصویب په تمه دي. د ډېرو لپاره، افغانستان ته ستنیدل د ژوند بایللو په مانا ده. په جبري توګه د هغوی بېرته لیږل د ځینو لپاره د مرګ سزا ده.

د کډوالو بېرته ستنولو تر شا سیاست

د هند او افغانستان تر منځ پیاوړې اتحاد کولای شي د پاکستان مخ پر خرابېدونکي سیاسي فضا نوره هم کړکیچنه کړي. په خېبر پښتونخوا کې د بې ثباتۍ له خطر څخه هاخوا، اسلام اباد ویره لري چې د حکومت مخالفې ډلې به د اسلامي امارت د جوړولو لپاره د طالبانو ملاتړ ترلاسه کړي - کوم چې د پاکستان د اسلامي جمهوریت په پرتله خورا سخت دریځه دی او اوسنی مشرتابه یې په ریښتیا اسلامي نه پیژني. سربیره پردې، پاکستان له ډېرې مودې راهیسې د وسله والو د روزنې یو مرکز و، چې د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه جهادیان جذبوي. د دغو وسله والو په اړه، اسلام اباد اندیښنه لري چې کیدای شي په اسانۍ سره د افغانستان له‌خوا هم سمبال شي.

پاکستان د طالبانو په مشرۍ حکومت باندې د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) په کنټرولولو کې د ناکامۍ پړه اچوي، یوه وسله واله ډله چې په ۲۰۰۷ کال کې یې د جوړیدو راهیسې څو ځله د پاکستان امنیتي ځواکونه په نښه کړي دي.

په داسې حال کې چې د پولې په اوږدو کې تاوتریخوالی مخ په زیاتیدو دی، په پاکستان کې د افغان کډوالو د ډارولو او ډله ییزو نیولو راپورونه په نړۍواله کچه له نیوکو سره مخ شوي. د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي له اسلام اباده غوښتي چې له افغان اتباعو سره نور هم انساني چلند وکړي، په داسې حال کې چې پاکستان له افغان کډوالو سره د ناوړه چلند تورونه "بې ځایه" بللي او پر کابل یې غږ کړی چې د دوی د بېرته ستنېدو لپاره زمینه برابره کړي. د ډېری افغانانو لپاره، دا اجباري اېستل نه یوازې یو بشري ناورین دی، بلکې د ذلت سرچینه هم ده، چې افغانستان کولی شي د پاکستان ضد بیاناتو کې ترې ګټه پورته کړي.

د لسیزو راهیسې، پاکستان، چې د هند په نیمه وچه کې د مسلمانانو لپاره د یوه وطن په توګه تاسیس شوی، په خپل اسلامي هویت ویاړي، افغان کډوالو ته یې پناه ورکړې او د هغو ډلو ملاتړ کوي چې د طالبانو په ګډون د افغانستان د اسلامي تګلارې د جوړولو لپاره کار کوي.

پراخې اغیزې

پاکستان او افغانستان دواړه جګړه ځپلي هېوادونه دي، چې د بې ثباتۍ او ژورو اقتصادي بحرانونو سره لاس او ګریوان دي، د بهرنۍ پانګونې د نشتوالي له امله خراب شوي چې د بیا رغونې لپاره یې لږ امید پاتې دی. سره له دې چې پاکستان د بشري پراختیا په شاخص کې ټیټه درجه لري او د سړي سر ناخالص تولید کمزوری دی، بیا هم د افغانستان په پرتله د ژوند ښه شرایط وړاندې کوي. د ډېرو افغانانو لپاره، په پاکستان کې پاتې کیدل یو نا امیده انتخاب دی.

په هر حال، پاکستان نور نه شي کولی دا بار په اقتصادي یا سیاسي توګه په غاړه واخلي. د افغان کډوالو د جبري اېستلو پرېکړه کیدای شي لنډمهاله فشارونه کم کړي، مګر دا د ژورو ناکراریو ګواښ لري. دغه اقدام کولی شي د حکومت په وړاندې کورني مقاومت ته وده ورکړي، په داسې حال کې چې افغانستان ته فرصتونه رامنځته کړي چې د پاکستان په مخ په زیاتیدونکي بې ثباتۍ کې ترې ګټه پورته کړي. په منځ کې نیول شوي عادي خلک دي چې مجبور دي کړاو ته اړ شي، ځکه چې سیاست د دوی برخلیک ټاکي.

د تورخم دروازه د فېبرورۍ له ۲۱مې راهیسې وروسته له هغه تړل شوې ده، چې د ډېورنډ کرښې په اوږدو کې د نویو تاسیساتو د جوړولو له امله د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ نښته وشوه.

طالبانو غوښتل، چې د ننګرهار ولایت د ګوشتې ولسوالۍ په سیمه کې، د ډېورنډ کرښې ته نږدې، د څارنې نوې پوستې جوړې کړي، خو د پاکستاني ځواکونو له غبرګون سره مخ شول. دا شخړه تر دې حده ورسیده، چې د تورخم دروازه وتړل شوه.

د پاکستان او افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو د ګډې خونې مشر ضیاء الحق سرحدي په وینا، له هغه وخت راهیسې، له ۵۰۰۰ څخه زیات لارۍ او موټرونه چې توکي لېږدوي، په دواړو خواوو کې بند پاتې دي، نوموړی د سوداګرۍ لارې د بیا پرانېستلو په تمه دي.

تورخم د پاکستان او منځنۍ اسیا هېوادونو ترمنځ د توکو د لیږد لپاره یو مهم دهلېز دی او سرحدي له دواړو هېوادونو څخه وغوښتل چې خپله شخړه حل کړي ترڅو دوه اړخیزه سوداګري او د خلکو تګ راتګ بیا پیل شي.

د لارۍ موټر چلونکی عصمت الله چې له تېرو څو ورځو راهیسې یې بار موټر تورخم ته نږدې ولاړ دی افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل چې حکومتي شخړې باید ددې لامل نشي چې شخصي سوداګري ورسره زیانمنه شي، نوموړي زیاته کړه: «دلته ډېرې موټرې داسې دي چې بار کړي شیان یې خرابېدای شي، زیاتو موټرو سیمنټ بار کړي، تازه میوې دي او نور داسې شیان دي چې د وخت او بارانونو له امله خرابیږي، زموږ غوښتنه داده چې حکومتونه باید د عامو خلکو مشکلات په نظر کې ونیسي، دلته چې څومره موټر دي یو په‌کې هم د حکومت نشته او ټول د عامو خلکو تاوان دی.»

تورخم کې، لارۍ چلوونکي نجیب الله وویل چې هغه مجبور شو چې په خپل موټر کې ویده شي ځکه چې هغه نشي کولی چې د سړک په سر خپل موټر پرېږدي.

هغه خبریالانو ته وویل: "موږ له پاکستان او افغانستان څخه غوښتنه کوو چې پر موږ رحم وکړي، ځکه چې موږ پرته له کوم دلیل څخه رنځ وړو."

ددغې لارې تړلو نه یوازې دا چې سوداګري زیانمنه کړې بلکې خلکو ته یې هم سرخوږی جوړ کړی، په اسلام اباد کې یو افغان بختیار چې خپلوان یې مړ شوی او د جسد د وړلو لپاره د تورخم دروازې تړلو اړ کړی چې د خپلوان جسد د یو روغتون په سړخونه کې تر هغې وساتي چې دروازه خلاصیږي.

نوموړي افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې وویل: «د تورخم دروازې تړلو موږ ته جنجالونه جوړ کړي، څوک چې مړ شوی زموږ خپلوان دی او غریب سړی دی، دوی دومره پېسې نه‌لري چې حتا خپل مړی پرې وطن ته یوسي، اوس مجبور دي چې د مړي د ساتلو لپاره روغتون ته پیسې ورکړي تر څو دروازه خلاصه شي، معلومه نه‌ده چې په دوی به څومره پیسې راشي.»

چارواکو وویل چې سلګونه پاکستانیان هم د پولې بلې غاړې ته بند پاتې دي.

د تورخم دروازه مخکې هم څو ځله د ورته ستونزو له امله تړل شوې، چې زیات زیان یې عامو خلکو ته رسولی دی. کارپوهان وایي چې د سرحدي شخړو د مخنیوي لپاره باید د دواړو هېوادونو ترمنځ واضیح سرحدي توافق موجود وي او د سوداګریزو لارو د خلاصون لپاره باید دایمي حل پیدا شي.

تورخم دروازه، چې د ډېورنډ فرضي کرښې پر اوږدو کې موقعیت لري، د پاکستان، افغانستان او منځنۍ اسیا هېوادونو لپاره یوه مهمه ترانزیټي لاره ده. د دې دروازې له لارې د پاکستان او افغانستان وګړي، په ځانګړي ډول د ډېورنډ کرښې دواړو غاړو ته مېشت پښتانه، تګ راتګ کوي. خو دا دروازه وخت نا وخت د حکومتي شخړو له امله تړل کېږي، چې زیاته ضربه یې عامو خلکو او سوداګرو ته رسېږي.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت له لوري په خپاره شوي، نوملړ کې لومړی نوم د افغانستان دی.

د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت خپل وکړي افغانستان ته د سفر کولو څخه په کلکه منع کړي دي.

دغه وزارت ویلي، افغانستان ته سفر کول خطرناک دی.

افغانستان ته د سفر کولو د خبرداري په اړه ویل شوي، چې هلته امنیتي وضعیت بې ثباته دی او ښايي د دغه هېواد سرحدي لارې تړلې وي.

خطرناکو هېوادونو د سفر په اړه د خبرداري په نوملړ کې دویم نوم د بلاروس دی او ویل شوي، چې باید دغه هېواد ته له هر ډول سفر کولو څخه ډډه وشي.

همدا راز د دغه وزارت په نوملړ کې لیکل شوي، چې د ایران، هایتي، لبنان، کانګو، لیبیا، نایجر، روسیې، سوېلي سوډان، یمن او سوریې هېوادونو ته دې د دغه هېواد وګړي له هر ډول سفر کولو څخه ډډه وکړي.

په همدغه نوملړ کې د ګڼو نورو هېوادونو نومونه ذکر شوي او د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت له خپلو وګړو غوښتنه کړي، چې یادو سیمو ته دې د سفر کولو څخه ډډه وکړي.

د برېتانیا وګړو ته دا هم ویل شوي، که له مشوري پرته یادو هېوادونو او سیمو ته سفر وکړي، ښايي بیمې یې لغوه شي.

دغه تدابیر د برېتانیا د حکومت له خوا د خپلو وګړو د امنیت ساتنې په لور ګام دی.

تېره میاشت، د طالبانو د فشارونو له کبله، د جمهوریت ډېپلوماټانو د افغانستان سفارت چارې ترکیې ته وسپارلې.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې وویل، چې د دغې ډلې دویم سیاسي مرستيال ذاکر جلالي د یوه پلاوي په ملتيا په انقره کې د ترکیې د بهرنیو چارو وزارت د سویل اسيا له مشر او په کابل کې د پخواني سفير جهاد ارګنای سره ليدلي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په ناسته کې د دوه اړخيزو اړیکو پر وروستيو پرمختګونو، سوداګريز او ټرانزينټي فرصتونو خبري شوي.

جلالي له ترکیې هېواد څخه د عملي او قوي همکارۍ غوښتنه کړې.

هغه ویلي: «له ترکیې مننه کوو، چې د دوه اړخیزو اړیکو د خنډونو په لرې کولو کې یې مرسته کړې، او هیله لرو چې دا عملي همکاریانې لا چټکې او پیاوړې شي.»

طالبانو په خپله خبرپاڼه کې د جهاد ارګنای له قوله ویلي، چې ترکیه غواړي له افغانستان سره په بېلابېلو برخو کې اړیکې پراخې کړي.

سرچینو د سلواغې په میاشت کې "افغانستان انټرنشنل" ته ویلي و، چې د طالبانو د فشارونو له کبله، د جمهوریت ډېپلوماټانو د افغانستان سفارت چارې ترکیې ته وسپارلې.

طالبانو پر افغانستان له واکمنېدو وروسته له ترکیې سره خپلې اړیکې پراخې کړې دي، خو سره له دې چې د ترکیې سفارت په کابل کې فعال دی، یاد هېواد لا هم د نورو هېوادونو په څېر د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

په ورته وخت کې، ترکیه د طالبانو د ډېرو مخالفو سیاسي او مدني فعالانو کوربه هم ده، چې دا د دواړو هېوادونو د اړیکو پر پیچلتیا دلالت کوي.

د ازادۍ جبهې د کب په ۲۹مه د خپلو سیاسي او نظامي فعالیتونو د دریمې کلیزې په مناسبت په یوه راپور کې لیکلي، چې په تېرو درېیو کلونو کې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې د طالبانو پر ضد شاوخوا ۳۳۰ بریدونه کړې دي.

د طالبانو مخالفي دغې سیاسي او نظامي جبهې ویلي، چې په تېرو درېیو کلونو کې یې د طالبانو په ضد هدفي عملیاتو کې ۸۲۱ طالب جنګیالي وژلي او ۸۶۸ نور یې ټپیان کړي دي.

د طالبانو ضد دغو عملیاتونو کې د یادې جبهې ۱۳ غړي هم وژل شوي دي.

د افغانستان د ازادۍ جبهې ویلي، چې د درېیو کلونو په مهال «د جګړي قوانین او نړۍوال بشري معیارونو» په مراعتولو سره یې په خپلو چریکي بریدونو کې یوازې طالبانو ته زیان اړولی او ملکي وګړو او عامه تاسیساتو ته پکې هیڅ زیان نه دی اوښتی.

بل خوا یوناما په خپل وروستي راپور کې ادعا کړې وه، چې د طالبانو د مخالفو وسله والو جبهو په بریدونو کې یو شمېر ملکي وګړو ته مرګ ژوبله اوښتې وه.

همدارنګه یادې جبهې ویلي، چې د طالبانو د رسمیت پېژندلو مخنیوي لپاره د اغېزناکو هېوادونو هڅول یې په تېر کال کې له ستراتیژیکو تګلارو څخه وو.

د زادۍ جبهې ویلي، چې په تېر یوه کال یې د عملیاتي پیاوړتیا په برخه کې ډېرې لاسته راوړنې لرلې او خپل نظامي او سیاسي فعالیتونه یې ۳۱ ولایتونو ته غځولي دي.

طالبانو تر اوسه د یادې جبهې د ادعا په اړه کوم غبرګون نه دی ښودلی.

د افغانستان د ازادۍ جبهې په ۱۴۰۰ کال کې د کب په نهه نېټه د افغانستان د یو شمېر پخوانیو نظامیانو او چارواکو له لوري فعالیت په فعالیت پیل وکړ.