د ماډرن ډېپلوماسي په نامه وېب پاڼې د طالبانو په حکومت کې پراخ فساد، د وسله والو ډلو ساتلو او خپلمنځيو اختلافونو په اړه د یوې مقالې په خپرولو سره ویلي، چې د ټي ټي پي مشر نور ولي محسود له طالبانو میاشتنۍ مالي مرستې ترلاسه کوي.
په مقاله کې راغلي، چې د افغان طالبانو داخلي جنجالونه مخ په زیاتېدو دي.
د ملګرو ملتونو د څارنې او ارزونې ادارې د ۲۰۲۵ کال د فېبرورۍ د ۱۲مې راپور وروستیو موندنو او د افغانستان د بیارغونې لپاره د ځانګړي مفتش (سیګار) راپور سره یوځای د طالبانو په حکومتوالۍ کې ژورې جوړښتي مسلې په ګوته کوي.
راپورونه نه یوازې سیستماتیک فساد، بلکې هغه مالي راکړې ورکړې هم په ګوته کوي، چې ادعا کېږي د ترهګریزو ډلو ملاتړ کوي.
د دغې مقالې له مخې، د تحریک طالبان پاکستان(ټي ټي پي) مشر نور ولي محسود د افغان طالبانو څخه میاشتنۍ مالي مرستې ترلاسه کوي.
د طالبانو په اداره کې د فساد په اړه راپورونه په داسې حال کې خپرېږي، چې دې ډلې یو وخت ځان د یوه داسې ځواک په توګه وټاکه، چې د پخوانیو رژیمونو فساد له منځه یوسي.
پر دې سربېره د طالبانو مشران د فنډونو په اختلاس، د سرچینو په ناسم مدیریت او په ناقانونه سوداګرۍ کې په ښکېلتیا تورن دي.
که څه هم د طالبانو د حکومتولۍ ماډل د اداري وړتیا پر ځای په ایډیالوژیکي سختۍ کې ریښې لري او د اعتبار د رامنځته کولو لپاره مبارزه کوي، خو په پایله کې یې اقتصادي رکود، د بهرنۍ ښکېلتیا کمېدل او د کورنۍ نا امیدۍ مخ په زیاتېدو دي.
سره له دې چې د افغانستان اقتصادي وضعیت بد حالت کې دی، د (یو اېن ډي پي) اټکل ښیي، چې د افغانستان ۸۵ سلنه نفوس د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي.
نړۍوال بسپنه ورکوونکي چې یو وخت د افغانستان د اقتصادي ثبات ریښې وې، د حکومتولۍ د ناکامیو او د بشري حقونو د سرغړونو له امله یې په لویه کچه مرستې بېرته اخیستي او یا یې بېرته لېږلې دي.
په عین حال کې د رونټيا نړۍوالې ادارې راپورونه ښیي، چې د طالبانو تر عکس العمل لاندې اداري فساد په پخوانیو حکومتونو کې تر دې کچې لوړې نه وې.
د مخدره موادو، غیرقانوني کانونو او غیر رسمي مالیاتو څخه د عوایدو په ګډون په ناپاک مالي سیسټم باندې د طالبانو تکیه، د یوې واکمنې ادارې په توګه د اوږدې مودې د وړتیا په اړه پوښتنې راپورته کوي.
د مالي بد مدیریت څخه هاخوا، د اورپکو ډلو لپاره د پټنځای په توګه د افغانستان رول د اندیښنې وړ بلل شوی دی.
د ملګرو ملتونو د بندیزونو د څار ډلې په وار - وار د طالبانو او نړۍوالو ترهګرو سازمانونو ترمنځ د اړیکو د زیاتېدو خبرداری ورکړی دی، په داسې حال کې چې طالبانو ادعا کړې چې اجازه به ورنکړي څو د افغانستان خاوره د ترهګرۍ لپاره وکارول شي.
د ویلو ده، چې د سیګار راپور په ښکاره توګه د طالبانو او ټي تي پي ترمنځ مالي اړیکې په ګوته کوي.
پاکستان، چې په پیل کې د پولې هاخوا د اورپکو د مخنیوي په هیله له طالبانو سره ښکېلتیا تعقیب کړه، اوس د ټي ټي پي له هڅونې سره مبارزه کوي، چې په خپله خاوره کې یې بریدونه زیات کړي دي.
د دې مسلې په حل کې د طالبانو بې کفایتي یا نه لېوالتیا له اسلام اباد سره اړیکې د لا ترینګلتیا له ګواښ سره مخ کوي.
د طالبانو پاېښت او چیلنجونه
د طالبانو لپاره اوسنۍ لاره د پایښت وړ نه ده.
که چېرې دا مشروعیت وغواړي په کور دننه او نړۍواله کچه دا ډله باید بېړني اصلاحات ترسره کړي.
لومړی د فساد مخنیوی خورا مهم دی.
د څارنې د خپلواکو میکانیزمونو رامنځته کول، مالي روڼتیا او د هغو چارواکو لپاره حساب ورکول چې په ناسم مدیریت کې ښکېل دي.
دویم دا چې له افراطي ډلو سره د اړیکو پرې کول نور اختیاري نه دي.
د ټي ټي پي او نورو ډلو سره د طالبانو دوامداره ملګرتیا به یوازې د افغانستان انزوا لا ژوره کړي.
د امنیتي اندېښنو په اړه د پاکستان او نورو سیمه ییزو لوبغاړو سره په رغنده خبرو اترو کې ښکېلتیا به د سیمه ییز ثبات لپاره د ریښتینې ژمنې نښه وي.
چین او روسیه چې دواړه له طالبانو سره ښکېل دي، هم د افغانستان له پولو هاخوا د اورپکو د خپرېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.
درېیمه موضوع دا ده، چې ، حکومتولي باید د ایډیالوژۍ څخه بهر پراخه شي.
په داسې حال کې چې طالبان د اسلامي شریعت د تفسیر له لارې پر حکومت ټینګار کوي، پایداره حکومتولي تخنیکي تخصص، اقتصادي پلان جوړونې او د خدماتو وړاندې کولو ته اړتیا لري. اوسنی بشري ناورین چې د خوړو د نړۍوال پروګرام (ډبلیو اېف پي)په وینا، د سخت خوراکي ناامنۍ له امله په نښه شوی چې له ۲۳ میلیونو څخه زیات افغانان یې اغېزمن کړي دي، د لا زیاتې عملي تګلارې غوښتنه کوي.
د اداري بنسټونو پیاوړتیا، په زېربناوو کې پانګه اچونه او په حکومتولۍ کې د مرستې لپاره د ماهرو مسلکیانو لپاره د لارو بیا پرانیستل کولی شي، خورا اړین ثبات چمتو کړي.
د دغې مقالې په یوې برخه کې د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي استعفا ته هم اشاره شوې ده، چې پکې راغلي د شرعي استعفا یوازې داخلي مسله نه ده، دا د طالبانو په لیکو کې د لوی بحران نښه ده.
د اقتصادي فشارونو په ډېرېدو، سیمه ییزو تاوتریخوالو او د نړۍوال صبر د کمېدو سره، طالبان د یو سخت انتخاب سره مخ دي.
د یادولو ده، چې په دې وروستیو کې د طالب مشرانو ترمنځ تر بل هر وخته د اختلافونو لړۍ پراخه شوې ده او د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني په ګډون د یادې ډلې یو شمېر مشران له اونیو راهیسې له هېواده وتلي دي.
