مصري چارواکی: د غزې د بیارغونې پلان چمتو دی

سټارمر په لندن کې د اروپا او نړۍ له نورو مشرانو سره د امنیتي سرمشریزې په پای کې په سپينه ماڼۍ کې د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي او ډونالډ ټرمپ ترمنځ د توندو خبرو تبادلې ته په اشارې سره وویل، چې امریکا یو مهم متحد پاتې شوی دی.

سټارمر وویل: "متحده ایالات د څو لسیزو راهیسې د انګلستان لپاره د باور وړ متحد و او دوام لري." "هېڅ دوه هېوادونه دومره نږدې نه دي، لکه زموږ دوه هېوادونه."

سټارمر وویل، هغه پلان چې دی په اوکراین کې د سولې لپاره پرې کار کوي، موخه یې د متحده ایالاتو ملاتړ ترلاسه کول دي.

نوموړي وویل، چې انګلستان به د اوکرایین لپاره د ۵۰۰۰ هوایی دفاعي توغندیو د صادرولو لپاره ۱.۶ میلیارد پونډه (۲ میلیارد ډالر) ولګوي.

له دې سره، نوموړي خبرداری ورکړ چې اروپا باید د ځان په دفاع کې دروند بوج په خپلو اوږو پورته کړي.

دا غونډه دوه ورځې وروسته له هغه کېږي، چې د اوکراین لپاره د متحده ایالاتو ملاتړ له خطر سره مخ شو.

د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي په کلکه وغانده او ویې ویل، چې هغه د متحده ایالاتو له ملاتړ څخه منندوی نه دی.

هغه زیاته کړه: «دا ګاز به په لومړي کال کې یو نیم میلیون کورونو ته ووېشل شي او هڅه به وکړو چې د کال په پای کې د وارداتو کچه لوړه کړو.»

نوموړی وایي، چې په دې برخه کې د ۵ کلونو تمدید په لټه کې دي او له دې وروسته به د کاسپین سمندر له لارې د ګازو لېږد تعقیب او د منځنۍ او اوږدې مودې لپاره د ګاز لېږد پایپونو له لارې د داخلي مصرف سربېره اروپا ته ګاز صادر کړي.

د تركيې د انرژۍ وزير همداراز وويل: «موږ اوسمهال له ۱۴ سیمو څخه ګاز واردوو او همدارنګه په يونان او بلغاريا كې دوه ځایونو ته ګاز صادروو.»

الپ ارسلان زیاته کړه، د دې اونۍ په پای کې به د ترکیې له اګدیر څخه نخچیوان ته د ګازو د لېږد پروژه هم پیل شي او د دواړو هېوادونو د ولسمشرانو رجب طیب اردوغان او الهام علییف له خوا د یو لړ مراسمو په ترڅ کې به نخچیوان ته د ګازو د لېږد پروسه پیل شي.

د اسراییل د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو دفتر ویلي، چې دوی د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د استازي سټیو ویټکوف له خوا د روژې په میاشت او د یهودانو په فسح کې په غزه کې د لنډمهاله اوربند وړاندیز منلی دی.خو حماس دا موقت اوربند رد کړی.

رویټرز وايي، که حماس هم موافقه وکړي، نو اوربند به د مارچ تر ۳۱مې شاوخوا د روژې تر پایه او د اپریل تر ۲۰مې شاوخوا د یهودانو د فسح تر رخصتۍ پورې وغځیږي.

د اوربند شرط دادی چې حماس به د اوربند په لومړیو کې یو شمېر ژوندي یرغمل او مړي اسراییل ته وسپاري او ددایمي اوربند توافق ته له رسیدو وروسته به پاتې نور یرغمل شوي د موقت اوربند تر پای ته رسیدو خوشي کوي.

حماس ویلي، د لومړني توافق له مخې، چې اوربند د دایمي سولې په موخه دویم پړاو ته داخل شي ژمن دی، خو ۴۲ ورځنی موقت اوربند یې رد کړی دی.

د حماس یوه لوړ پوړي چارواکي سمیع ابو ظهري د اسراییل له لوري غزې ته د توکو د ځنډولو په اړه رویټرز خبري اژانس ته ویلي، چې دا پریکړه به د اوربند په خبرو اترو اغیزه ولري.

د نتنیاهو دفتر وايي:«اسراییل به د خپلو یرغمل شویو کسانو له خوشې کیدو پرته اوربند ته اجازه ورنه کړي» او وايي، چې غزې ته به د ټولو توکو او اکمالاتو ننوتل ودرول شي.

پر همدغه مهال حماس د اسراییل دا اقدام "توهین" او "د تړون پر وړاندې یوه ښکاره کودتا" بللې ده.

حماس په یوه بیان کې ویلي: «موږ پر منځګړو غږ کوو چې پر اشغالګرو فشار راوړي چې د تړون له مخې خپلې ژمنې په ټولو مرحلو کې پوره کړي.»

پر همدغه مهال په شمالي او سوېلي غزه کې سیمه ییزو روغتیایی چارواکو ویلي، چې د اسراییل د ډزو له امله په جلا جلا بریدونو کې څلور فلسطینیان وژل شوي دي.

خو د اسراییل پوځ ویلي، چې د غزې په شمال کې د دوی سرتیرو ته نږدې شکمنو کسانو ماین ځای پرځای کاوه او دوی د ګواښ د له منځه وړلو لپاره هوايي برید کړی.

دا غوښتنې د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي سره د ټرمپ او د هغه د مرستیال د سپینې ماڼۍ له جنجال پاروونکې ناستې وروسته شوې دي.

د رویټرز د رپوټ له مخې، د سکاټلنډ ملي ګوند او ځینو نورو سیاستوالو له ټرمپ سره د رسمي کتنې د لغو کولو غوښتنه وکړه.

سټارمر ویلي، چې دی به دا غوښتنې ونه مني، ځکه دا د اروپا د سولې مساله ده او د بریټانیا کورنۍ سیاسي ناندرۍ نه دي.

سټارمر د دې پوښتنې په ځواب کې، چې دغه دولتي سفر باید لغو شي، پر سیاستوالو نیوکه وکړه، چې دده په وینا، داسې مهال له واشنګټن سره د اختلاف پراخېدو غوښتنه کوي، چې اروپا له واقعي ناوړه شیبې سره مخ ده. سټارمر بي بي سي ته وویل، « زه د ایس اېن پي او نورو په خبرو چې هڅه کوي لفاظۍ ډېرې کړي، نه تېروځم».

ټرمپ، چې مور یې له سکاټلنډه وه د برېتانیا د شاهي کورنۍ په اړه تل مثبته تبصره کړې.

د بریټانیا د پارلمان د بهرنیو اړیکو د کمیټې پخوانۍ رییسه الیشیا کیرنس وايي، سفر باید تر هغه وځنډول شي چې امریکا د اوکراین لپاره امنیتي ضمانت ورکړي.

په ورته وخت کې په یوه انلاین غوښتنلیک کې، چې د سفر د لغو کولو غوښتنه پکې شوې، تراوسه ۷۰ زره لاسلیکونه راټول شوي دي.

خو اوس وضعیت بدل شوی دی. د بشار الاسد له سقوط وروسته او د سوریې په جنوب کې د روسیې د شوروي پېر طرطوس سمندري اډې څخه ۶۰ کیلومتره لرې پخواني یاغیان اوس ددې اډې د دروازو ساتونکي دي.

په زرغون یونیفورم ملبس ساتونکي اوس له اډو نه د بهر تلونکو روسي کاروانونو ساتنه کوي.

دوی تېره اونۍ د رویټرز له خبریالانو سره په دې سیمه کې خبرې وکړې. یوه ساتونکي وویل، « دوی [روسي پوځیان] باید موږ ته مخکې له دې چې ووځي، خبر راکړي».

د دغو اډو راتلونکی چې د روسیې لپاره په منځني ختیز او افریقا کې مهمې دي، اوس د سوریې موقت ولسمشر احمد شرع په لاس کې دی. هغه غواړي چې د اسد حکومت پرمهال د طرطوس او حمیمیم لاسلیک شوی تړون بیا وګوري، خو داسې ښکاري چې روسیه په بشپړ ډول له دې اډوڅخه نه شړي.

په بدل کې داسې برېښي، چې نوموړی د دې اډو پرځای ډيپلوماتیکه ښکیلتیا او مالي جبران وغواړي.

روسیه په سوریه کې له اووه لسیزو زیاته دخیله پاتې شوې، په ځانګړې توګه له۲۰۱۵ کال وروسته یې د اسد رژیم په پاتې کېدا کې مهم رول درلود.

رویټرز له اتو سوریايي او روسي ډیپلوماټیکو سرچینو سره خبرې کړې، چې د لومړني لوړ پوړي ملاقات جزئیات پکې شریک شوي، چې د شرع او د ولادیمیر پوتین د استازي ترمنځ ترسره شوی و.

د روسیې له خوا د سون توکو، وسلو او غنمو د بیا عرضه کولو غوښتنه ممکن د سوریې لپاره د ژغورنې یوه لاره وي.

د واشنګټن انستیتیوت یوې غړې انا بورشچفسکایا وویل، « مسکو لا هم سوریې ته څه ورکوي، او دا دومره ځواکمنه او ژوره ده چې نه شي کولای له پامه وغورځول شي، روسیه د دمشق حکومت ته اړتیا لري چې د خپلو ګټو ساتنه وکړي».

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د سوریې په اړه ډیر څه نه دي ویلي، خو هغه له روسیې سره خپلې اړیکې بیا رغولې دي. د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاند وویل، د اسد له سقوط سره، د سوریې لپاره فرصت دی « چې نور د ایران یا روسیې له تسلط څخه خلاص شي».

خو د امریکا متحد اسراییل غواړي چې روسیه د ترکیې پر وړاندې یو قوي ملاتړی پاتې شي.

د جنورۍ پر۲۹مه د دمشق په غونډه کې شرع د اسد پر حکومت د روسیې د پورونو لغو کولو غوښتنه وکړه. د سوریې د بهرنیو چارو وزیر وویل چې اوس سوریه تر ۲۰-۲۳ میلیاردو ډالرو پورې بهرني پورونه لري.

په دې درې ساعته غونډه کې د سوریې چارواکو د اسد د راستنېدو موضوع مطرح کړه، خو یوازې په پراخو ټکو کې یې وویل، چې دا د اړیکو بیا جوړولو لپاره کومه ستره ستونزه نه ده.

د روسیې چارواکي نه غواړي اسد تسلیم کړي او په دې اړه یې وویل چې روسیه د خپل اوږدمهاله اتحاد دوام غواړي.

شرع د سوریې د هغو پیسو بیرته راګرځولو غوښتنه وکړه چې د اسد له خوا په مسکو کې سپما شوې، خو د روسیې استازو دا مساله رد کړه.

د روسیې د بهرنیو چارو وزارت د دې موضوع په اړه کومه تبصره ونه کړه. د کریملین ویاند دیمیتري پسکوف وویل، دوی له سوریې سره خپل تماسونه جاري ساتي.

د روسیې پخواني مشاور سرګي مارکوف وویل چې د روسیې لپاره وضعیت ښه دی. هغه زیاته کړه، « د سوریې نوي چارواکي روسیه د دښمن په توګه نه ویني، خو روسیه باید د سوریې حکومت لپاره څه په بدل کې وکړي».

پوتین د دسمبر په میاشت کې د دې اډو لپاره وړاندیز وکړ، چې د بشري مرستو رسولو لپاره وکارول شي، خو د ملګرو ملتونو د سرچینو له مخې، د دې اډو له لارې کومه مرسته نه ده لیږدول شوې.