د ساوت چاینا مارنېنګ پوسټ د راپور له مخې، سوریایي اسلامپاله ډله چې اوس د دغه هېواد په ځینو سیمو کې واک لري؛ د هنر او کلتور په برخه کې یو نرم دریځ غوره کړی دی. دغه دریځ له طالبانو سره څرګند توپیر لري، چې په افغانستان کې یې تل هنر، موسیقي او کلتوري فعالیتونه منع کړي.
راپور زیاتوي، د ۲۰۰۱ کال په پېښه کې طالبانو د بامیانو د بودا تاریخي مجسمې ویجاړې کړې او د ۲۰۲۴ کال وروستیو کې د دغه ډلې امربالمعروف وزارت وویل، په تېر کال کې یې تر «۲۱ زرو» ډېرې د موسیقۍ الې له منځه وړې دي.
وروسته له هغه چې د بشار الاسد حکومت کمزوری شو او واک نوي اسلامپاله ډلې ته ورسېد؛ د سوریې په ځینو سیمو کې کلتوري ژوند بېرته راژوندی شو. هنرمندان، سندرغاړي او نڅا کوونکي چې د واک بدلون وروسته اندېښمن وو؛ اوس یې د نویو چارواکو له اجازې سره خپل فعالیتونه بېرته پیل کړي دي.
انس زیدان چې د سوریې د انتقالي حکومت د موزیمونو او لرغونو اثارو مسوول دی وایي: «زموږ حکومت د هنر مخالف نه دی؛ برعکس، موږ هنر ته وده ورکوو، ځکه هنر د انسانیت یوه مهمه برخه ده».
دغه دریځ له طالبانو سره ښکاره توپیر لري، طالبان نه یوازې دا چې موسیقي او هنر حرام بولي؛ بلکې ان د پلورنځیو بېنرونه چې پرې انځورونه لګېدلي وي هم پرې کوي او یا هم پرې د عکسونو مخونه پټوي؛ څو د خپلو سختدریځو افکارو ننداره وړاندې کړي.
په داسې حال کې چې طالبان په افغانستان کې سخت افراطي قوانین پلي کوي؛ د سوریې نوي مشران چې مشري یې احمد الشرع کوي، په دې هڅه کې دي چې له لوېدیځو هېوادونو او عربي نړۍ سره یو نرم چلند وکړي.
الشرع وایي: «د سوریې ټولنه له افغانستان سره توپیر لري او زموږ حکومت به د خلکو کلتور او تاریخ ته په کتو خپلې پرېکړې کوي».
یاد راپور کاږي، خو دا نشي ویل کېدای چې د سوریې نوي حکومت له محافظه کارانه اقداماتو ډډه کړې ده.
د واکمنۍ له بدلون وروسته، ځینې اقدامات شوي؛ لکه د ښوونیزو کتابونو منځپانګه اسلامي کول، ښځو ته د حجاب سپارښتنه او په عامه ځایونو کې د دیني نښو زیاتول.
سره له دې، دوی هڅه کوي چې افراطیت تر کنټرول لاندې وساتي. د بېلګې په توګه، کله چې د حما ښار کې یوې ډلې د کرسمس ونه وسوځوله؛ نویو چارواکو دغه کړنه سمدلاسه وغندله او عاملین یې ونیول.
سارا شما چې یوه سوریایۍ هنرمنده ده وايي، په پېل کې وېرېدلې وه چې ښايي نوی حکومت یې د هنري فعالیتونو مخه ونېسي ؛خو اوس ډاډه شوې.
نوموړې زیاتوي: « چارواکو موږ ته ډاډ راکړی، چې د هنري فعالیت اجازه شته».
د هغې هنري اثار، چې د «۱۲ کلونو غږ» نومېږي، د دمشق ملي موزیم کې نندارې ته وړاندې شوي او ان د بشار الاسد له سقوط وروسته هم دغه نندارتون پرته له سانسوره دوام لري.
بل لوري په افغانستان کې بیا طالبانو پر انځورګرانو بندیزو لګولی، چې د ژوندیو موجوداتو انځورونه به نه نقاشي کوي او د دغو بندیزونو له کبله ځیني انځورګران له هېواده کډه کولو ته اړ شوي دي. نه یوازې انځورګران بلکې د موسېقۍ پر هر ډول الو او سندرو ویلو بندیز لګېدلی، چې له امله یې ډېری سندرغاړي بې روزګاره شوي دي.
ځیني افغان سندرغاړي بیا ګاونډیو هېوادونو ایران او پاکستان ته کډه شوي او هلته له سختو اقتصادي ستونزو سره ژوند کوي.
په داسې حال کې چې طالبان په افغانستان کې د هنر، موسیقۍ او کلتور سخت مخالف دي او دغه ډول فعالیتونه ځپي؛ برعکس د سوریې اسلامپاله واکمنه ډله هڅه کوي، چې له خپل هېواده یو منځ لاری انځور وړاندې کړي. که څه هم ځینې محافظه کارانه ګامونه اخلي، خو پر هنر او کلتور بشپړ بندیز نه لګوي.
افغانستان کې طالبان خپل سخت دریځ ته دوام ورکوي؛ خو سوریه کې نوی حکومت هڅه کوي چې هم اسلامي اصول وساتي او هم د خلکو هنري او کلتوري ازادۍ ته درناوی وکړي.
