طالبانو او پاکستان ته د خلیلزاد مشوره: خپله خاوره د یوه او بل پر ضد مه کاروئ

په کندهار کې ښوونکي وايي، چې طالب چارواکي په پرله پسې توګه د معاش ورکولو ژمنې کوي، خو درېيمه مياشت هم په ختمېدو ده، چې دوی تر اوسه خپلې معاشونه نه دي ترلاسه کړي.

ښوونکي وايي، چې د روژې او اختر لپاره د توکو د پېرلو توان نه لري او ژوند یې له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دی.

په کندهار کې د یوه دولتي ښوونځي ۵۴ کلن ښوونکی عبدالهادي (مستعار)، چې د ژوند ډېره برخه یې په استادۍ کې تېره کړې د ۸ کسيزې کورنۍ مشر دی وايي، «د ژوند سخت حالت تجربه کوي».

هغه افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: «د کور ټوله ګذاره مې په همدې معاش ده، اوس چې له همسایه ګانو او دوکانداره شيان اخلم شرميږم، خدای دې دغه حالت تير کړي.»

په کندهار کې د طالبانو د پوهنې رياست یوه سرچينه وايي، چې د څه باندې شپږ زره ښوونکو تنخواوې بندې دي.

د سرچينې د مالوماتو له مخي، په دې کې یو شمېر هغه ښځينه ښوونکې هم شاملې دي، چې تر شپږم ټولګي ښکته نجونو ته تدریس کوي.

سرچینه وايي، چې د ښوونځيو ترڅنګ د مدرسو ښوونکو ته هم معاشونه نه دي ورکړل شوي.

افغانستان انټرنشنل ـ پښتو په کندهار کې له بيلابيلو ښوونکو سره خبرې کړې دي.

په يو شمېر ښوونځيو کې طالبانو ښوونکو ته د ستونزو د حل ژمنه ورکړې او له دوی يې غوښتي، چې دغه ستونزې دې له رسنيو سره نه شریکوي.

د امریکا د مرستو له بندولو سره هم مهاله په افغانستان کې طالبانو خپلو کارکوونکو ته خبر ورکړی و، چې مياشتني معاشونه یې د دريو مياشتو لپاره ځنډول شوي.

له دې اعلان یوه میاشت وروسته د سلواغې پر ۱۹ مه د طالبانو ماليې وزارت اعلان وکړ، چې «امارتي ادارو» ته د مرغومي میاشتي معاشات ورکوي.

دا غونډه چې د جرمني د بهرنیو چارو وزارت تنظیم کړې وه، د افغان مدني ټولنې استازي، د بشري حقونو فعالان او نړیوال شریکان یې سره راټول کړل چې د طالبانو د ښځضد پالیسیو په اړه بحث وکړي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزیرې انالېنا بیربوک په خپله کلیدي وینا کې د طالبانو نوي فرمان ته اشاره وکړه چې له مخې یې د کورونو د احاطې او پخلنځي شاوخوا دیوالونه باید هیڅ کړکۍ ونه لري.

هغې وویل، « طالبان د افغان ټولنې ۵۰ سلنه نفوس ته یو ټولنیز زندان جوړوي، یوازې د دې لپاره چې دوی ښځې دي».

په دې غونډه کې افغان ښځو ته موقع ورکړل شوه، چې خپلې کیسې له نړیوالو سره شریکې کړي.

د بشري حقونو وکیلانې، ژورنالېستانې، ښوونکې او ډاکترانې او هغه ښځې چې د طالبانو له خوا له عامه ژونده ایستل شوې دي، په دغو بحثونو کې شاملې وې.

بیربوک ټینګار وکړ چې جرمني افغان ښځې نه‌دي هیرې کړې او دا چې نړۍ به د دوی درد ته پاملرنه کوي. هغې وویل، جرمني به له طالبانو سره همکاري ونه کړي، خو بشري مرستې به دوام لري.

طالبان به ځواب وايي

جرمني له استرالیا، کاناډا او هالنډ سره یو ځای د ۲۰۲۴ کال په سپټمبر کې یوه نړیواله حقوقي هڅه پیل کړه چې طالبان له ښځو سره د تبعیض د هرې بڼې له منځه وړو کنوانسیون ته ځواب ویونکي وګرځوي.

بیربوک د هغو نړیوالو حقوقي ګامونو یادونه وکړه چې تر اوسه پورته شوي.

هغې د یوه افغان ډيپلوماټ د خبرو پخلی وکړ، چې دا د فرهنګي تفاوتونو یا دودونو مساله نه‌ده. دا د انسانانو د یوځای ژوند کولو اساسي اصول دي».

بیربوک دا هم روښانه کړه چې هیڅ هېواد د ښځو د حقونو له کمزوري کېدو خوندي نه‌دی. هغې وویل چې حتاپه جرمني کې د ښځو حضور په پارلمان کې ۲۰ کاله شاته تللی.

هغې زیاته کړه، « د ښځو حقونه د ټولنې د حالت معیار دی. که موږ د افغانستان په څېر د بشري حقونو تر ټولو شدیدې سرغړونې له پامه وغورځوو، نو دا نورمال ګرځوو».

هغې زیاته کړه، « طالبان په ښکاره د ټولنې نیمایي برخه، یوازې د ښځو د ښځمنتیا له امله، د یو ټولنیز زندان په څېر جوړولو بوخت دي. د تیارو او چوپتیا، د یوازیتوب او ظلم یو زندان.یو زندان چې باید د نړۍ له سترګو پټ وساتل شي، موږ ښايي دا اصطلاحات وکاروو، ټولنیز محوه کول، د بشریت پر ضد جرمونه، جنسیتي ځورونه یا لکه څنګه چې ډېر خلک ورته د جندر اپارتاید وايي، خو حقیقت دا دی چې هېڅ یوه اصطلاح د دې جرمونو شدت نه شي څرګندولی».

100%

طالبان یې غلې کوي، خو موږ د افغان ښځو غږ اورو

هغې وویل، « طالبان غواړي د ښځو غږونه خاموش کړي، خو موږ به یې واورو».

بېربوک د تیر کال په جولای کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر تر نوم لاندې محدودیتونو ته اشاره وکړه، چې د ښځو د عامه غږ اورېدل یې منع کړل او همدا میاشت یې یوه ښځینه راډیو بېګم وتړله.

هغې وویل، طالبان یو په بل پسې ښځې له ټولنې حذف کوي، خو زیاته یې کړه، چې جرمنی افغان ښځې نه هېروي.

بېربوک په خپلو خبرو کې زیاته کړه، چې جرمنی لا هم افغانانو ته بشري مرستې ورکوي، خو« له طالبانو سره له همکارۍ پرته، بلکې د نړیوالو مؤسساتو له لارې».

هغې جرمني ته تر خطر لاندې افغانانو د انتقال په اړه وویل، چې ځینې جرمنیان یې هم مخالفت کوي، خو ددې په باور دا سم کار دی او « دا یوازې د هغو خلکو د خوندي کولو خبره نه ده چې طالبان یې ځوروي، بلکې د جرمني د امنیت له پلوه هم مهمه ده».

هغې زیاته کړه، « ځکه موږ باید روښانه کړو چې د طالبانو رژیم خپل خلک وېروي او د ټولنې نیمایي برخه یې غلې کړې، موږ باید دا هم روښانه کړو چې دا رژیم نورو ته هم یو ګواښ دی ځکه موږ د دې خلکو او د نړۍ د امنیت، دواړو مسوولیت لرو، ځکه بشریت نه‌شي وېشل کېدای».

په ورته وخت کې بېربوک دا هم وویل، چې طالبان قانوني ځواب ویلو ته حاضرول یو اوږد او پېچلی بهیر دی، خو له سوریې سره د پرتلنې په رڼا کې یې زیاته کړه، چې صبر او مقاومت پایله ور کوي.

هغې وویل، چې دوی به پر طالبانو خپل ټول فشارونه وکاروي، چې یوه ورځ رڼا بېرته راشي او د ملیونونو افغانانو چوپ شوي غږونه د هرات، کندهار او کابل په کوڅو کې یو ځل بیا واورېدل شي او افغانې ښځې او نجونې بالاخره ازادې شي.

غونډه د نړیوالې همغږۍ په غږ سره پای ته ورسېده، په داسې حال کې چې نړۍ د مارچ اتمې یا د ښځو نړیوالې ورځې نمانځلو ته چمتو کېږي.

په دې ناسته کې د جرمني د بهرنيو چارو پر وزیرې انالینا بیربوک او د ملګرو ملتونو څانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینېټ د خپلو دوو رپوټونو او له ښځو سره د تبعیض د ټولو بڼو د له منځه وړو کنوانسیون د ارزښت په تړاو خبرې وکړې.

غونډې ته د جرمني د بهرنیو چارو وزیرې انالینا بیربوک وویل، « جرمنی افغان ښځې نه هېروي، موږ به تل د دوی ترڅنګ ولاړ یو».

بېربوک د غونډې له برخه والو افغان ښځو مننه وکړه، چې د افغان کډوالو غږ ور سره دی.

نوموړې په خپلو خبرو کې وویل، « زه د هغو ښځو پاموړ منندويي نه شم کولای چې د غږونو د چوپتیا پر هڅو سربېره، د افغانستان له داخل نه له موږ سره یوځای شوې دي. دوی به خپلې کیسې وروسته په تړلو غونډو کې د خوندي لېنک له لارې له موږ سره شریکې کړي. دمګړۍ دوی زموږ غږ اوري ، خو دا چې دا عامې ناستې دي، د امنیت په خاطر به یې خبرې په یوه خوندي ناسته کې واورو».

بینېټ په دې غونډه کې ویلي، چې د افغانستان له مدني ټولنې سره مشوره د دوی د رپوټونو یوه اساسي برخه ده، چې په ځانګړې توګه د افغان ښځو غږ واورېدل شي.

دې غونډې ته د ۵۰ افغان مدني ټولنې د استازو سازمانونو یو پرېکړه لیک هم استول شوی.

د یاد اتحاد، چې مسیحي سوسیال او مسیحي ډیموکراټ اتحادیه ګوندونه پکې شامل دي، د پارلماني ډلې مرستیالې اندریا لیندولڅ د کب پر ۱۴مه وویل، « د افغانستان د خلکو د راوستلو پرېکړې باید نوي حکومت ته وسپارل شي».

هغې دا هم زیاته کړه چې دا سمه نه ده چې د بهرنیو چارو وزیره انالینا بېربوک « په اونۍ کې تر دوو الوتنو تنظیموي».

د مسیحي اتحادیې سیاستوالې د جرمني د افغانانو د منلو پروګرام جوړښتونه « تر ټولو زیات مشکوک» بللي دي.

دغه پروګرام د طالبانو له واک ته رسېدو وروسته د ۲۰۲۱ کال په اګست کې اعلان شو چې د ۲۰۲۲ کال له اکتوبر راهیسې د بشري حقونو افغان فعالانو او خبریالانو ته اجازه ور کوي چې جرمني ته لاړ شي او هلته میشت شي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، له ۲۰۲۱ کال راهیسې تر ۳۵ زرو ډېر افغانان جرمني ته داخل شوي.

د جرمني حکومت له پارلماني ټاکنو وړاندې د افغانانو د انتقال پروسه د لنډ وخت لپاره وځنډوله او دوه الوتنې یې لغو کړې خو په تېره اونۍ کې یوځل بیا ۱۵۵ تنه افغانان د پاکستان له لارې برلین ته ولېږدول شول.

د ټاکنو بریالی ګوند یا سوسیال مسیحي ډیموکرات اتحاد د افغانانو د منلو پروګرام د بیا پیل مخالفت کوي. د دوی په وینا، نوی حکومت باید د دې پروسې مشري وکړي، نه اوسنی حکومت.

د فریدرېښ مېرڅ ګوند اړ دی چې د نوي حکومت لپاره د اوسني حکومت له مهم اړخ ایس پي ډي ګوند سره چې لومړی وزیر اولاف شولڅ یې مشري کوي ایتلاف وکړي او دا ګوند ددې پروسې د جاري ساتلو پلوی دی.

رویټرز خبري اژانس د سیمې اوسېدونکو او پاکستاني چارواکو په حواله لیکلي چې د پاکستان او د طالبانو امنیتي ځواکونو ترمنځ د تېرې شپې جګړې له امله زرګونه کسان له خپلو کورونو تېښتې ته اړ شوي.

خو د تورخم ځايي اوسیدونکو او پاکستاني چارواکو ویلي، چې نن د سې شنبې په ورځ حالات ارام شوي دي او جګړه نشته.

یوه پاکستاني چارواکي رویټرز ته ویلي، چې «شاوخوا۱۵۰۰ ځایي اوسیدونکي د نښتو له امله لنډي کوتل ته وتښتېدل. افغان پوله ساتو له خبرتیا پرته ډزې وکړې، دولتي ودانۍ او ملکي وګړي یې په نښه کړل او پراخه وېره یې رامنځته کړه.»

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت ویاند عبدالمتین قانع پاکستاني ځواکونه تورن کړي، چې جګړه لومړی دوی پیل کړې او طالبانو ځوابي برید کړی دی.

پاکستاني چارواکو د نوم نه ښودلو په شرط ویلي، چې د تورخم دروازه د فبرورۍ له ۲۱مې راهیسې د طالبانو له خوا پر ډیورنډ کرښه د پوستې د جوړولو پر سر د شخړې له امله تړل شوې ده.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ وویل چې د تورخم په جګړو کې یو طالب وژل شوی او دوه نور ټپیان دي.

د تورخم لاره د پاکستان او په وچه کې بند افغانستان ترمنځ د مساپرو او سوداګریزو توکو لپاره د ټرانزیټ مهمه لاره ده.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت په ویلي و، چې په ۲۰۲۴ کال کې د دواړو هیوادونو ترمنځ سوداګري له ۱.۶ ملیارد ډالرو څخه زیاته وه.

د خیبر پښتونخوا د خیبر ولسوالۍ د سوداګرۍ او صنایعو خونې رییس یوسف افریدي وویل، پنځه زره لارۍ چې د اړتیا وړ توکو څخه ډکې دي ولاړې دي او د تورخم دروازې د بندېدو له امله ۱۵ میلیونه ډالره زیان اوښتی دی.

طالبانو په تورخم کې د څو ورځو پرله پسې جګړو کې د وژل شویو ملکي کسانو او زیانونو په اړه ډېر جزییات نه دي خپاره کړي.