یونسکو د افغان مېرمنو او نجونو د حقونو د ملاتړ په تړاو نن پاریس کې غونډه کوي

همدا راز ۱۹ مېلیونه ډالره د بېړنیو حالاتو د کمزورې ملاتړ شوي کړکۍ (CERF) له لارې افغانستان ته ځانګړې شوې، چې د افغانستان د روان بشري ناورین په دې حساس پړاو کې ورکول کېږي.

یادو سازمانونو ویلي، افغانان له کلونو راهیسې له جګړو، فقر، اقلیمي بدلونونو او د خوندیتوب له زیاتېدونکو ګواښونو سره مخ دي؛ خو د نړۍوالو مرستو کمښت د دغې ستونزو شدت لا پسې زیات کړی دی.

د دې مالي ملاتړ د پیاوړتیا له پاره، د AHF صندوق له‌خوا هم ۲۹.۵ مېلیونه ډالره ځانګړې شوي، چې په افغانستان کې به د بشري ناورین د مخنیوي په برخه کې ولګول شي.

د ملګرو ملتونو د استوګنې او بشري چارو همغږي کوونکي اېندریکا راتواته دغه مرستې اعلان کړې او ټینګار یې وکړ، چې دغه مالي سرچینې به د افغانستان د بشري عملیاتو پر دوامداره فعالیتونو مثبت اغېز ولري او د بې وزله وګړو د لاسنېوي په برخه کې به هم ګټورې تمامې شي.

دغه مرستې داسې مهال کېږي، چې د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو اندېښنه ښوولې چې په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ راوروسته مېلیونونه کسان له لوږې او فقر سره مخ دي.

د امریکا له لوري د پراختیایي مرستو بندېدو له کبله هم په افغانستان کې د بشري مرستو بهیر ټکنی شوی او په دې برخه کې ځیني فعالو نادولتي موسساتو هم د بودجې د نشتون له کبله خپلې چارې ځنډولې دي.

باورونه دا دي‌، که طالبان په کور دننه پر نجونو او د ښځو تر څنګ پر بشري حقونو روانو بندیزونو ته همداسې دوام ورکړي؛ نو ښايي نړۍواله ټولنه او مرستندویه ادارې د خپلو مرستې کچې لا راکمې کړي.

د طالبانو د سختدریځیو له کبله وار دمخه ځینو نړۍ‌والو موسسو په افغانستان کې خپل فعالیتونه بند کړي او له کبله یې ورځ تر بلې په هېواد کې له غربت ځپلو سره د مرستو کچه مخ په کمېدو ده.

نوموړي دغه څرګندونې په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو سره د خبرو پرمهال کړې دي.
ټرمپ تر دې وړاندې هم په ځلونو په افغانستان کې د پاتې شوې امریکایي وسلې له امله پر بایډن نیوکه کړې وه.
هغه ویلي، چې د بایډن په مشرۍ پخوانۍ ادارې په افغانستان کې د پوځي وسلو په پرېښودلو سره متحده ایالاتو ته لوی زیان اړولی دی.
ټرمپ زیاته کړې:« بایډن او د هغه ادارې چې په افغانستان کې د وسلو په پرېښودو کوم زیان امریکا ته واړوه؛ د نه باور وړ خبره ده.»
د ټرمپ ترڅنګ پاکستان هم تل نیوکه کړې، چې په افغانستان کې پاتې شوې امریکایي وسلې اوس د «ترهګرو ډلو» په واک کې دي.
پاکستاني چارواکو تر دې مخکې ویلي وو، چې دغه وسلې د ټي‌ټي‌پي لاسته ورغلې او د دوی پر ضد کارول کېږي.
خو طالبانو بیا تل د پاکستان دغه ادعا رد کړې ده.

تازه د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار له افغانستانه د پاتې شویو امریکایي وسلو د اېستلو په تړاو د ټرمپ له اعلان هرکلی کړی.

تر دې وړاندې هم پاکستان په وار، وار له ټرمپ څخه غوښتي و، چې په افغانستان کې پرېښودل شوې امریکایي وسلې بېرته ترلاسه کړي.

تر دې وړاندې ټرمپ (د کب په ۵مه) د امریکا د محافظه‌کارانو لوی کنفرانس ته په وینا کې ویلي و، یوه امریکایي چارواکي ته یې دنده ورکړې چې له طالبانو څخه د امریکايي وسلو او تجهیزاتو د بېرته ترلاسه کولو پلان جوړ کړي.

اتمر ویلي، افغانان له هر هغه اقدامه ملاتړ کوي چې پرته له تبعیضه ټول ترهګر او د هغوی ملاتړي عدالت ته راکاږي.

نوموړي ټینګار کړی، چې د شریف‌الله نیول کېدل په پاکستان کې یو شمېر مهمې پوښتنې راولاړې کړې دي.

هغه زیاته کړې:« څنګه د القاعده پخوانی مشر اسامه بن لادن او د نورو ترهګرو ډلو غړي په پاکستان کې، ان د ښارونو دننه او د پوځیانو اډو ته نږدې پناه مومي؟».

د افغانستان د بهرنیو چارو دغه پخواني وزیر د پوښتنې په ډول لیکلي، چې « ایا دا د پاکستان د پوځ ناکامي ده؛ که د خودسره عناصرو کار او که د پاکستان د دولت د رسمي تګلارې برخه ده؟»

اتمر همداراز د ملګرو ملتونو د څارونکو او بهرنیو ډېپلوماټانو هغو راپورونو ته اشاره کړې، چې ښيي طالبان خپلو بهرنیو متحدینو ته په افغانستان کې پناه ورکوي؛ خو په عین حال کې د داعش خراسان پر ضد پراخ عملیات کوي.

نوموړې پوښتنه کړې: «ایا موږ د دې شاهدان یو، چې په سیمه کې د زورواکو نیابتي ډلو څخه نوی فصل پیل شوی ټي‌ټي‌پي د پاکستان پر ضد او داعش خراسان د افغانستان پر ضد؟».

اتمر د پاکستان د پوځ پر « دوه مخې تګلاره» اندېښنه څرګنده کړې.

هغه په دې باور دی، چې پاکستان له یو لوري ترهګر روزي، ترې ملاتړ کوي او له بل لوري د ترهګرۍ پر ضد د مبارزې ادعاوې کوي.

د افغانستان د بهرنیو چارو دغه پخوانی وزیر داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې وړمه ورځ پاکستان د کابل هوایي ډګر کې د ځانمرګي برید یو طراح محمد شریف تر نیول کېدو وروسته امریکا ته سپارلی دی.

پر محمد شریف الله تور دی، چې د ۲۰۲۱ په اګسټ میاشت کې یې د کابل هوایي ډګر ته ځانمرګی برید وروړی و؛ چې پکې د امریکایي ځواکونو په ګډون افغانان هم ووژل شول.

تازه د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ادعا کړې، چې د پاکستان په بلوچستان ایالت کې د پاکستان د پوځ په ملاتړ د داعش مرکزونه جوړ شوي او یاد هېواد دغه وسله‌واله ډله د خپلې وسیلې په توګه کاروي.

دغې ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره لیکلي، چې د راجستر شویو افغانانو ناسمه نیونه د ملي او نړۍوالو قوانینو خلاف کړنه دی.
دغې ادارې د اسلام اباد له سترې محکمې د دغه ډول کړنې پر وړاندې د اقدام غوښتنه کړې ده.
خبرپاڼه کاږي:« د ۲۰۲۵ کال د مارچ تر ۳مې نیټې د محکمې د حکم له مخې پولیس د ۲۰۲۵ کال د جون تر ۳۰مې پورې د هغو افغان کډوالو د ځورولو یا په زوره له خپلو کورونو څخه له اېستلو منع شوي، چې مهاجر کارتونه لري.»
خبرپاڼه زیاتوي، د افغان کډوالو وروستۍ نیونه د محکمې د دغه حکم څخه مستقیمه سرغړونه ده.
دغې ادارې دارنګه په اسلام اباد او راولپنډۍ کې د افغان کډوالو د نیونې او ځورونې د پای ته رسولو غوښتنه کړې ده.
‏په خبرپاڼه کې د یوې سرچینې په حواله راغلي، چې دا مهال له ۶۰ څخه تر ۷۰ پورې افغانان د پیر ودهای پولیسو په حوزه کې بندیان دي او وارث خان، بنی ګاله، صدر، کېنټ، سول لاینز او نصیر اباد پولیسو حوزو ته هم د افغان کډوالو د نیولو امر شوی دی.

له بل پلوه تېره ورځ د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر مولوي عبدالکبیر په کابل کې د پاکستان سفیر سره په لبدنه کې ویلي و، چې د جون تر پایه له پاکستانه د ټولو افغان کډوالو اېستل ستونزمن دي؛ ځکه هغوی نشي کولی خپل ټول ژوند او شتمنۍ په دومره لنډه موده کې راټولې کړي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت افغان کډوالو ته د ۲۰۲۵ کال د مارچ تر ۳۱مې پورې وخت ورکړی، چې دغه هېواد پرېږدي.
د راپورونو له مخې، د هغو افغانانو د استوګنې موده چې غواړي درېیم هېواد ته لاړ شي، د ۲۰۲۵ کال د جون تر ۳۰مې پورې غځول شوې؛ خو د ۲۰۲۵ کال تر سپټمبر پورې له بل هېواده د ویزې د نه‌‌ترلاسه کولو په صورت کې هغوی هم ناقانونه کډوال ګڼل کېږي او له له دغه هېواده به و اېستل شي.

ډېپلوماټ لیکي چې سراج‌الدین حقاني متحده عربي اماراتو ته د خپل سفر په لړ کې هحې کړي تر څو له سیمه‌ ییزو هېوادونو ملاتړ ترلاسه کړي. نوموړی غواړي خپلې اړیکې پیاوړې کړي او د املا هبت الله له فشارونو ځان خلاص کړي.

راپور کې راغلي چې چې له شپږو اونیو راهیسې د طالبانو یو شمېر مشران « د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني، د بهرنیو چارو مرستیال وزیر شېر محمد عباس ستانکزي» افغانستان پرېښی او متحده عربي اماراتو ته تللي دي. ملا برادر چې له له دوی سره یو ځای وتلی و، بېرته هېواد ته ستون شوی، خو حقاني او سانکزی لا هم په بهر کې دي.

بلخوا د طالبانو ویاند بیا وړمه ورځ د (کب ۱۵مه) ویلي چې سراج الدین حقاني بېرته هېواد ته ستون شوی او د خپلې ناروغۍ تر درملنې وروسته اوس استراحت کوي ؛خو تر اوسه خپلواکو سرچینو د هغه تګ نه دی تایید کړی.

ژور اختلافات؛ د کندهاري ډلې او حقانیانو ترمنځ بې باورۍ

کارپوهان وایي، چې دا سفرونه د طالبانو دننه د ژورو اختلافونو نښه ده. د ملا هبت‌الله اخندزاده کندهارۍ ډله، چې زیاتره غړي یې سخت دریځي دیني عالمان دي، د نړۍ والې ټولنې پر وړاندې هر ډول نرمښت سره مخالفت لري.

د سراج‌الدین حقاني ډله، ملا یعقوب، ملا برادر او ستانکزی بیا غواړي د نړۍ وال ملاتړ خپلولو لپاره انعطاف وښيي او د طالبانو حکومت مشروعیت ترلاسه کړي.

ډېپلوماټ وړاندې کاږي دا اختلافوت هغه مهال لا زیات شول چې د طالبانو مشر پر ښځو او نجونو سخت محدودیتونه ولګول. عباس ستانکزي د خوست په یوه مدرسه کې د ملا هبت الله پر ضد سختې څرګندونې وکړې او ویې ویل: «دا پرېکړې د اخندزاده شخصي خوښه ده او له شریعت سره تړاو نه لري».

ملا هبت الله تر دې وینا وروسته د ستانکزي د نیولو امر ورکړ، خو هغه د ملا یعقوب په مرسته وتوانېد چې افغانستان پرېږدي او متحده عربي اماراتو ته ولاړ شي.

د حقاني د نفوذ کمول؛ ملا هبت الله د خپل قدرت د لویولو په حال کې

ډېپلوماټ مجلې باور څرګند کړی چې د طالبانو مشر غواړي د سراج‌ الدین حقاني واک محدود کړي. نوموړي د تېر کال په نومبر میاشت کې یو فرمان ورکړ، چې له مخې یې د کورنیو چارو، دفاع وزارت او استخباراتي ادارې د وسلو او مهماتو ویشلو څخه منع کړې او دا صلاحیت یوازې په خپل لاس کې واخیست. 

همداراز ملاب هبت الله خپل پلویان په مهمو سیمو لکه د کابل بالاحصار کلا او نړۍ وال هوايي ډګر کې ځای پر ځای کړل، چې تر دې دمخه د حقاني شبکې جنګیالیو تر تر واک لاندې وو. 

د خلیل حقاني وژل؛ داخلي تصفیه یا د داعش برید؟

تېر کال د ډېسمبر په میاشت کې د سراج‌ الدین حقاني کاکا خلیل‌الرحمان حقاني ووژل شو. داعش خراسان د برید مسوولیت واخیست، خو ځینو سرچینو دا پېښه «کورنی تصفیه» وبلله.

ډېپلوماټ ته یو هندي چارواکي ویلي، چې دا وژنه د طالبانو مشر له لوري سراج‌الدین ته دا پیغام ورکړ چې له هغه نافرماني به ورته سختې بدې پایلې ولري.

ډېپلوماټ باور لري چې که څه هم ملا هبت الله د دیني مشروعیت او د قندهارۍ کړۍ په مرسته هڅه کوي چې سراج الدین حقاني له صحنې لرې کړي ؛خو هغه کافي پوځي تجربه لري او له استخباراتي ادارو سره نږدې اړیکې یې د دې لامل کیدلای شي چې ښايي په اسانۍ د طالبانو مشر ته تسلیم نه شي.

دغو ژورو اختلافاتو د طالبانو حکومت راتلونکی لا هم له کړکېچ سره مخ کړی او دا کړکېچ ښايي ژر پای ته ونه رسېږي.