خلیلزاد د تورخم کړکېچ ته په اشارې: افغانستان ولې باید سرحدي تاسیسات ونه‌لري؟

د ای‌اېن‌سي‌بي د ۲۰۲۴ کلني راپور له مخې، د منځنۍ اسیا، سوېل لوېدیځ اسیا او ترکیې په ګاونډیو هېوادونو کې د پولیسو له خوا د دغه نشه‌یي توکو نیول په ډاګه کوي، چې په افغانستان کې د متامفتامین نشه یي توکو تولیدات ډېر شوي دي.

په پاکستان کې په ۲۰۲۳ کال کې ۱۱.۴ ټنه یاد نشه یي توکي نیول شوي، چې په ۲۰۲۲ کې د ۴.۴ ټنو څخه ۱۵۶ سلنه زیاتوالی ښیي.

همدا ډول ایران په ۲۰۲۳ کې ۳۷.۲ ټنه متامفتامین (کرسټال) نیولي، په ۲۰۲۲ کې د ۳۰.۴ ټنو په پرتله ۲۲ سلنه زیاتوالی په ډاګه کوي.

د نشه يي توکو پر وړاندې د مبارزې نړۍوال بورډ راپور وايي، چې په وروستیو کلونو کې په پاکستان کې د نشه یي توکو نیول زیات شوي دي.

ورته مهال، ترکیې هم د میتامفتامین په نیولو کې د پام وړ زیاتوالي راپور ورکړی دی. دغه هېواد بیا په ۲۰۲۳ کې ۲۱.۹ ټنه میتامفتامین نیولي، چې په ۲۰۲۲ کې د ۱۶.۲ ټنو په پرتله ۳۵.۵ سلنه زیاتوالی څرګندوي.

راپورونه وایي، چې ترکيې ته قاچاق شوي میتامفتامين ښايي له افغانستان څخه د ايران له لارې وړل شوي وي.

په راپور کې زیاته شوې، چې د طالبانو له خوا د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په میاشت کې اعلان شوی د نشه‌یي توکو بندیز داسې نه ښکاري، چې د میتامفتامین په تولید او قاچاق یې اغېز کړی وي.

په راپور کې راغلي، چې په ۲۰۲۳ کې ددغه نشه یي توکو په زیاته پيمانه نیول په ګوته کوي، چې په قاچاق کې یې کموالی نه دی راغلی.

په افغانستان کې د طالبانو له خوا د نشه‌یي توکو پر کر او تولید له بندیز سره - سره د میتامفتامین په نامه مخدره توکو تولید لا هم په دغه هېواد کې روان دی.

د تېر ۲۰۲۴ کال په مارچ میاشت کې طالبانو ویلي وو، چې په تېر یوه کال کې یې د میتامفتامین په ګډون نشه‌یي توکو د پروسس ۱۴۰۰ کارخونې تخریب او ۱۴ زره د نشه‌یي توکو کاروباریان او قاچاق کوونکي یې عدلي ادارو ته ورپېژندلي دي، خو د راپورونو له مخې په افغانستان کې تولید شوي مصنوعي نشه‌یي توکي لاهم بهر ته قاچاقېږي.

ځايي پولیسو هم منلې چې شخړه د یوه دوکان مخې ته د کټ د ایښودو پر سر شوې ده.

پېښه پسې پولیس او د ژغورنې ډلې سیمې ته ورسېدلې مړي یې د طبي معایناتو لپاره او ټپیان یې د درملنې لپاره د چارسدې مرکزي روغتون ته لېږدولي دي.

پولیسو ویلي د پېښې پلټنې روانې دي او د تورنو کسانو د نیولو لپاره چاپې وهل کېږي.

د سیمې امنیت ته په کتو اضافي ځواکونه ځای پر ځای شوي ترڅو د هر ډول نورې شخړې مخه ونیول شي.

په قرارداد کې راغلي چې تورخم د پاکستان او افغانستان تر ټولو مصروفه لار ده، خو له تېرو ۱۶ورځو راهیسې د هر ډول تګ راتګ لپاره بنده شوې او له امله یې دواړو خواوو ته عام ولس او سوداګرۍ ته دروند زیان اوښتی.

احمد کنډي په پرېکړه لیک کې ویلي چې د تورخم بندیدو له امله نه یوازې هره ورځ میلیونونه افغانۍ تجارتي زیان کېږي، بلکې عام ولس ته هم سختې ستونزې پیدا شوې دي.

د نوموړي په خبره، د بندر د بندیدو له کبله سوداګرو ټرانسپورټرانو او نورو کاروباري خلکو ته نه جبرانېدونکی تاوان اوښتی او همداراز ګڼ کسان د سرحد دواړو خواو ته بند پاتې دي.

په قرارداد کې د پښتونخوا حکومت ته سپارښتنه شوې چې له مرکزي حکومت سره اړیکه ونیسي او ژر تر ژره د بندر پرانستلو لپاره لازم ګامونه پورته کړي، ترڅو دواړو هېوادونو ترمنځ تجارتي فعالیتونه بیا پیل شي.

د تورخم د لارې خلاصولو لپاره پرون د دواړو غاړو قومي مشرانو او سوداګرو جرګې هم د دواړو خواوو ترمنځ د دوو ورځو اوربند وکړ.

ویل کېږي کابل کې هم ځینې سوداګرو نن له طالب چارواکو سره لیدلي او ترې غوښتي یې دي چې د لارې خلاصېدو هڅې وکړي.

برونوکال د ډویچه ویله له جرمني سرویس سره په مرکه کې ددې پوښتنې په ځواب کې چې له طالبانو سره د تعامل په اړه ځینې غږونه اوچت شوي، وویل، « دا مساله په سیاست پورې اړه لري ځکه د استخباراتي ادارو دنده د هغو معلوماتو ترلاسه کول دي چې د حکومت لپاره د پریکړو په برخه کې مهم دي او دا کار موږ له دې سیمې نه هم ترسره کوو. نو فدرال حکومت باید تصمیم ونیسي چې د افغانستان له مخکیني یا نوي حکومت سره څه ډول چلند وکړي».

کال وايي، د نړیوال تروریزم په ځانګړې توګه د داعش او القاعدې وړتیا، چې بیا په اروپا کې خپل فعالیتونه پیل کړي، له پخوا موجوده ده.

هغه زیاته کړه، « دا وړتیا له بده مرغه شته او موږ باید د ټولو هغو ګواښونو په وړاندې چې موږ پرې بحث کړی، دغه خطر هم یاد کړو. البته، دا کار له استخباراتي همکاریو پرته امکان نه لري. موږ خوشحاله یو چې د ګډو هڅو له برکته تر اوسه د لویو بریدونو مخه نیول شوې، خو بیا هم په جرمني کې په دې وروستیو کې د ځینو انفرادي پېښو شاهدان یو چې ښيي د نړیوال اسلامي تروریزم ګواښ لا هم له منځه نه دی تللی».

هغه ددې پوښتنې په ځواب کې، چې ایا د دې امکان په پام کې نیسئ چې د روسیې او دغو «اسلامي ګواښونو» ترمنځ یو ډول اړیکه شته؟ وویل، چې تر اوسه یې داسې هیڅ نښه نه ده لیدلې چې دا اړیکه تایید کړي.

کال وايي، داسې مفکورې شته چې د مهاجرت له لارې لویدیزې ټولنې بې ثباته شي، خو د کډوالۍ ډېر لاملونه په بشپړه توګه له دې هایبریډ اهدافو بېل دي.

نوموړی وايي، چې د جرمني استخباراتي ادارې د مهاجرت موضوع له پیل څخه د استخباراتي کار موضوع ګرځولې او د کډوالۍ مختلفې برخې له نږدې څاري.

اورشلیم پوسټ نن د دې خبر خپرولو سره د دې کسانو د نیولو کره نېټه نه ده یاده کړې.

دا رسنۍ د اسپانیا ملي پولیسو په حواله وايي، په دې ۱۱ کسانو کې لس په بارسلونا او یو هم د ایټالیايي پولیسو په مرسته په هغه هېواد کې نیول شوی د.

د اسپانیايي چارواکو په خبره، دا په تېرو دریو کلونو کې د ورته کسانو د نیولو دریم ځل دی چې ټول شمېر یې ۳۰ کسانو ته رسېږي.

اوریشلم پوسټ د اسپانیايي رسنیو په حواله وايي، چې له نورو سره د اړیکو لپاره یو ټلیفوني چینل د ښځو له خوا اداره کېده، چې د دې چینل پر پراخولو سربېره یې د کسانو موندلو کې هم کارند رول درلود.