د خوندیتوب لپاره د نړیوال مسوولت مرکز وايي، په افغانستان کې خلک د طالبانو له لوري د بشري حقونو له سیستماتیکو سرغړونو سره مخ دي او یو شمېر نورې توندلارې وسله والې ډلې هم د دغه هېواد د خلکو ژوند ګواښي.
د خوندیتوب لپاره د مسوليت نړیوال مرکز پرون د افغانستان د وضعت په اړه په خپل راپور کې ویلي، چې طالبانو د خپلو پاليسو او کړونو له مخي له نجونو او ښځو بشري حقونه اخیستي، جنستي تبعیض ته لا هم دوام ورکوي او د ښځو په وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو له کنوانسیون ښکاره سرغړونه کوي.
په رپوټ کې راغلي چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال له اګست مياشتې راهیسې له ۱۰۰ زيات احکام، فرمانونه او مقررات نافذ کړي، چې په کې ډېره برخه یې له ښځو او نجونو د ټولنيز ژوند، ګرځېدو، کار، زدکړو، روغتیا، سیاسي برخو کې د فعالیت او د بیان ازادۍ حقونه اخيتسي او محدودي کړي دي.
په راپور کې ويل شوي، چې په ۲۰۲۴ کال کې د امربالمعروف قانون پلي کول له ټولنې د ښځو د محوه کولو په مانا دی، چې د بشپړ حجاب مراعتول، په عامه ځایونو کې د خبرو منعه کول هم په کې شامل وه.
په راپور کې راغلي، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) د طالبانو کړنې، د دوی د امر نه منلو له کبله د ښځو او نجونو خپل سري نيونې، زنداني کول او بندیزونه مستند کړي دي.
دوی د یوناما له قوله ويلي، چې ښځي د امربالمعروف د قانون تر اعلان وروسته له نیولو او سزا ورکولو ويرېږي او په ځينو سیمو کې ښځي او نجونې په زور د پولیسو موټرو ته اچول شوې دي.
د یوناما په دغه راپور کې د طالبانو هدفي وژنو، خپل سري نيونو، نادرکیو، زنداني کېدو، جبري ورکېدو، جنستي تبعيض، بريدونو، شکنجو او ځورونو ته اشارې شوې، چې د پخواني حکومت له کارمنانو، د رسنيو له کارکوونکو او مدنې فعالانو سره شوي.
د راپور له مخې، چې په افغانستان کې د بشري حقونو دخپلواک کمیسیون، د لوی څارنوال دفتر او د ځينې اړوند مهمې ادارې نشته او طالبانو د ملګرو ملتونو ځانګړی راپورټر هم معلوماتو ته له لاسرسي منع کړی دی.
د همدې راپور په وروستي برخه کې راغلي، چې طالبان باید د بشري حقونو په تړاو سرغړونې او ناوړه ګټه اخيستنه بنده کړې او په افغانستان کې له جنستي تبعیض، مذهبي، قومي، سمتي او توپیریز چلند پرته د ټولو خلکو مساوی بشري حقونه ورکړي.
په راپور کې غوښتنه شوې، چې له طالبانو سره د اړیکو عادي کولو هڅې باید د نړیوال قانون سره سم د بشري حقونو او ښځونو حقونو ته درناوي پورې تړلې تر سره شي.
دوی عدالت ته د کش کولو لپاره د جرمونو نړیوالې محکمې د څارنوال له خوا د طالبانو د مشر او لوی قاضي په هکله غوښتنې ته په اشاره ویلی، چې نړيواله ټولنه باید په افغانستان د ظلمونو او جرمونو لپاره عدالت ته دوام ورکړي.
د خوندیتوب لپاره د نړیوال مسوولیت مرکز دا هم وايي، چې د داعش په څېر افراطي ډلې په افغانستان کې پر لږکیو بریدونه روان ساتلي او ژوند ته یې ګواښ دی.
