اروپایي ټولنې د ازادۍ راډيو بندېدل اندېښمنونکی وباله، خو له تمویل یې انکار وکړ

ټرمپ له فلوریډا ایالت څخه واشنګټن ته د ستنیدو پر مهال په الوتکه کې خبریالانو ته وویل، «موږ غواړو وګورو چې که موږ د دې جګړې د پای ته رسولو امکان ولرو. ښایي موږ وکړای شو، یا نه، خو فکر کوم موږ یو ډیر ښه چانس لرو».

هغه وویل چې په دې اړه ډیر کار شوی او هیله من دی د دوامدارې سولې د پلان په برخه کې پرمختګ وشي.

د اوربند وړاندیز، چې له مختلفو غبرګونونو سره مخ دی، د ځمکو د تبادلې او د انرژۍ بنسټونو په اړه احتمالي توافقات لري.

ټرمپ د ځمکې د وېش او د زاپوریزیا اټومي بټۍ د راتلونکي په اړه خبرې وکړې، چې د اروپا ترټولو لویه اتومي بټۍ ده او د جګړې په جریان کې د روسیې تر کنټرول لاندې راغلې.

که څه هم جزئیات لا روښانه نه دي، تمه کیږي دغه مسایل به په خبرو اترو کې بنسټیز رول ولوبوي.

د کرملین ویاند دیمیتري پیسکوف د دوشنبې په ورځ د ټرمپ خبرې تایید کړې، خو د ځمکو د تبادلې او انرژۍ تاسیساتو په اړه یې د ټرمپ پر څرګندونو څه ونه ویل.

په داسې حال کې چې کیېف د اوربند ملاتړ کړی، د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلینسکي پر دې ټینګار کوي چې د هېواد حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا یې باید خوندي پاتې شي. هغه ویلي چې هر ډول سوله ییزه هوکړه باید روسیه له نیول شویو سیمو وتلو ته اړ باسي چې په دې کې کریمیا هم شامله ده.

دغه سیمه روسیې په ۲۰۱۴ کال کې له خپلې خاورې سره ونښلوله.

یان لیپاوسکي د یکشنبې په ورځ وویل، « دا زموږ په ګټه ده چې زموږ شاوخوا سیمه د استبدادي رژیمونو تر واک لاندې رانشي. له همدې امله، موږ باید د دې ادارې د ساتنې لپاره د ګامونو اخیستلو په اړه خبرې وکړو».

د ټي انلاین جرمنۍ رسنۍ د رپوټ له مخې، د ازادې اروپا راډیو د سړې جګړې پر مهال تاسیس شوه، چې د شوروي اتحاد پروپاګند ته متقابل ځواب ووايي. دا مهال، د دې راډیو تمرکز په مستبدانه حکومت لرونکو هیوادونو لکه روسیه، چین او ایران دی.

دغې رسنۍ په پیل کې خپل فعالیت د جرمني په مونشن کې پیل کړ، خو له ۱۹۹۵ کال راهیسې یې مرکز د چک په پلازمېنه پراګ کې دی. دا راډیو په ۲۳ هیوادونو او ۲۷ ژبو خپرونې کوي او هره اونۍ یې۵۰ میلیونه خلک اوري.

۱۷۰۰ ژورنالیستان، چې ډېری یې خپلواک خبریالان دي، د دې رسنۍ لپاره کار کوي.

د چک د بهرنیو چارو وزیر جدي خبرداری ورکړی چې که دغه راډیو یوځل بنده شي، بېرته پرانېستل به یې اسانه نه وي.

لیپاوسکي وویل، «له سپینې روسیې تر ایران او له روسیې تر افغانستان پورې ازادۍ راډیو او امریکا غږ د هغو کسانو لپاره چې تر ظلم لاندې ژوند کوي د معلوماتو ترلاسه کولو څو پاتې سرچینې دي. د دغو تمځایونو تړل به زموږ ټولو لپاره چې په ډیموکراسۍ باور لري،یو زیان وي».

ټرمپ د «افراطي پروپاګند» ضد

ټرمپ د جمعې په ورځ یو فرمان لاسلیک کړ، چې د متحده ایالاتو د نړیوالو رسنیو ادارې (USAGM) بودجه په پراخه کچه کموي. سپینې ماڼۍ وویل، دا پرېکړه به دا باوري کړي چې « د امریکا مالیه ورکوونکي نور د افراطي پروپاګند لپاره پیسې ور کولو ته اړ نه شي».

په فرمان کې راغلي چې دا اداره د « د فدرالي بیوروکراسۍ هغه عنصر دی، چې ولسمشر یې غیر ضروري بولي».

سره له دې چې دا رسنۍ د امریکا له حکومتي بودجې تمویلېدې، خو بیا یې هم خپلواکي ساتلې وه.

دا خپلواکي د ټرمپ لپاره د نارضایتۍ لامل شوې وه، ځکه هغه د خپلې لومړۍ واکمنۍ پر مهال غوښتل، چې دا رسنۍ د ده سیاستونه وستایي.

د ټرمپ د لومړۍ دورې پر مهال نوموړي هڅه وکړه چې د حکومت له خوا تمویلېدونکې رسنۍ د خپلې اجنډا ملاتړ ته اړ باسي.

ایا اروپایي اتحادیه به دازادۍ راډیو مالي ملاتړ وکړي؟

د چک حکومت له اروپایي اتحادیې سره خبرې پیل کړې، چې دا راډیو د اروپایي تمویل له لارې وساتل شي، خو تراوسه اروپايي هېوادونو ددې راډیو د خوندیتابه په اړه څرګندونې نه دي کړې.

شنونکي او ددې راډیو سمبالوونکي وايي، د دیموکراسۍ لپاره د ازادو رسنیو رول حیاتي ګڼل کیږي او دازادې اروپا راډیو بندیدل به د ازادو معلوماتو پر وړاندې یو لوی ګواښ وي.

د چک د پارلمان غړې دانوشي نیرودوا هم ویلي چې دا موضوع به د اروپایي پارلمان په غونډه کې راپورته کړي.

د رویټرز خبري اژانس د خبر له مخې، ولسمشر ټرمپ له فلوریډا څخه واشنګټن ته په الوتنه کې خبریالانو ته وویل:« زه غواړم وګورم، چې ایا موږ کولای شو دغه جګړه پای ته ورسوو.»

هغه زیاته کړې:« کېدای شي موږ پر دې وتوانېږو، چې یاده جګړه پای ته ورسوو او یا هم پر دې کار ونه توانېږو؛ خو زه داسې فکر کوم، چې موږ یو ښه چانس د جګړې د پای ته رسولو لپاره لرو.»

د رویټرز د راپور له مخې، ټرمپ هڅه کوي چې په اوکراین کې د ۳۰ ورځني اوربند لپاره د روسیې د ولسمشر ولادمیر پوتین ملاتړ ترلاسه کړي.

اوکراین تېره اوونۍ په سعودي عربستان کې له امریکايي چارواکو سره د خبرو پر مهال له دغه وړاندیز سره هوکړه کړې وه.

رویټرز لیکلي، چې د کرملېن ماڼۍ لا تراوسه د ټرمپ د خبرو په اړه څه نه دي ویلي.

داسې ویل کېږي، چې په دې وروستیو ورځو کې مسکو او واشنګټن په اوکراین کې د ۳۰ ورځني اوربند د وړاندیز په اړه غیرمستقیمې خبرې اترې کړې دي.

د دغې نظرپوښتنې د پایلو له مخې چې څو ورځې وړاندې اعلان شوې، ډېری امریکایي وګړي په دې خوښ او باوري دي چې ولسمشر ټرمپ د متحده ایالاتو په مهمو مسایلو کې سم بدلونونه راوستي دي.

د نظرپوښتنې له مخې، ۴۱سلنه امریکایي وګړي د ټرمپ د سوداګریزو تګلارو او تعرفو ملاتړ کوي. دا په داسې حال کې ده، چې ۳۸سلنه وګړي د دې تګلارو مخالف دي.

د ټرمپ د سوداګریزو تګلارو او نویو تعرفو څخه د ۴۱ سلنه امریکایانو ملاتړ، په داسې حال کې چې د اېن‌بي‌سي ټلویزیون په پخوانیو نظرپوښتنو کې یې نه لاره؛ د ولسمشر ټرمپ لپاره یوه لویه لاسته راوړنه ده.

همدا راز ۵۶ سلنه امریکایان د ټرمپ د ادارې له سرحدي تګلارو سره موافق دي او ۴۷سلنه یې د حکومت د لګښتونو د کمولو لپاره د هغه اقدامات ګټور بولي.

دغه رسنۍ زیاتوي، په یادو بریدونو کې ځانمرګي، هدفي وژنې او وسله‌والې نښتې شاملې دي چې په ۲۳ بېلابېلو ولسوالیو کې ترسره شوي دي.

بل خوا بیا راپورونه وایي، چې د کوټې په هوایي ډګر کې د نامعلومو وسله‌والو په برید کې د مولانا فضل الرحمان د ګوند «جمیعت علمای اسلام» غړی او ځایي دیني عالم مفتي عبدالباقي نورزی وژل شوی دی.

د ۲۴ ډیجیټل پاکستاني رسنۍ په وینا، مفتي نورزی د یوه سفر لپاره هوایي ډګر ته د ننوتلو په حال کې و چې د نامعلومه کسانو له‌خوا پرې ډزې وشوې او روغتون ته تر رسېدو وروسته یې د ژورو ټپونو له امله ساه ورکړه.

ویل کېږي، چې له پېښې وروسته بریدګر له سیمې تښتېدلي دي.

په دې وروستیو کې په بلوچستان او خېبر پښتونخوا کې په بې سارې توګه نا امنۍ مخ په پراخېدو دي او د پاکستان حکومت یې پړه پر افغان طالبانو ور اچوي، چې ترهګرو ته یې خوندي پټنځایونه ورکړي دي.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته داسې ښکاري، چې په سیمه کې وسله‌وال فعالیتونه مخ په ډېرېدو دي او «ټي‌ټي‌پي» او همداشان «بي ایل ای» خپل فعالیتونه پراخ کړي دي.