د اروپايي ټولنې د بهرني سیاست مسووله: تهران باید هېڅکله د اټومي وسلو څښتن نه‌شي

د متحده ایالاتو ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جنوري له ۲۰ راهیسې د واک ترلاسه کولو سره د متحده ایالاتو نږدې ټولې بهرنۍ مرستې وځنډولې.

څو ورځې وروسته د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ، چې له اېډز سره د مبارزې لپاره بېړني پروګرامونه به دوام ومومي.

د ملګرو ملتونو د اېډز پروګرام اجراییوي رییس ویني بیانیما خبریالانو ته وویل: "د متحده ایالاتو له خوا د تمویل دا ناڅاپه بندېدل د ډېری کلینیکونو د تړلو لامل شوی دی. د زرګونو کارکوونکو د ګوښه کولو امکان زیات دی. دا ټول په دې معنا دي چې موږ تمه لرو چې د نویو قضیو شمېر به ډېر شي."

بیانیما زیاته کړه، چې که د اپرېل په میاشت کې د ۹۰ ورځو په پای کې د یوسایډ تمویل بیا پیل نه شي یا د بل هېواد له خوا دا پروګرام تمویل نه شي، "په څلورو راتلونکو کلونو کې به د اېډز له امله ۶.۳ میلیونه اضافي مړینې رامنځته شي."

د وروستیو شمېرو له مخې، په ۲۰۲۳ کال کې په ټوله نړۍ کې د اېډز له امله د مړه شویو کسانو شمېر ۶۰۰ زره و.

هغه زیاته کړه: " موږ د لس چنده زیاتوالي په اړه خبرې کوو."

د ملګرو ملتونو د اېډز پروګرام تېر کال د متحده ایالاتو څخه ۵۰ مېلیون ډالر اصلي تمویل ترلاسه کړ، چې د ملګرو ملتونو د ادارې د ټولې بودیجې ۳۵ سلنه جوړوي.

دغه خبریال جیفري گولډبرګ نومېږي او د اتلانتیک مدیر دی.

نوموړي د خبرو اترو د سکرین شاټونو سره یوه مقاله خپره کړه او دغه معلومات یې پکې افشا کړل.

ګولډبرګ څرګنده کړه، چې هغه د مارچ په ۱۳ د ملي امنیت سلاکار مایک والټز له خوا د سیګنال چټ ګروپ کې شامل شوی و.

د هغه په خبره، د "حوثي کوچنۍ ډله" په نوم دغه ګروپ د حوثي یاغیانو په اړه د عمل همغږي کولو باندې متمرکزه وه.

د والټز څخه د دغه ګروپ لومړی پیغام، د ګولډبرګ په وینا: "ټیم - د حوثیانو سره د همغږۍ لپاره د اصولو (اېس ای سي) ګروپ رامنځته کوي، په ځانګړې توګه د راتلونکو ۷۲ ساعتونو لپاره. زما مرستیال الیکس وانګ د مرستیالانو / د ادارې رییس په کچه د پړانګانو ټیم سره یوځای کوي چې نن سهار د ناستې خونه کې د غونډې څخه تعقیب شي او نن ماښام به د عمل لپاره توکي واستوي."

خبریال وویل، په ټوله کې ۱۸ چارواکي چې د لسمشر مرستیال جی ډي وینس هم پکې وو په ډله ییزو خبرو اخته وو، په دغه ګروپ کې د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو، د دفاع وزیر پیټ هیګسیت، د منځني ختیځ لپاره د ټرمپ ځانګړی استازی سټیو ویټکوف، د سي ای اې مشر جان رټکلف او یو شمېر نور لوړپوړي چارواکي هم وو.

یو له مهمو موضوعکانو څخه چې په پیغامونو کې پرې بحث شوی د راتلونکي نظامي کمپاین و، چې د هیګسیټ له ډلې څخه یې وغوښتل چې پرته له ځنډه پرمخ ولاړ شي.

د مارچ په ۱۵مه چې د متحده ایالاتو بریدونه پیل شول، ګولډبرګ وویل، چې هیګسیټ د بریدونو عملیاتي توضیحات شریک کړل.

د امریکا پوځ له هغه راهیسې هره ورځ هوايي او سمندري بریدونه کوي.

پنټاګون اعلان وکړ، چې کمپاین به "نه ستړی کېدونکی" وي تر هغه چې حوثیان په سور سمندر کې د بریدونو د بندولو ژمنه وکړي.

سپینې ماڼۍ د پیغام د لړۍ افشا کېدل تایید کړ او اعلان یې وکړ، چې په دې اړه به څېړنې ترسره شي ترڅو معلومه کړي چې ګولډبرګ څنګه په دې ګروپ کې شامل شو.

د ملي امنیت شورا ویاند براین هیوز ویلي، "دا کار د لوړ پوړو چارواکو تر منځ د ژورې او فکري پالیسۍ همغږي څرګندوي. د حوثي یاغیانو د عملیاتو دوام دا په ډاګه کوي چې زموږ سرتېرو یا زموږ ملي امنیت ته کوم ګواښ نه و."

گولډبرګ وویل، چې هغه د مارچ په ۱۵مه د لومړنیو بریدونو لږ وروسته له دې ډلې څخه ووت.

عراقچي د دوشنبې په ورځ د کب پر څلورمه، پر ایران د اسراییل احتمالي برید ته له اشارې پرته وویل، چې دی د جګړې پر نه کېدا ډاډمن دی، ځکه تهران د هر ډول بیړني وضعیت لپاره چمتووالی نیولی.

عباس عراقچي زیاته کړه، « زه ډاډه یم چې جګړه نه کېږي، ځکه موږ د وضعیت لپاره بشپړ چمتووالی لرو».

عراقچي د ایران د سرې میاشتې کارکوونکو ته وویل، « وسله وال ځواکونه هم لکه تاسې په رخصتیو نه وو او نه دي او دوی بشپړ چمتو دي».

هغه یادونه وکړه: « اوس مهال دولت په ټولو برخو کې چمتووالی لري او د هر ډول حالت لپاره تیار دی».

د ایران بهرنیو چارو وزیر زیاته کړه، « د بیړنۍ مرستې ځواکونه، په ځانګړي ډول سره میاشت، بشپړ چمتو دي او په هیواد کې چمتووالی خورا لوړ او ۱۰۰ سلنه دی».

د ایرنا اژانس د رپوټ له مخې، عراقچي څرګنده کړه: « زه ډاډه یم چې هیڅوک به حتا پر ایران د تېري فکر لا ونه کړي، ځکه له عواقبو سره یې اشنا دي او پوهیږي چې زموږ وسله وال ځواکونه، مرستندوی ځواکونه، دولت او ولسي وړتیاوې ټول په تیارسۍ حالت کې دي».

هغه وویل چې تیاری ایران ته دا ځواک او وړتیا ورکوي چې څوک یې پر خاوره او اوبو د برید جسارت ونه لري.

د عراقچي څرکندونې د اسراییل د ګواښونو او د امریکا د ځانګړي استازي سټیو ویتکوف له څرګندونو سره هممهاله دي.

نوموړي ویلي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ایران له مشرایت الله علي خامنه‌اي سره د ممکنه نوي اتومي تړون په اړه د اړیکې وړاندیز کوي، چې د پوځي غبرګون مخنیوی وکړي. ویتکوف ټینګار وکړ چې امریکا نه غواړي دا ستونزه د پوځي اقداماتو له لارې حل کړي.

هغه وویل، چې واشنګټن له ایران سره د خبرو لپاره د دیالوګ او ډیپلوماتیکې لارې وړاندیز کوي.

دغه خبرې وروسته له هغه پیل شوې چې د امریکا استازو د یکشنبې په ورځ له اوکرایني چارواکو سره په سعودي عربستان کې خبرې وکړې.

رویټرز وايي، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اوکراین درې کلنې جګړې له پای ته رسولو سره لېوالتیا زیاته کړې ده.

د خبرو موخه دا ده چې د تور سمندر د سمندري اوربند لپاره زمینه برابره شي، څو د کښتیو ازاد تګ راتګ ته اجازه ورکړل شي. په دې سیمه کې په وروستیو میاشتو کې پراخ نظامي عملیات نه دي شوي.

په دې خبرو کې د روسیې د بهرنیو چارو د کمیټې مشر ګریګوري کاراسین او د فدرالي امنیتي خدمت سلاکار سرګي بسیدا د مسکو استازیتوب کوي.

ټرمپ د دغو خبرو پر جریان عمومي رضایت څرګند کړی او د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین له ګډون څخه یې ستاینه کړې ده.

خو د اروپا لوی ځواکونه شک لري چې ایا پوتین به له خپلو سختو غوښتنو څخه چې له۲۰۲۲ کال راهیسې یې مطرح کړې دي، شاتګ وکړي.

د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت سلاکار مایک والټز ویلي، چې خبرې به د کنټرول کرښې پر سر هم متمرکزې وي.

دغه راز د اعتماد جوړونې اقدامات، لکه د هغو اوکرایني ماشومانو بېرته ستنول چې روسیې وړي دي، هم د خبرو برخه ده.

روسیې ویلي، چې دوی به د تور سمندر د کښتیو خوندیتوب ته لومړیتوب ورکړي، خو دا یادونه یې هم کړې چې د تور سمندر د غلو دانو اصلي هوکړه په بشپړه توګه نه ده عملي شوې.

په ۲۰۲۲ کال کې د ترکیې او ملګرو ملتونو په منځګړیتوب، د تور سمندر د غلو دانو تړون لاسلیک شو، چې له مخې یې د جګړې باوجود، اوکراین ته اجازه ورکړل شوه چې خپله غله صادره کړي.

خو روسیه له دغه تړون څخه په ۲۰۲۳ کال کې ووتله او ادعا یې وکړه چې د دوی د خوراکي توکو او سرې صادرات له خنډ سره مخ دي.

ویل کېږي، چې دغه پرېکړه د ګوند دننه تر خپل منځي تاکنو وروسته شوې ده.

ښاغلی امام اوغلو اوس د ترکیې د اوسني ولسمشر رجب طیب اردوغان د اصلي او یوازیني سیال په توګه پېژندل کېږي.

امام اوغلو چې په دې وروستیو څو میاشتو کې له سختو سیاسي فشارونو سره مخ دی؛ له یوې اونۍ څخه په کمه موده کې د استانبول د ښاروالۍ له مقام څخه ونیول شو، چې اوس په زندان کې دی.

د اپوزیسیون ګوند له‌خوا دغه چاره د سیاسي کودتاه په توګه یاده شوې، چې د پراخو کورنیو او نړۍوالو غبرګونونو سره مخ شوه.

د اوغلو له نیول کېدو وروسته یوه پوهنتون د هغه د زده‌کړو سند هم لغوه کړ او نوموړی یې په اغېزمنه توګه په راتلونکو ولسمشریزو ټاکنو کې له ګډونه بې برخې کړ.

امام اوغلو په یوه ویډیویي پیغام کې چې په خواله رسنۍ کې خپور شوی ویلي: "موږ له لوی ظلم سره مخ یو؛ خو زه غواړم تاسو پوه شئ، چې زه لا ناهیلي نه یم."

هغه د ترکیې حکومت د خلکو ارادې په غصبولو تورن کړی دی.