عباس عراقچي: له طالبانو پرته بله هېڅ ډله اوس د افغانستان خاوره کې واکمني نه لري

چین هڅه کوي، چې په افغانستان کې د بې‌ثباتۍ مخه ونیسي؛ ځکه چې په دغه هېواد کې د کړکېچ زیاتوالی د چین لویدیځې پولې او د سېنکیانګ سیمې ته ګواښونه پېښولی شي.

بېجینګ د اویغور وسله‌والو له فعالیتونو څخه اندېښمن دی او نه غواړي، چې افغانستان د چین ضد عناصرو لپاره په امن پناه ځای بدل شي.

له همدې امله چین د افغانستان پولې ته نږدې خپل امنیتي تدابیر سخت کړي، اضافي ځواکونه یې ځای پر ځای کړي او د سیمې له هېوادونو سره یې استخباراتي همکاري پراخه کړې ده.

مقاله زیاتوي، له امنیتي اندېښنو سربېره چین د افغانستان د طبیعي زېرمو لکه مس، لېتیم او نورو نایابه معدني موادو ته هم خپلې سترګې ور اړولې دي.

بېجینګ د «یو کمربند، یوه لار» نوښت د پراخولو په موخه هڅه کوي، چې افغانستان د دغې اقتصادي پروژې برخه وګرځوي؛ خو په افغانستان د طالبانو تر واک لاندې پراخ فساد، کمزورې حکومتولي او د ترهګریزو ډلو حصور د چینایي پانګه‌والو د اندېښنې لامل شوي دي.

د پانګونې او نړۍوال مشروعیت پر هڅو بوخت طالبان

په ۲۰۲۱ کال کې واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته، دغه ډله د نړۍوالې انزوا سره مخ دي؛ نو ځکه هڅه کوي بهرني پانګه‌وال جذب کړي او نړۍوال مشروعیت ترلاسه کړي.

چین د هغو محدودو قدرتونو له ډلې څخه دی، چې طالبانو سره یې تعامل ته چمتووالی ښودلی چې دا د طالبانو لپاره مهم فرصت ګڼل کېږي.

خو چین طالبانو ته په ډاګه کړې، چې د اقتصادي همکاریو دوام د امنیت د ټینګښت او د افراطي ډلو د کنټرول پر شرایطو ولاړ دی.

چین اندېښنه لري، که طالبان پانګه‌‌والو ته امنیت برابر نه کړي؛ نو دا همکاري به له جدي ستونزو سره مخ شي.

د سیمې جیوپولیټیکي ننګوونې

د طالبانو او چین ترمنځ د اړیکو بله مهمه ننګوونه د سیمې جیوپولیټیکي رقابتونه دي.

هند هڅه کوي، چې د بشري مرستو او پراختیايي پروژو له لارې په افغانستان کې خپل نفوذ پراخ کړي؛ خو پاکستان چې پخوا یې د طالبانو ملاتړ کاوه، اوس د پاکستاني طالبانو (ټي‌ټي‌پي) له بریدونو څخه سخت ناراضه دی.

دغه وضعیت چین ته هم چېلنجونه راولاړ کړي، ځکه بېجنیګ له اسلام اباد سره ژورې سټراټېژیکې اړیکې لري او نه غواړي له دې اړخه تر فشار لاندې شي.

د نامعلوم اېتلاف راتلونکی

که څه هم د چین او طالبانو همکاري دوام لري؛ خو دغه اړیکې لا هم له ګواښ سره مخ دي.

د چین لپاره افغانستان نه یوازې د اقتصادي فرصتونو سرچینه ده؛ بلکې د افراطیت د نفوذ د مخنیوي یو مهم ټکی هم ګڼل کېږي.

د طالبانو لپاره، له چین سره اړیکې د نړۍوالې انزوا د ماتولو او بهرنیو پانګونو د جذبولو یوه مهمه وسیله ده.

خو دا همکاري به تر هغه دوام وکړي؛ څو طالبان وکولای شي امنیت تضمین کړي او سختدریځې ډلې کنټرول کړي.

که طالبان دا کار ترسره نه کړي، چین ښايي د افغانستان په اړه خپله تګلاره له سره و ارزوي چې دا به د افغانستان پر اقتصاد ناوړه اغېزه وکړي او د لا بې‌ثباتۍ لامل به شي.

د فرایډی ټایمز خپره کړې مقاله څرګندوي، چې د چین او طالبانو اړیکې د اعتماد پر بنسټ نه؛ بلکې د مصلحت او متقابلو ګټو پر بنسټ ولاړې دي.

که څه هم دغه همکاري ښايي لنډمهاله دوام وکړي؛ خو د اوږدمهاله ستونزو او امنیتي ګواښونو له امله هر وخت د دغه اېتلاف د کمزوري کېدو شونتیا شته.

که طالبان د چین امنیتي ګواښونو ته ژمن پاتې نشي؛ نو یاد هېواد به د خپل ملاتړ کچه را کمه کړي، چې دا چاره به د افغانستان پر راتلونکي او د سیمې پر جیوپولیټیکي وضعیت ژورې اغېزې ولري.

د هغه په وینا، د افغانستان د تلپاتې پرمختګ لپاره زده‌کړې یو مهم عنصر دی.

رابرټ ډېکسن د یکشنبې په ورځ پر اېکس پاڼه لیکي، چې بریتانیا د افغان نجونو د زده‌کړو له حق څخه ملاتړ کوي او د طالبانو له‌خوا یې پر محدودیتونو د ژر تر ژره لرې کولو غوښتنه کوي.

هغه د افغانستان په پرمختګ او پر ځان بسياينې کې د لوستو مېرمنو مهم رول ته په اشارې سره ویلي، چې دوى د پوهې او مهارتونو په کارولو سره کولاى شي د يوه پياوړي، باثباته او پرمختللي هېواد په جوړولو کې د پام وړ ونډه واخلي.

بل خوا طالب ډله لاهم پر خپلو محدودو سیاستونو ټینګار کوي او د نوي ښوونیز کال د پیل په مراسمو کې چې د وري میاشتې په لومړۍ ورځ ترسره شوي؛ د نجونو د ښوونځیو د بیا پرانیستلو په تړاو يې هېڅ یادونه نه ده کړې.

دا په داسې حال کې ده چې تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو کلتوري ادارې یونسکو اعلان کړی و، چې د طالبانو ښوونیزې تګلارې تر اوسه د ۲.۲ مېلیونه افغان نجونو لپاره د زده‌کړو لاره تړلې ده.

دغه سازمان خبرداری ورکړی، که دغه محدودیتونه دوام وکړي؛ نو تر ۲۰۳۰کاله پورې به په افغانستان کې له زده‌کړو د بې برخو نجونو شمېر ۴مېلیونو ته ورسېږي.

په راپور کې راغلي، چې دغه افغان کډوالو ته (د فبرورۍ له ۱۵مې څخه د مارچ تر ۳۱مې) پورې په خپله خوښه د ستنېدو وړاندیز شوی و.

د راپور له مخې، په دې برخه کې د سند حکومت یو د فدرالي حکومت په لارښوونه او د کورنیو چارو وزارت سره په مشوره یو امنیتي، عملیاتي او ستراتیژیک پلان چمتو کړی دی.

راپور زیاتوي، چې په ټول سند کې د کلیو او ولسوالیو په کچه کمیټې فعالې شوې دي او د دغه کډوالو د ساتلو لپاره ځیني مرکزونه هم جوړ شوي دي.

راپور وړاندې کاږي، هغه افغان بندیان چې د بند موده یې بشپړه شوې ده؛ هغوی به هم له زندانونو څخه دغه ځای ته راوړل شي.

دغه چمتووالی داسې مهال نیول کېږي، چې بې‌اسناده افغانانو او د اې‌سي‌سي کارت لرونکو افغانانو ته د پاکستان د حکومت له‌خوا د ورکړل شوې مودې یوازې یوه اونۍ پاتې ده.

خو د دغې مودې تر بشپړېدو وړاندې هم همدا تېره ورځ پاکستانۍ ډان ورځپاڼې خبر ورکړی و، چې د تورخم دروازې د خلاصېدو په لومړۍ ورځ پاکستان څه باندې دوه زره افغان کډوال په جبري توګه له دغه هېواده و اېستل.

له بل پلوه هغه ۵۳ افغان ماشومان چې د اغزن تار په پرېکولو سره پاکستان ته د کار په لټه اوښتي وو؛ افغان طالبانو ته سپارل شوي دي.

دغه ماشومان د دواړو غاړو د قبیلو د جرګې او د ځایي امنیتي ځواکونو په مرسته د تورخم له لارې طالب چارواکو ته سپارل شوي دي.
پاکستاني رسنۍ خراسان ډایري راپور ورکوي، چې دغه ماشومان د پاکستاني سرحدي ځواکونو له لوري نیول شوي وو او وروسته د دواړو هېوادونو د سرحدي چارواکو ترمنځ تر خبرو اترو وروسته افغان لوري ته وسپارل شول.

نوموړي دغه څرګندونې تر هغه وروسته کړي، چې د افغانستان د سولې لپاره د امریکا پخوانی استازی زلمی خلیلزاد د یوه پلاوي په ترکیب کې څلور ورځې وړاندې کابل ته تللی و او هلته یې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره ګډه ناسته او خبرې اترې وکړې، چې په پایله کې طالبانو امریکایي وګړی جوج ګلزمن خوشې کړ.

د امریکایي پلاوي د سفر په اړه جعفر مهدوي په خپل اېکس کې لیکلي: «د سرپرست حکومت د ډیپلوماټیکو ادارو له مشرتابه سره د دوه اړخیزو ګټو په اړه خبرې اترې او همدارنګه د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له خوا د سرپرست حکومت د کورنیو چارو وزیر خلیفه سراج الدین حقاني او د سرپرست حکومت د نورو چارواکو باندې د بندیزونو لرې کولو اقدام، د امریکا د حکومت او په افغانستان کې د سرپرست حکومت ترمنځ په اړیکو کې د روانې واقعیت لرونکې، هوښیارۍ او عملي ډیپلوماسۍ ښودنه کوي.»

نوموړي وړاندې لیکلي: «وروستي تعاملات د نړۍوالې ټولنې او د سرپرست حکومت ترمنځ د اړیکو په برخه کې د افغانانو د ژوند د شرایطو د ښه کولو لپاره د یوې هیله بښونکې پیل ژمنه کوي.»

افغانستان ته د امریکایي پلاوي سفر او له طالب چارواکو سره له لیدنې وروسته نه یوازې امریکایي وګړی جورج ګلزمن خوشې شو، بلکې په کابل کې د امریکا سفارت په دېوال د فتحې لیکل شوي شعارونه او د شهادت کلمه هم پاکه کړای شوه او ترڅنګ یې د حقاني شبکې درې مهم غړي چې سراج الدین حقاني هم پکې وو، د بندیزونو له نوملړ څخه لرې شول او د متحده ایالاتو له خوا پرې ټاکلی انعام ختم شو.

انس حقاني هم له الجزیرې سره په خبرو کې منلې، چې امریکا د حقاني شبکې مشر او د طالبانو د کورنیو چارو پر وزیر سراج الدین حقاني ټاکل شوې نغدي جایزه لغوه کړې ده.

هغه د متحده ایالاتو دغه ګام «لویه سیاسي لاسته راوړنه» بللې ده.

د افغانستان یو شمېر سیاسي څېرې په دې تړاو وایي، چې د طالبانو د کورنیو چارو پر وزیر د اېښودل شوې جایزې لرې کول یو لوی سیاسي پیغام لري او دا ښيي، چې که څه هم د دوحې تړون پر مهال د ځینو طالب مشرانو د تعقیب موضوع د بحث له اساسي موضوعاتو څخه یوه موضوع وه، خو هغه مذاکرات بې پایلې پاتې شول او اوس افغانستان وتوانېد چې د امریکامتحده ایالاتو سره د دې مسایلو پر سر یوې موافقې ته ورسېږي.

دغه هوکړه د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق او د طالبانو د بهرنيو چارو وزارت سرپرست مولوي اميرخان متقي په کابل کې د ليدنې پر مهال کړې.

محمد صادق دا مهال د افغانستان په درې ورځیني سفر تللی، چې موخه یې د امنیتي اندېښنو له امله د ترینګلو اړیکو وروسته د ډیپلوماتیکو اړیکو بیا رغول دي.

د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دواړو لورو د ګډو غونډو پر جوړېدو او د شته ستونزو د هواري لپاره د پلاوي پر تبادلې ټینګار کړی.

له امیر خان متقي سره له لیدنې وروسته، صادق په خپل اېکس ولیکل: «د دواړو هېوادنو مشرانو د دوه اړخېزو اړیکو د پېاوړتیا لپاره د لوړې کچې ډېپلوماټانو ناستې او ډیالوک ته وده ورکولو په تړاو هوکړه کړې.»

هغه له طالبانو سره د دوامداره او دوه اړخیزو ګټورو اړیکو لپاره د پاکستان ژمنې یو ځل بیا تایید کړې.

د پاکستانۍ ورځپاڼې ډان په خبر کې راغلي، چې په دې کتنه کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر دوه اړخیزو اړیکو، سیاسي او اقتصادي همکاریو او ټرانزیت په اړه خبرې شوي.

په سوداګریزو اړیکو کې د پام وړ پرمختګ د تورخم بندر له ۲۷ ورځیني تړل کېدو وروسته بیا پرانیستل دي.

دغه لاره د فېبرورۍ په ۲۱ مه د ساختماني چارو پر سر د شخړې له امله تړل شوې وه او د جرګې په منځګړیتوب د خبرو اترو وروسته بېرته پرانستل شوه.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ښاغلي متقي ټینګار وکړ:« د ټرانزیټي لارو او سوداګرۍ په وړاندې خنډونه د دواړو خواوو په ګټه نه دي او باید له نورو شخړو سره ونه تړل شي."

په ځواب کې د پاکستان ځانګړي استازي صادق ډاډ ورکړ، چې پاکستان به د دغو اندېښنو د حل لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

بله مهمه موضوع په پاکستان کې د افغان کډوالو وضعیت دی.

اټکلونه ښيي، چې له ۳.۱ میلیونو څخه زیات افغانان په پاکستان کې اوسېږي او د پاکستان حکومت د افغانستان د تابعیت کارت لرونکو او غیرقانوني اوسېدونکو لپاره د مارچ تر ۳۱ مې نېټې وخت ټاکلی، څو په خپله خوښه له دې هېواده ووځي، چې وروسته به د کورنیو چارو وزارت د رسمي خبرداري سره سم په ډله ییزه توګه و اېستل شي.

د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي: «په پاکستان کې مېشتو افغان کډوالو ته باید اجازه ورکړل شي، څو په زوره د شړلو پر ځای په تدریجي او عزت سره خپل هېواد ته ستانه شي.»

په ځواب کې محمد صادق ډاډ ورکړی، چې د افغانانو لپاره به د ویزو په ورکولو او د سفر ترتیباتو کې اسانتیاوې برابروي.

هغه د طالبانو ادارې ته هم ډاډ ورکړ، چې پاکستان د افغانستان امنیت د سیمې د ثبات لپاره اړین ګڼي.