د سوډان پوځ له نیمه پوځي چټک ملاتړ ځواکونو نه خرطوم په بشپړه توګه ونیو

محمود د امریکا ولسمشر ته دا لیک د روانې مارچ میاشتې په۱۶مه لیکلی چې په‌کې بالدوګول او بېربرا هوایي اډې، همداراز بېربرا او بوساسو بندرونه هغه ستراتیژیکي سیمې دي چې نوموړی غواړي واک یې متحده‌ایالاتو ورکړي.

د رویټرز اژانس په راپور کې راغلي چې دغه اډې او بندرونه د خپل ستراتیژیک موقعیت له امله کولای شي په دې حساسو سیمو کې متحده‌ایالاتو ته چټک فرصت په لاس کې ورکړي او ورته مهال په دې حیاتي دهلیز کې د بهرنیو سیالانو او مخالفانو د حضور مخه ونیسي.

د بېربرا بندر او هوايي اډه چې په جلا شوې «سومالي‌لېنډ» سیمه کې موقعیت لري، ځانګړې پاملرنه ځانته اړولې ده.

د یادونې ده چې له سومالیا څخه دغه جلا شوې سیمه ځان یو خپلواک او ډېموکراتیک هېواد بولي، خو د دغه هېواد د مرکزي دولت له‌خوا په رسمیت نه‌پېژندل کېږي.

بل‌خوا د سومالي‌لېنډ د بهرنیو چارو وزیر عبدالرحمن طاهر عدن د سومالیا ولسمشر د دغه وړاندیز په غبرګون کې ویلي چې متحده‌ایالات نور د سومالیا پر فاسد رژیم باور نه‌کوي او اوس چمتو دی له سومالي‌لېنډ سره کار وکړي.

د سومالیا الشباب او په سیمه کې د نورو وسله‌والو او افراطي ډلو ګواښونو، امریکا متحده‌ایالات دې اړ کړې چې په افریقا کې د پوځي او هوايي اډو په لټه شي.

دا وړاندیز داسې مهال کېږي چې امریکا متحده‌ایالات په دې وروستیو کلونو کې هڅه کوي په افریقا کې خپل رول پیاوړی کړي.

نوموړي د جمعې په ورځ (د مارچ ۲۸مه) د خپلې اېکس‌پاڼې له لارې په یوه بیان کې زیاته کړې چې د پاکستان امنیتي ځواکونو د دغه ګوند سلګونه بلوڅ پلویان له کوم دلیل پرته نیولي او بندیان کړي دي.

هغه ټینګار کړی چې د یاد ګوند لاریونونه په بشپړه توګه سوله‌‌ییز او د بلوڅانو غوښتنې د بشري اصولو او قانوني حقونو پر بنسټ دي.

د بلوچستان د ملي ګوند مشر د پاکستان امنیتي ځواکونو دا اقدام غندلی د ولس د اعتراضونو د غږ خاموشه‌کولو هڅه یې بللې ده.

د هغه په وینا، د لاریون‌کوونکو مهمې غوښتنې دا دي چې د پاکستاني پوځ له بندخونو څخه دې ټول معترضو کسان، په ځانګړې توګه بلوڅ مېرمنې سملاسي خوشې‌ شي.

د بلوچستان ملي ګوند مشر وايي، د بلوڅ مېرمنو له خوشې‌کېدو پرته به هېڅ ډول خبرې‌اترې یا تړون نه‌مني او خبرداری ورکوي چې د پاکستاني دولت له‌خوا د ځپلو هر ډول زیاتوالی به یوازې د ولس غوسه‌کېدو او د لاریونونو د پراخېدو لامل شي.

د بشري حقونو یو شمېر بنسټونوله بلوڅ لاریون‌کوونکو سره د پاکستان امنیتي ځواکونو تاوتریخوالی غندلی او د دغه هېواد پر دولت یې غړ کړی چې د خلکو د ربړولو او ناقانونه نیولو پر ځای د کړکېچ د پای ته رسېدو لپاره مذاکراتو او سوله‌ییز حل ته لار هواره کړي.

پرون د بښنې نړۍوال سازمان د پاکستان امنیتي ځواکونو له‌خوا د بلوڅ فعالانو نیولو ته د اندېښنې د څرګندولو ترڅنګدااقدامد بلوڅ ټولنې پر وړاندې د پاکستاني پوځ منظم برید بللی دی.

په بلوچستان کې د بلوڅو ولسي لاریونونه وروسته له هغې شدید شول چې پاکستاني پوځ د بلوڅو د یووالي غورځنګ مشره ماهرنګ بلوڅ او سمي دین بلوڅ ترڅنګ یو شمېر بلوڅ معترضاننیولي دي.

یوې مطبوعاتي غونډې ته په وینا کې، زیلینسکي ټینګار وکړ چې دا تړون، چې په رسمي توګه د هغه دفتر ته سپارل شوی، د متحده ایاالتو چارواکو سره په دوه اړخیزو خبرو اترو کې د لومړي وزیر مرستیال یولیا سویریډینکو سره شریکو شويو پخوانیو وړاندیزونو سره پرتله کیږي.

هغه دا خبره په کلکه رد کړه چې له اوکراین سره د امریکا پوځي مرستې باید پور وګڼل شي. هغه وویل: "موږ د ملاتړ څخه مننه کوو، مګر دا کریډیټ نه دی، او موږ به اجازه ورنکړو چې دا ډول چلند وشي."

زیلینسکي دا اعلان هم وکړ چې اوکراین چمتو دی چې د هغو هیوادونو د پوځي استازو سره د لوړې کچې غونډې کوربه توب وکړي چې اوکراین ته د ځواکونو د لېږلو په اړه غور کوي. تر اوسه فرانسې، انګلستان او اوکرایین په پلان شوې تړلې بڼې بحثونو کې ګډون تایید کړی دی.

نوموړي زیاته کړه چې کییف له څو اروپایي شریکانو سره هوکړې ته رسېدلی چې استخباراتي معلوماتو ته لاس رسی پراخ کړي، او همدا ډول د سپوږمکۍ سیسټمونه، ټیکنالوژي، او اوکرایني ځواکونو ته د مهماتو ذخیره پرانیزي.

زیلینسکي وویل چې د دفاعي مرستې نوې کڅوړې به د اپریل په میاشت کې د رامسټین فارمیټ په راتلونکي غونډه کې اعلان شي.

هغه وویل امریکا پلان لري چې له سعودي عربستان، ترکیې او اروپايي هیوادونو سره د جګړې په اړه د څارنې د نړیوال میکانیزم د رامینځته کولو په اړه سلا مشورې وکړي.

هغه د اوکراین د انرژۍ د زیربنا د څارنې لپاره د سعودي عربستان د وړتیا په اړه شک څرګند کړ خو وړاندیز یې وکړ چې ترکیه کولی شي د تور سمندر په خوندي کولو کې رول ولوبوي.

زیلینسکي وویل، اوکرایني ځواکونه په فعاله توګه د روسیې د کرسک سیمې په جنوب کې د روسي پوځیانو د ځای پر ځای کولو بهیر کموي، څو د سومي سیمې پر لور د احتمالي برید مخه ونیسي.

له مسکو سره د احتمالي خبرو اترو په اړه، هغه وویل چې اوکراین کولی شي د روسیې له استازو سره د خبرو اترو په اړه فکر وکړي چې د جګړې پای ته رسولو لپاره یو ریښتینی پلان وړاندې کوي - مګر نوموړي د ولسمشر ولادیمیر پوتین سره د هر ډول خبرو اترو څخه انکار وکړ.

د رویټرز خبري اژانس د راپور پر بنسټ، دا بریدونه د جمعې په ورځ (د مارچ ۲۸مه) د لبنان له خاورې څخه پر اسراییل د راکټونو د توغولو په ځواب کې ترسره شوي دي.

اسراییلي پوځ وايي چې د دغو بریدونو په ترڅ کې یې د د بیروت په سوېلي څنډو کې یوه ودانۍ چې حزب‌الله لبنان د مرکز په توګه پېژندل کېده، په نښه کړې ده.

د معلوماتو پر بنسټ، د «ضاحیه» په نوم دا سیمه په لبنان کې د حزب‌الله د حضور یو لوی مرکز ګڼل کېږي.

ورته مهال، اسراییل د دغه هوايي برید موخه د حزب‌الله اړوند د ایراني بې‌پیلوټه الوتکو د زیرمې په نښه کول بولي.

دا برید داسې مهال کېږي چې د تېر ۲۰۲۴ کال د نوامبر په ۲۷مه د اسراییل او لبنان ترمنځ اوربند پیل شوی و، خو په دې وروستیو کې دواړه خواوې د اوربند پر ماتولو تورنې شوې دي.

اسراییل له دې مخکې هم د اوربند پر ماتولو تورن شوی چې له لبنان سره د اوربند له هوکړې یوه اوونۍ وروسته یې پر دغه هېواد پرله‌پسې څو هوايي بریدونه وکړل او په ترڅ کې یې یو شمېر لبنانیانو ته مرګ‌ژوبله واوښته.

د یادونې ده چې د اسراییل او لبنان تر منځ د تاوتریخوالي له پیله تر اوسه شاوخوا څلور زره لبنانیان وژل شوي او زرګونه نور بې‌کوره شوي دي.

مرکزي بانګ ددغه څېړنو له پاره ۱۱ متخصص ټېمونه جوړ کړي تر څو د پېسو په اړه څېړنې وکړي او بېرته یې ترلاسه کړي.

تر اوسه معلومه نده چې څومره پېسې له بنګله دېش د باندې ویستل شوي خو داسې اټکل کیږي چې خورا زیاتې دي.

له دغه یوولسو کورنیو یوازې په یوې یې له دغه هېواده د ۱۵ میلیارده ډالرو د ویستو شک کیږي، خو تر اوسه ددغه کورنۍ په اړه جزیات ندي خپاره شوي.

د ای ایم ایف پخوانی مشر احسن منصور چې په بنګله دېش کې د شیخ حسینه د حکومت له ړنګېدو وروسته د بنګله دېش مرکزي بانک مشري ورسپارل شوې ویلي، اندېښنه لري چې زیاته شمېر پېسې ورکې دي.

نوموړی اوس د انګلستان بهرنیو چارو وزارت او په دغه هېواد کې اړونده ادارو سره په خبرو بوخت دی چې له بنګله دېش څخه اټکل شوې ۲۵ میلیارده ډالر لېږدول شوې پېسې بېرته ترلاسه کړي.

هغه وايي: "د دغو کورنیو څخه ډیری خپلې شتمنۍ لري، په ځانګړي توګه په لندن کې، نو موږ فکر کوو چې موږ به دلته ډیرې شتمنۍ پیدا کړو."

منصور وايي: "زموږ ټول هدف لږ تر لږه دا پوهاوی رامنځته کول دي چې انګلستان په ټوله نړۍ کې د غلا شویو شتمنیو غوره ځای دی، او بنګله دیش یو له هغو هیوادونو څخه دی چې له هغه ځایه انګلستان ته پېسې راغلي دي."

پداسې حال کې چې د بنګله دیش بانک د شتمنیو په کنګل کولو تمرکز کوي، منصور هم په انګلستان او نورو ځایونو کې د چارواکو څخه غواړي چې د وکیلانو، بانکدارانو او املاکو اجنټانو په اړه څېړنې وکړي چې د "الیګارچ" کورنیو لپاره یې د ملیاردونو ډالرو په لېږد کې مرسته کړې.

بنګله دیش د ۲۰۲۴ په اګست کې د سختو لاریونونو شاهد وو، چې په پایله کې یې د ولسمشرې شیخ حسینه له دغه هېواده تېښې حکومت ړنګ کړ او پر ځای موقتي حکومت چارې په لاس کې واخیستې، نوي حکومت د تغیراتو په ترڅ کې د هغه پېسو څېړنې هم شروع کړې چې له دغه هېواده قاچاق شوي، چې تر اوسه یوولس کورنۍ د پېسو په قاچاق تورنې دي.