د بنګله دېش مرکزي بانک د هغو ۱۱ کورنیو د شتمنیو په اړه څېړنې کوي چې په تېره یوه لسیزه کې د بریتانیا، متحده عربي اماراتو، متحده ایالاتو، مالیزیا او سنګاپور ته د میلیاردونو ډالرو په لېږد تورنې دي.
مرکزي بانګ ددغه څېړنو له پاره ۱۱ متخصص ټېمونه جوړ کړي تر څو د پېسو په اړه څېړنې وکړي او بېرته یې ترلاسه کړي.
تر اوسه معلومه نده چې څومره پېسې له بنګله دېش د باندې ویستل شوي خو داسې اټکل کیږي چې خورا زیاتې دي.
له دغه یوولسو کورنیو یوازې په یوې یې له دغه هېواده د ۱۵ میلیارده ډالرو د ویستو شک کیږي، خو تر اوسه ددغه کورنۍ په اړه جزیات ندي خپاره شوي.
د ای ایم ایف پخوانی مشر احسن منصور چې په بنګله دېش کې د شیخ حسینه د حکومت له ړنګېدو وروسته د بنګله دېش مرکزي بانک مشري ورسپارل شوې ویلي، اندېښنه لري چې زیاته شمېر پېسې ورکې دي.
نوموړی اوس د انګلستان بهرنیو چارو وزارت او په دغه هېواد کې اړونده ادارو سره په خبرو بوخت دی چې له بنګله دېش څخه اټکل شوې ۲۵ میلیارده ډالر لېږدول شوې پېسې بېرته ترلاسه کړي.
هغه وايي: "د دغو کورنیو څخه ډیری خپلې شتمنۍ لري، په ځانګړي توګه په لندن کې، نو موږ فکر کوو چې موږ به دلته ډیرې شتمنۍ پیدا کړو."
منصور وايي: "زموږ ټول هدف لږ تر لږه دا پوهاوی رامنځته کول دي چې انګلستان په ټوله نړۍ کې د غلا شویو شتمنیو غوره ځای دی، او بنګله دیش یو له هغو هیوادونو څخه دی چې له هغه ځایه انګلستان ته پېسې راغلي دي."
پداسې حال کې چې د بنګله دیش بانک د شتمنیو په کنګل کولو تمرکز کوي، منصور هم په انګلستان او نورو ځایونو کې د چارواکو څخه غواړي چې د وکیلانو، بانکدارانو او املاکو اجنټانو په اړه څېړنې وکړي چې د "الیګارچ" کورنیو لپاره یې د ملیاردونو ډالرو په لېږد کې مرسته کړې.
بنګله دیش د ۲۰۲۴ په اګست کې د سختو لاریونونو شاهد وو، چې په پایله کې یې د ولسمشرې شیخ حسینه له دغه هېواده تېښې حکومت ړنګ کړ او پر ځای موقتي حکومت چارې په لاس کې واخیستې، نوي حکومت د تغیراتو په ترڅ کې د هغه پېسو څېړنې هم شروع کړې چې له دغه هېواده قاچاق شوي، چې تر اوسه یوولس کورنۍ د پېسو په قاچاق تورنې دي.
یویشتمه پېړۍ د چټکو بدلونونو پېر دی، په روان دور کې په رسنیز ډګر کې د بدلونونو او پرمختګونو پر اساس سیټیزن ژورنالېزم رامنځته شو.
سیټیزن ژورنالېزم یا د عامو وګړو خبریالي چې خلکو ته دا زمینه برابروي چې د رسنیو د ادارو له مداخلې پرته خبرونه خپاره کړي، ورځ تر بلې مخ پر ودې دی.
دغه پرمختګ، سره له دې چې د معلوماتو لاسرسی ډېر اسانه کړی؛ خو دودیزې رسنۍ یې له جدي ننګونو سره مخ کړې دي.
سیټیزن ژورنالېزم نه یوازې دا چې د معلوماتو په خپراوي کې یې اساني رامنځته کوي؛ بلکې د دروغجنو معلوماتو وسیله هم ګرځېدلې ده.
سیټیزن ژورنالېزم او دودیزو رسنیو ته ګواښ
د ټولنیزو رسنیو په پراختیا او د سیټیزن ژورنالېزم له ودې سره دودیزې رسنۍ چې پخوا د معلوماتو او خبرونو اصلي سرچینې وې له یو غښتلي چلنج سره مخ شوې دي.
د عامو خلکو خبریالۍ د دودیزو رسنیو انحصار مات کړی او د خبرونو د خپرېدو بڼه یې بدله کړې؛ د معلوماتو په خپراوي کې چټکوالی رامنځته شوی؛ خو وخت ناوخت نادرست معلومات هم خپاره شوي دي.
د سیټیزن ژورنالېزم ځانګړتیاوې
د دودیزو رسنیو لپاره تهدیدونه
ټولنیزې رسنۍ او د خبرونو بڼه
ټولنیزې رسنۍ، لکه فیسبوک، ټویټر (ایکس)، انسټاګرام، ټک ټاک، او یوټیوب، اوس د ډېرو خلکو لپاره د خبرونو اصلي سرچینې ګرځېدلې دي او لامل یې دا دی چې خلک هڅه کوي د وخت سپما وکړي.
ټولنیزې رسنۍ په موټر، ټرین او بل هر ځای کې په اسانۍ د استفادې وړ دي او ډېرو زیاتو امکاناتو او لګښتونو ته اړتیا نه لري.
پخوا به دودیزو رسنیو اوږده - اوږده راپورونه او خبرونه خپرول او څارونکي مجبور وو، د ټولو خبرونو لپاره خبري بلوټنونه ولولي، وګوري یا یې واوري؛ مګر د ټولنیزو رسنیو او سیټیزن ژورنالېزم له پرمختګ وروسته اوس هر څوک کولی شي چې په څو ثانیو کې موضوع وګوري او ویې لولي.
د ټولنیزو رسنیو د ځانګړتیاو له امله خبرونه، تصویرونه او ویډیوګانې په یوه شېبه کې د نړۍ هر کونج ته رسېدلی شي؛ خو په دودیزو رسنیو کې محدودیت زیات تر سترګو کیږي.
یوه تر ټولو مهمه مساله بیا په ټولنیزو رسنیو کې د خلکو نظر او تبصره ده، چې په دودیزو رسنیو کې دا نه ده موجوده او که وي هم لاسرسی یې یو څه ستونزمن دی.
ټولنیزې رسنۍ د دودیزو رسنیو ځای نیولی؟
ټولنیزې رسنۍ که څه هم د خبرونو مهمه سرچینه ګرځېدلې، خو بیا هم یې ځینې کمزورۍ شته:
ایا دودیزې رسنۍ ځان له نوي بدلون سره برابرولی شي؟
که څه هم په نړۍ کې ګڼو دودیزو رسنیو ځانونه له نوي ټېکنالوژیکي بدلون سره عیار کړې دي؛ خو هغو رسنیو چې له بدلون سره سم حرکت یې نه دی کړی اهمیت یې له لاسه ورکړی دی.
پخوا به دودیزو رسنیو خبرونه، راپورونه، تصویرونه او ویډیوګانې لومړی د خپل دودیز نشراتي وسیلې لپاره برابرول؛ خو اوس چاره کاملاً برعکس شوې، لومړی مطالب، خبرونه او راپورونه د ډیجیټل لپاره تولیديږي او بیا په دودیزو رسنیو کې خپریږي.
د معلوماتو له مخې؛ هغو رسنیو چې ډیجیټال لومړی( ډیجیټل فرسټ) پالیسي کارولې اهمیت او څارونکي یې زیات شوي دي.
ډیجیټلي سمون
احتمالي بدلونونه
اوسني چټک بدلون ته په کتلو د دې احتمال زیات موجود دی، چې د رسنیو بڼه لا ډېره بدله شي. ځینې مهم بدلونونه، چې تمه یې کېږي په لاندې ډول خلاصه کولی شو:
په ټوله کې ویلی شو چې راتلونکی د هغو رسنیو دی، چې له نوي ټېکنالوژيک بدلونونو سره ځان برابر کړي، خپلواکي وساتي، د تصدیق پروسې ته لومړیتوب ورکړي او د ټولنیزو رسنیو له فرصتونو ګټه واخلي.
که دودیزې رسنۍ دا کارونه وکړي، کولی شي د سیټیزن ژورنالېزم له بدلون سره سیالي وکړي او خپل ارزښت وساتي؛ خو که په پخواني شکل پاتې شي نو لرې نه ده چې اهمیت به یې کم او لیدونکي، لوستونکي او اورېدونکي به له لاسه ورکړي.