د پاکستان ناسم امنیتي حالت؛ پنجاب کې سر له اوسه د اختر لپاره ځانګړي امنیتي‌ تدابیر پیل شوي

د تایلینډ لومړي وزیر له زلزلې وروسته بیړنۍ غونډه وکړه.

په ورته وخت کې، د فرانسې خبري اژانس راپور ورکړ چې په بنکاک کې له یوې زورورې زلزلې وروسته دفترونه او دوکانونه خالي شول.

په بنکاک کې عیني شاهدانو وویل چې خلکو له ویرې سړکونو ته منډه کړه.

د میانمار د اور وژنې ادارې یوه چارواکي رویټرز ته وویل: «موږ د تلفاتو او زیانونو لټون او پلټنه پیل کړې ده، خو تر اوسه پورې موږ ته هیڅ معلومات نشته.»

پوتین دا خبرې د جمعې په ورځ (وري ۸مه) د روسیې د سمندري ځواکونو له سرتېرو سره د شمالي مورمانسک په بندر کې وکړې. هغه وویل: «په اصل کې یو موقت حکومت د ملګرو ملتونو، امریکا، اروپایي هېوادونو او زموږ د شریکانو تر څار لاندې جوړېدای شي.»

هغه زیاته کړې، چې د کېیف اداره موقتي کول به دا زمینه برابره کړي چې «یوه ډېموکراټیکه ټاکنه وشي، یو قوي حکومت واک ته ورسېږي چې د خلکو باور ترلاسه کړي او بیا ورسره د سولې تړون لپاره خبرې وشي.»

پوتین دا څرګندونې داسې مهال کړې، چې هغه د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي حکومت قانوني نه ګڼي.

د پوتین په وینا، د زیلنسکي د واک دوره د ۲۰۲۴ کال د مې په میاشت کې پای ته رسېدلې او له هماغه مودې وروسته هغه «په غیرقانوني ډول حکومت کوي.»

د روسیې ولسمشر خپلو سمندري ځواکونو ته دا هم وویل، چې د امریکا پخوانی ولسمشر ډونالډ ټرمپ «په صادقانه ډول غواړي د اوکراین جګړه ختمه کړي او له روسیې سره اړیکې ښې کړي.»

امریکا په دې وروستیو کې د اوکراین د جګړې ختمولو لپاره هڅې زیاتې کړي او هڅه کوي، څو دواړه لوري اوربند ته غاړه کېږدي.

تر اوسه پورې څو ځله د روسیې او امریکا لوړپوړي چارواکي او همدارنګه د روسیې او اوکراین استازو په سعودي عربستان کې سره لیدلي دي.

تر وروستۍ لیدنې وروسته امریکا اعلان وکړ، چې د روسیې او اوکراین استازي په سعودي عربستان کې یوې هوکړې ته سره رسیدلي، چې له مخې به یې په تور سمندرګي کې د کښتیو تګ راتګ ته لارې چارې برابرې شي.

یاد سازمان دغه څرګندونې د بي بي سي پخواني خبریال محمود کوچي او د هغه د زوی د نیول کیدو په غبرګون کې کړې، چې تېره ورځ په اسلام اباد کې د پاکستاني پولیسو له لوري نیول شوي وو.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه افغان خبریال او د هغه زوی تر څو ساعتونو وروسته پولیسو بېرته خوشې کړي دي.

د خبریالانو د ملاتړ دغه سازمان په خبرپاڼه کې لیکي، چې ډېر شمېر افغان خبریالان د طالبانو د سختو بندیزونو له کبله جلاوطنۍ ته اړ شوي، چې ځینې یې لا هم په پاکستان کې د سختو اقتصادي ستونزو تر څنګ د پولیسو د نیول کیدو او ایستل کیدو له ګواښ سره هم مخ دي.

د افغانستان له خبریالانو د ملاتړ سازمان اندېښنه څرګنده کړې چې د پاکستان حکومت د افغان خبریالانو د مېشتیدنې قانوني اسناد یا نه تمدیدوي او یا هم په کې کافي ځنډ رامنځته کوي او بیا ورته پلمې لټوي.

د دغه ځنډ له کبله افغان خبریالانو تر څنګ په یاد هېواد کې په ویزو مېشت افغانان له جدي ستونزو سره مخ دي.

همدا راز د امریکا په ګډون له لوېدیځو هېوادونو غوښتل شوي، چې د افغان خبریالانو د خوندیتوب قضیې دې ژر تر ژره وڅېړي، څو په پاکستان کې د پولیسو نیول کیدو او ورسره تړلو کړاونو څخه خوندي شي.

دغه سازمان د بشري حقونو له ملاتړ کوونکو ادارو او رسنیو غوښتي، چې په پاکستان کې د مېشتو افغان خبریالانو د ناوړه وضعیت په تړاو جدي اقدامات وکړي.

په افغانستان کې د طالبانو له واکمنیدو سره سم د بیان پر ازادۍ او رسنیو سخت بندیزونه ولګیدل چې له کبله یې خبریالان خورا ډېر اغېزمن شول.

د دغو محدودیتونو او بندیزونو له کبله د لسګونه رسنیو تړل کیدو تر څنګ سلګونه خبریالان د هېواد پرېښودو ته هم اړ شوي دي.

طالبانو د رسنیو سیاسي خپرونې او خبرونه سانسور کړي دي. او په افغانستان کې فعالې رسنۍ او خبریالانې د طالبانو د بندیزو له امله حق نه لري چې پر دغه ډلې نیوکې وکړي.

اوس مهال له افغانستان دباندې رسنۍ او افغان خبریالان د هېواد دننه وضعیت څاري، خو په ګاونډیو هېوادونو کې ځینې مېشت خبریالان لا هم له جدي ګواښ سره مخ دي.

ایران او پاکستان دوه هغه هېوادونه دي، چې افغان خبریالان په کې له جدي ستونزو سره مخ دی او ان خپل هېواد ته د ایستل کیدو ویره هم ورسره ده.

په پاکستان کې بیا ان له تېرو درېیو کلونو په لړ کې یو شمېر جلاوطنه افغان خبریالان د نامعلومه کسانو له لوري ګواښل شوي، ډبول شوي او په ډزو هم ویشتل شوي‌ دي.

د راپور له مخې اسراییل نن سهار وختي هم د غزې ښار په زیتون سیمه کې د تازه هوايي بریدونو له کبله ۸ تنه وژلي چې زیاتره یې ښځې او ماشومان دي.

په تېرو څلرویشت ساعتونو کې بیا په غزې او بېلابېلو نورو سیمو هم بریدونه شوي چې له کبله یې نږدې ۴۸ فلسطینیان وژل شوي دي.

بلخوا د غزې د حکومت رسنیو دفتر وايي، د وژل شویو کسانو شمېر ۶۱,۷۰۰ ته رسېدلی او زرګونه نور لا هم د نړېدلو ودانیو لاندې بند پاتې دي چې د مړینې وېره یې شته.

له بلې خوا د لبنان د روغتیا وزارت خبر ورکړی، چې د اسراییل په تازه بریدونو کې شپږ لبنانیان هم وژل شوي دي.

د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام (ډبلیو ایف پي) خبرداری ورکړی چې په غزه کې زرګونه فلسطینیان له سختې لوږې او خوارځواکۍ سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د فلسطیني کډوالو اداره (UNRWA) بیا وايي، چې له درې اوونیو راهیسې هیڅ بشري مرسته د غزې تړانګې ته نه ده رسېدلې.

د ملګرو ملتونو د بشري همغږۍ دفتر اوچا په خپل تازه راپور کې ښکاره کړې چې د مارچ له ۱۸مې تر ۲۵مې پورې ۷۹۲ فلسطینیان وژل شوي او ۱,۶۳۳ نور ژوبل دي.

همداراز د وروستۍ یوې اوونۍ په ترڅ کې ۱۴۲,۰۰۰ فلسطینیان د خپلو کورونو پرېښودو ته اړ شوي او د موقتي سرپناوو ځایونه یې هم زیانمن شوي دي.

ملګري ملتونه زیاتوي، چې یوازې په تېره اوونۍ کې ۸ نور مرسته رسوونکي او رضا کاران هم وژل شوي چې له دې سره د جګړې له پیله د بشري کارکوونکو د وژل کېدو شمېر ۳۹۹ ته رسېدلی.

په ورته وخت کې اسراییل د بشري مرستو ټولې لارې تړلي او د بشري ادارو له خوا د همغږۍ غوښتنې یې رد کړې دي.

برېټانیا او فرانسې د جمعې په ورځ د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ځانګړې ناستې غوښتنه کړې، څو د غزې د بشري وضعیت او د مرستندویانو د خوندیتوب موضوع وڅېړي. د برېټانیا د استازولۍ لخوا د خواله رسنیو اېکس شبکې په پوسټ کې راغلي: «مرستندویان نور نشي کولای چې په غزه کې فعالیت وکړي او تېره اوونۍ د ملګرو ملتونو یوه ودانۍ هم د برید هدف وګرځېده. دا حالت او عمل موږ ته د منلو وړ نه دی».

د ټي ټي پي مشر په دغه اختریز پیغام کې افغانستان خپل مسلمان ګاوڼدی ورور بللی او پر پاکستان یې نیوکه کړې چې د لوېدیځو هېوادونو د خوشالولو تر څنګ یې د خپلو شخصي ګټو د ترلاسه کولو لپاره په لوی لاس له افغان طالبانو سره اړیکي خړ پړ کړي.

یاده وسله والو داسې مهال دغه څرګندونې کوي، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ ناندرۍ تر بل هر وخته ډیرې شوې دي.

د دواړو لوریو ترمنځ په ښکاره د اړیکو خرابیدو پر سر هم ډول ډول نظرونه دي او ځینې کارپوهان دغو روانو ناندریو ته د شک په سترګه ګوري.

پاکستاني طالبانو په خپله خبرپاڼه کې زیاته کړې، چې د پاکستان پوځ په روژې میاشت کې هم په پښتونخوا او بلوچستان ایالتونو کې ولسي خلک وژلي، ځورولي او زنداني‌ کړي دي. پاکستاني طالبانو نیوکه کړې، چې د پوځ د دغه کړنو خلاف ولسي خوځښتونه کم رنګه دي او هماغه شان چې په کار و ورته غبرګون نه دی ښودل شوی.

دغې ډلې همدا راز نیوکه کړې، چې د پاکستان حکومت او اسټبلیشمنټ له لوري په روژې میاشت کې د دیني عالمانو د وژل کیدو لړۍ هم روانه وه.

ټي ټي پي زیاته کړې: «په ګران هېواد پاکستان کې د حکومتي چارواکو له‌خوا د ظلم لړۍ ونه دریده او د علماوو د وژل کیدو لړۍ روانه ده.»

پاکستاني طالبانو ویلي، پوځ نه غواړي چې دغه هېواد سیاسي خپلواکي ولري او په لوی لاس یې په خپل هېواد کې اقتصادي بې ثباتي هم رامنځته کړې ده.

پاکستان لا تر اوسه پورې په رسمي توګه د یادې وسله والې ډلې دغو څرګندونو ته کوم غبرګون نه دی ښودلی، خو پخوا یې په خپلو څرګندونو کې دغه ډله «خوارج» بللي دي.

پر کابل د افغان طالبانو له واکمنیدو سره هم مهاله په پښتونخوا کې د پاکستاني طالبانو فعالیتونه چټک او پراخ شوي، چې د باورنو له مخې پر کابل یې د متحدینو واک یې پر فعالیتونو ژورې اغېزې کړي‌ دي.

پاکستان افغان طالبانو ته ګوته نیسي، چې په افغانستان کې یې دغه ډلې ته نه یوازې دا چې پناه ځایونه ورکړي، بلکې په پاکستان کې یې د خپلو وسله والو فعالیتونو د زیاتوالي لپاره هلته مالي سرچینې هم موندلي دي.

پاکستان په وار وار نیوکه کړې، چې افغان خاوره یې او پر ضد کارول کېږي او د «ټي ټي پي» په ګډون د دوی ضد نورې وسله والې ډلې اوس په افغانستان کې امن پناه ځایونه لري،‌ خو طالبانو دغه څرګندونې رد کړي او نا امني یې د پاکستان کورنۍ ستونزه ګڼلې ده.

د ملا هبت‌الله ویاند څو څو ځله پاکستان ته غبرګه کړې چې د خپلو نا امنیو پړه دې پر دوی نه اچوي او د دې پر ځای باید خپلو تېروتنو ته پام وکړي.

د ملګرو ملتونو وروستي راپور کې هم اندېښنه ښودل شوې، چې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان اوس د ترهګرو په پناه ځای بدل شوی او «ټي ټي پي» په سیمه کې پر یوې لویې وسله والې ډلې او ګواښ بدلیدونکې ده.