رويټرز خبري اژانس د میانمار دولتي چارواکو له قوله ویلي، چې په دغه هېواد کې د پرونۍ زلزلې د مړو شمېر له ۱۰۰۰ کسانو اوښتی او په سيمه کې لا هم ژغورونکي ډلې تر کنډوالو لاندې د کسانو پر موندلو او ژغورلو بوختې دي. په بنکاک کې هم د مړو شمېر ۹ ته رسېدلی او ۴۷ کسان لا هم ورک دي.
رويټرز خبري اژانس نن د چارواکو له قوله ویلي، چې په میانمار کې زلزله ځپلو سیمو ته بهرنۍ ژغورونکي ډلې رسېدلې دي.
دوی دا په دغه هېواد کې تر ټولو وژونکې طبيعي پيښه بولي.
رويټرز د ميانمار پوځي چارواکو له قوله ویلي، چې د زلزلې د مړو شمېر ۱۰۰۲ ته لوړ شوی.
د میانمار په منډالې ښار کې لا هم د امکاناتو د نشتوالي له کبله خلک تر خاورو لاندي.
د میانمار مخالف ملي يوالي حکومت په لومړۍ ارزونه کې ویلي، چې د زلزلې له کبله شاوخوا ۲ زره ۹۰۰ ودانۍ، ۳۰ سړکونه او ۷ پلونه زيانمن شوي دي.
د معلوماتو له مخي، چې د چين ژغورنکې ډله میانمار ته رسېدلې او د هند، روسیې، مالیزيا او د سینګاپور په مرستو بار الوتکې دغه هېواد ته رسېدلې دي.
د امریکا د ځمکپوهنې سازمان (یو اس جي اس) ویلي، چې د زلزلې د ریشتر په مقیاس يې شدت ۷.۷ وو.
د راپور له مخي د زلزلې له کبله په ميليونه خلک بې ځایه شوي، پلونه، لويي لارې او سړکونه تړل شوي دي.
پاکستاني رسنیو خبر ورکړی، چې د بلوچستان د ملي ګوند مشر او د دغه هېواد د پارلمان غړی سردار اختر مېنګل نن د شنبې ورځ ماسپښین مهال له یوه ځانمرګي برید څخه روغ وتلی، خو د ګوند څلور غړي یې ټپیان شوي دي.
د راپورونو له مخې د شنبې په ورځ د (وري ۹مه) یو ځانمرګی بریدګر د بلوچستان ایالت په مستونګ ولسوالۍ کې هغې ولسي غونډې ته ننوت چې د اختر مېنګل له لوري د ماهرنګ بلوڅ د خوشې کیدو په موخه رابلل شوې وه.
ځانمرګي بریدګر هڅه کوله چې د دغه بلوڅ ملتپاله سیاستوال څنګ ته پر ځان پسې تړلو چاودیدونکو توکو ته چاودنه ورکړي، خو د ځانمرګي واسکټ بټنې یې کار پرېښی و.
عیني شاهدانو د خراسان ډایري په نوم یوې پاکستانۍ رسنۍ ته ویلي، چې ځانمرګي بریدګر له غونډې تېښته وکړه، خو ګډونوال په تیږو وویشت او واسکټ یې وچاودید.
سردار اختر مېنګل خبریالانو ته تر پېښې وروسته وویل، چې د ګوند څلور تنه غړي یې په چاودنه کې ټپیان شوي دي.
هم مهاله بیا د پښتونخوا په اورکزیو کې د پاکستاني پوله ساتو ځواکونو پر یوه موټر د سړک غاړې ماین چاودیدلی، چې له امله یې دوه عسکر وژل شوي او پنځه نور ټپیان دي.
سرچینو د افغانستان انټرنشنل خبریال جواد شینواري ته ویلي، چې په پېښه کې ټپیان شوي عسکر ځايي روغتون ته لېږدول شوي او روغتیایي حالت یې د ډاد وړ ښودل شوی.
په پاکستان کې ورځ تر بلې نا امنۍ پراخیدونکي دي او د دغه نا امنیو تر ټولو مهم لوبغاړي د «ټي ټي پي» او بلوڅ بېلتون پاله ډلو وسله وال ګڼل کېږي.
پولیټیکو خبري اژانس د دوو لوړپوړو امریکایي چارواکو په حواله راپور ورکړی، چې ولسمشر ټرمپ ته خپل لومړي مرستال او همدا شان د هغه د دفتر رییس وړاندیز کړی، چې په سیګنال کې د امنیتي چارواکو د پټو خبرو د افشا کولو له امله د ملي امنیت سلاکار مایک والټز له دندې کوښه کړي.
پولیټیکو په خپل راپور کې زیاتوي، چې دا وړانديز د چهارشنبې په ورځ له ټرمپ سره په لیدنه کې، ډی جې وینس، د ولسمشر د دفتر رییس سوزي ویلز او د سپينې ماڼۍ یوه بل جګپوړي چارواکي ولسمشر ټرمپ ته وړاندې کړی دی.
ویل کېږي چې ټرمپ منلې، چې د هغه د ملي امنیت سلاکار «اوضاع ګډوډه کړي» خو د هغه ګوښه کول به دیموکراتانو او د دوی ملاتړو رسنیو ته د ټرمپ په مقابل کې شین کارت په ګوټو ورکړي.
له دغو امریکایي چارواکو یې یوه ویلي، چې ښایي والتز په راتلونکو اونیو کې له دندې کوښه شي.
تر دې وړاندې د اتلانتیک مجلې مسوول مدیر جیفري ګولډبرګ په غیر قصدي ډول د امریکا د دفاع وزیر او د ډونالډ ټرمپ د مرستیال په ګډون د جګپوړو امریکايي چارواکو د سیګنال په ګروپ کې شامل شوی و.
د سیګنال دغه ګروپ په یمن کې د حوثیانو پر وړاندې د اقداماتو او د هغو په پټنځایونو د برید د همغږي کولو لپاره جوړ شوی و.
مایک والټز وايي، چې هغه په یمن کې د حوثیانو د برید پلانونو په اړه د ټرمپ ادارې د لوړ پوړو چارواکو ترمنځ د خبرو اترو د خپرولو بشپړ مسوولیت په غاړه لري.
هغه فاکس نیوز ته وویل: "زه بشپړ مسؤلیت لرم. «او ما دا ډله جوړه کړه. دا زما لپاره د شرم خبره ده. موږ به تر پایه دا موضوع وڅېړو.»
یو شمېر افغانالاصله او ایرانيالاصله کاناډایان امریکا ته له تګ څخه منعه شوي دي. د ګلوب اینډ میل کاناډایي ورځپاڼې د یو شمېر وکیلانو او مهاجرتي مشاورینو له قوله لیکلي، چې دغه اقدام د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د کډوالۍ د سختو تګلارو له امله شوی دی.
د یادې ورځپاڼې د راپور له مخې، یو شمېر افغانالاصله او ایرانيالاصله کاناډایان، چې د سوداګرۍ، سیاحت او یا هم د کورنیو د لیدلو لپاره امریکا ته روان وو، د امریکا د سرحدي چارواکو له سختو پوښتنو سره مخ شوي او اجازه نه ده ورکړل شوې څو متحده ایالتو ته ننوځي.
له ګلوب اینډ مېل سره یو شمېر حقوقي کارپوهانو په خبرو کې د کاناډا له حکومت څخه غوښتنه کړې چې د خپلو وګړو د خوندیتوب په موخه دې رسمي مسافرتي خبرداری صادر کړي.
دوی وايي، افغانالاصله او ایرانیالاصله کاناډایان باید خبر شي، چې که امریکا ته سفر کوي، نو د دوی ویزه لغوه کېدای شي او د «نکسوس یې هم کارت بندېدای شي.»
دغو کاناډایانو ته ان د نیول کیدو او بېرته شړل کیدو ګواښ هم ورته پېښ دی.
سره له دې چې د هغو کاناډایانو لپاره رسمي او دقیقه احصایه نشته چې د سفر مخه یې نیول شوې، خو د کډوالۍ یو شمېر وکیلانو تایید کړې، چې د جنورۍ له ۲۰مې راهیسې دا ډول پېښې ډېرې شوي دي.
دا هغه نېټه ده چې ټرمپ د بهرنیو وګړو اړوند د سختو امنیتي ارزونو فرمان لاسلیک کړ.
د نیویارک ټایمز او رویټرز خبري اژانسونو د « ۱۴۰۳ کال د کب ۲۵مې» د راپور له مخې، د امریکا حکومت د داسې یو پراخ سفري بندیز د پلي کولو ارزونه کوي، چې له کبله به یې د لسګونو هېوادونو وګړي له جدي محدودیتونو سره مخ شي.
که چیرې دا تګلاره عملي شي، نو د افغانستان، ایران، شمالي کوریا، کوبا، سومالیا، لیبیا، یمن، سوریې، ونزویلا، سوډان او بوتان وګړي به په هېڅ ډول امریکا ته د ننوتلو اجازه ونه لري.
په دې سربېره، د لسو نورو هېوادونو وګړو ته به د سفر سخت شرایط وضعه شي. د بېلګې په توګه، یوازې شتمن سوداګر به د ویزې ترلاسه کولو اجازه ولري، خو مهاجرتي او سیاحتي ویزې به یې وځنډول شي.
همداراز، د دغو هېوادونو وګړي باید د ویزې ترلاسه کولو لپاره په سفارتونو یا کونسلګریو کې مرکو ته حاضر شي او د اسنادو د ارزونې بهیر به یې هم خورا سخت وي.
د امریکا د سفر د بندیزونو درې کټګورۍ
د امریکا حکومت له خوا د چمتو شوي لېست له مخې،هېوادونه په درې کټګوریو وېشل شوي دي:
سور لېسټ: دا ۱۱ هېوادونه امریکا ته د خپلو وګړو د سفر اجازه نه لري: افغانستان، ایران، شمالي کوریا، کوبا، سومالیا، لیبیا، یمن، سوریه، ونزویلا، سودان او بوتان.
نارنجي لېسټ: دا ۱۰ هېوادونه دي چې د دوی پر وګړو سخت محدودیتونه لګول کېږي، خو د سفر اجازه به یې په بشپړه توګه لغوه نه شي. د بېلګې په توګه، یوازې شتمن سوداګر یې کولی شي امریکا ته سفر وکړي، خو د کډوالۍ او سیاحتي ویزو بهیر به یې وځنډول شي.
دغه هېوادونه لکه: بلاروس، اریتریا، هایټي، لاووس، میانمار، پاکستان، روسیه، سیرا لیون، جنوبي سوډان او ترکمنستان.
ژیړ لیست: دا ۲۲ هېوادونه ۶۰ ورځې وخت لري، څو د امریکا د حکومت له خوا مشخص شوي شرایط پوره کړي.
که یې دا ونه کړل، نو له نورو دوه لېسټونو سره به یوځای شي او د دوی پر وګړو به هم د سفر بندیز ولګېږي. په دې هېوادونو کې انګولا، انتیګوا او باربودا، بینین، بورکینافاسو، کامبوج، کامرون، کیپ ورد، چاد، د کانګو جمهوریت، د کانګو دموکراتیک جمهوریت، دومینیکا، استوایی ګینه، ګامبیا، لایبریا، ملاوي، مالي، موریتانیا، سنت کیتس او نیویس، سنت لوسیا، ساؤ ټومه او پرنسیپ، وانواتو او زیمبابوې شامله ده.
د نیویارک ټایمز او رویټرز د معلوماتو پر بنسټ چې د امریکا حکومت له باخبرو سرچینو یې ترلاسه کړی، دا لېسټ لا وروستی شوی نه دی او د سپینې ماڼۍ د تصویب دمخه، بدلونونه په کې راتلای شي.
سوفیا همایون، چې د کاناډا په میسي ساګا کې د لکسالتیکو حقوقي دفتر مهاجرتي مشاوره ده وايي، چې د مسلمانو هېوادونو وګړي د امریکا د سختو او غیرعادلانه امنیتي ارزونو هدف ګرځېدلي دي.
نوموړې د یوه افغانالاصله کاناډایي سوداګر یادونه کړې، چې له ټورنټو څخه امریکا ته د خپلې کورنۍ د لیدو لپاره روان و، خو د امریکا سرحدي چارواکو اجازه نه وه ورکړې، چې ولاړ شي.
دا سوداګر مخکې څو ځله امریکا ته تللی و او هلته یې د سوداګرۍ پلان هم درلود، خو دا ځل اجازه ور نه کړل شوه.
د میانمار رسنیو خبر ورکړی، چې په دغه هېواد کې د جمعې په ورځ د شوې زلزلې له امله د مړو شویو کسانو شمېر «۶۹۴ تنو رسېدلی او ۱۶۷۰ نور ژوبل» شوي دي. بلخوا پر زلزله ځپلو یوې څارونکې امریکايي ادارې خبرداری ورکړی چې ښايي د مړو شمېر له زر تنو هم لوړ شي.
د یاد هېواد د پوځ یوه قوماندان هم تایید کړې، چې د مړو شمېر نږدې ۷۰۰ تنو ته رسېدلی او یادونه یې کړې، چې لا هم ژغورونکي ډلې هڅه کوي، څو تر نړېدلو ودانیو لاندې شوي کسان راوباسي.
د معلوماتو له مخې د لومړنۍ زلزلې شدت ۷.۷ و. د زلزلې پېژندنې ملي مرکز (NCS) ویلي، په دغه هېواد کې دویمه زلزله هم شوې، چې شدت یې د رېښتر په کچه ۴.۲ و او لس کیلومتره ژوره وه.
د شبنې په سهار په افغانستان کې هم د ۴.۷ درجې زلزله شوې چې ۱۸۰ کیلومتره ژوره وه، خو تر اوسه یې د مرګ ژوبلې یا زیانونو په تړاو کوم څه نه دي ویل شوي.
همدا راز تېره ورځ په تایلنډ کې هم زلزلې خلکو ته درنه مرګ ژوبله او مالي زیانونه اړولي دي.
په یاد هېواد کې هم ځینې اسمان څکې ودانۍ د زلزلې له امله نړیدلي دي. په دواړو هېوادونو کې ژغورونکي ډلې لا هم د ژغورنې ځانګړې عملیات کوي او د سلګونه کسانو د ژغورلو خبر یې ورکړی دی.
د الجزیرې ټلویزیون د راپور له مخې، په غزه کې د روغتیا وزارت ویلي، له هغې وروسته چې اسراییل د روان کال د مارچ په ۱۸ مه، له حماس ډلې سره اوریند مات کړ، په دغې سیمه کې د بریدونو په پایله کې ۸۹۶ کسان وژل شوي او ۱۹۸۴ نور ټپیان شوي.
د ملګرو ملتونو د خوړو نړیوال پروګرام (ډبلیو ایف پي) خبرداری ورکړی، چې په زرګونو فلسطینیان په غزه کې له سختې لوږې او خوارځواکۍ سره مخ دي، ځکه چې د اسراییل د محاصرې له امله له درېیو اونیو راهیسې دغې سیمې ته د بشري مرستو او خوراکي توکو د ننوتلو مخه نیول شوې ده.
د غزې روغتیا وزارت په وینا، پر غزې د اسراییل په جګړه کې تر دې مهاله لږ تر لږه ۵۰ زره ۲۰۸ فلسطینیان وژل شوي او ۱۱۳۹۱۰ نور ټپیان شوي دي.
د غزې د حکومتي رسنیو دفتر، د اسراییل په بریدونو کې د مړو شویو شمېره له ۶۱۷۰۰ څخه پورته ښودلی او زیاته کړې یې ده چې لا هم له خاورو لاندې په زرګونه فلسطینیان لادرکه دي.
دا په داسې حال کې ده، چې څو ورځې وړاندې د غزې په شمال کې خلکو یوه ناڅاپي لاریون وکړ او د حماس سخت دریځې ډلې پر ضد یې شعارونه ورکړل، دغو لاریونوالو له اسراییل سره د جګړې د پای ته رسولو غوښتنه کړې ده.
رویټرز خبري اژانس د عيني شاهدانو له قوله وایي، چي مظاهره چيان چي زياتره يې نارينه وو، په بيت لاهيه کي د «حماس بايد ولاړه شي» شعارونه ورکول.
د یادولو وړ ده، چې د غزې خلک، لږترلږه په عامه توګه، اسراییل د ډیرو مرګونو، ویجاړیو او قحطۍ لپاره مسوول بولي چې جګړه یې تعقیب کړې.
خو ځینې بیا حماس هم پړه بولي، ځکه دغې ډلې د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر په اوومه پر اسراییل برید وکړ، چې ۱۲۰۰ کسان یې ووژل او ۲۵۱ کسان یې وتښتول چې د روانې جګړې سبب شو.
