د امریکا بهرنیو چارو وزارت ویاندې ټامي بروس، پرون په یوې خبري غونډه کې خبریالانو ته وویل، چې له افغانستان څخه امریکا ته د فای ډي هال راستنېدل په نورو هېوادونو کې د ټولو امریکايي وګړو د خوشې کولو په برخه کې د ټرمپ د ادارې د جدي ژمنې نښه ده.
د بهرنیو چارو وزارت په خپره کړې اعلامیه کې راغلي: «د امریکا د خلکو لپاره د ولسمشر ټرمپ ژمنتیا روښانه ده - موږ به تر هغه ارام نه شو، چې ټول هغه امریکایان د افغانستان په ګډونه په نوره نړۍ کې یرغمل شوي خپلو کورنو ته راستانه نه کړو.»
له جورج ګلیزمن وروسته، في ډي هال دویمه امریکایۍ بندۍ وه، چې په امریکا کې د ډونالډ ټرمپ له بیا ټاکل کېدو وروسته د طالبانو له زندانه خوشې شوه.
في ډي هال شاوخوا دوه میاشتې مخکې په بامیان ولایت کې طالبانو نیولې وه. له هغې سره یوه زړه برېتانیايۍ جوړه او د هغوی افغان ژباړن هم و.
طالبانو تر اوسه پورې د دغو درېیو کسانو خوشې ته غاړه نه ده ایښې.
طالبانو د ۱۴۰۳ کال د کب په ۳۰مه کابل ته د یوه امریکايي پلاوي له سفر وروسته جورج ګیلزمن له بنده خوشی کړ.
د ډونالډ ټرمپ ادارې د جورج ګیلزمن د خوشې کېدو په بدل کې کوم طالب بندیان نه دي خوشې کړی؛ خو د طالبانو له واکمنېدو راهیسې دا لومړي ځل و چې یو امریکايي ډیپلوماتیک پلاوی کابل ته راغلی و.
خلیلزاد هغه مهال ویلي و، چې طالبانو جورج ګیلزمن، ټرمپ ته د خپل «ښه نیت» ښودلو لپاره خوشې کړی دی.
تر اوسه دا معلومه نه ده چې د طالبانو په زندانونو کې څومره امریکایي وګړي بندي دي.
محمودشاه حبیبي، چې افغان الاصله امریکایي وګړی دی، د طالبانو لهخوا یو بل یرغمل دی.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې څو ورځې وړاندې د محمودشاه حبیبي او نورو امریکایي یرغمل شویو کسانو د وضعیت په اړه اندېښنه څرګنده کړه وه.
د پاکستان ایکسپریس ټربیون د خبر له مخې، د دغه هېواد د لومړي وزیر سلاکار رانا ثناالله ویلي، چې په پاکستان کې د طالبانو او هند په استخباراتو پورې تړلي جاسوسان به د اسلام اباد له پریکنده اقداماتو سره مخ شي. هغه وايي، د «ترهګرۍ ګواښ د کمولو یوازینۍ حل لاره پوځي عملیات» دي.
د شهباز شریف دغه سلاکار د دوشنبې په ورځ د سلواغې ۱۱مه د پاکستان په فیصل اباد ښار کې په یوه خبري غونډه کې ټینګار وکړ، چې دغه هېواد به نوره ترهګري ونه زغمي.
بلخوا بیا څو ورځې وړاندې د افغانستان په چارو کې د پاکستان پخواني استازي اصف دوراني ډان ورځپاڼې ته په یوه مقاله کې لیکلي و، چې طالبانو هند ته اجازه ورکړې چې د افغانستان خاوره د پاکستان ضد فعالیتونو لپاره وکاروي.
هغه زیاتوي چې د طالبانو په وړاندې د پاکستان سخت دریځ پر دغې ډلې د هند د نفوذ ساحه پراخوي.
په دې وروستیو کې دپاکستاني طالبانو تحریک او بلوڅ بیلتون غوښتونکو غورځنګ د مسایلو او له هند سره د طالبانو د نږدیوالي له امله د اسلام اباد او طالبانو تر منځ د اړیکو ترینګلتیا له زیاتیدو وروسته پاکستان یو ځل بیا طالبانو ته د نیوکې ګوته نیولې ده.
اسلام اباد پر طالبانو تور پورې کړی، چې له هند سره د پاکستان د حکومت ضد وسله والو ملاتړ کوي.
په بلوچستان کې د جعفر ایکسپریس پر اورګاډي د بلوڅ وسله والو له وروستي برید وروسته پاکستان اعلان وکړ، چې یرغمل نیونکي په افغانستان کې د دغه برید له پلانوونکو سره په تماس کې وو.
پاکستان همداشان هندوستان هم په دغه برید کې په لاس لرلو تورن کړی دی، خو طالبانو او هند د پاکستان دغه ادعا رد کړې ده.
د رویټرز د راپور له مخې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د دوشنبې په ورځ ویلي، چې پلان لري د مئ میاشتې په لومړیو کې سعودي عربستان ته سفر وکړي او همدا راز به په عربي اماراتو او قطر کې هم دمه وکړي.
د رویټرز خبرې اژانس د راپور له مخې، د دغه سفر موخه له سعودي عربستان سره د پانګونې تړون لاسلیک کول دي او دا به د ډونالډ ټرمپ د ولسمشر په توګه سپینې ماڼۍ ته له راستنیدو وروسته د هغه لومړنی بهرنی سفر وي.
ولسمشر ټرمپ په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته وویل: «ښايي دا سفر په راتلونکې میاشت کې وي، او یا کېدای شي له دې نېټې لږ وروسته وشي.»
رویټرز ته څلورو باوري سرچینو، چې له دې موضوع سره اشنا دي ویلي، چې د دغه سفر لپاره د مئ میاشت په نیمایي کې وخت په نظر کې نیول شوی دی.
د یادولو وړ ده، چې ډونالډ ټرمپ په ۲۰۱۷ کال کې د خپلې ولسمشرۍ د لومړۍ دورې بهرنيو سفرنو لړۍ سعودي عربستان او اسراییل ته په سفر کولو پیل کړې وه.
ولسمشر ټرمپ د خپلو هغو څرګندونو په تکرارولو سره چې د مارچ میاشتې په لومړیو کې یې کړې وې، وویل، سعودي عربستان ته یې د سفر موخه د متحده ایالاتو په اقتصاد کې د یو ټریلیون ډالرو پانګونې تړون لاسلیک او د نظامي تجهیزاتو پیرودل دي.
هغه وړاندیز وکړ، چې ورته تړونونه به په قطر او متحده عربي اماراتو کې لاسلیک شي. او زیاته یې کړه، په دې دوو یا دریو ورځو کې به د پام وړ کارونه ترسره شي.
خو ولسمشر ټرمپ د دغو تړونونو په اړه نور جزیات په ډاګه نه کړل.
یوې سرچینې ویلي، احتمال شته د بحث په نورو موضوعاتو کې په اوکراین کې د روسیې درې کلنه جګړه او همداشان د غزې جګړه شامله وي.
د پاکستان جیونیوز د پښتونخوا د کورنیو چارو په وزارت کې د سرچینو له قوله خبر ورکړی، چې په خپله خوښه د افغان کډوالو بېرته ستنېدو نېټه چې ۳۱ د مارچ ټاکل شوې وه پای ته رسېدلې، او د اپریل د میاشتې له لومړۍ وروسته به د یادو کډوالو د جبري ستنولو بهیر پیل کړي.
دغو سرچینو ویلي، چې د ۲۰۱۳ کال راپدېخوا ۶.۵ میلیونه افغان کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته بېرته استول شوي دي.
سره له دې چې د پاکستان څخه د افغان کډوالو د بېرته ستنولو پالیسي د پلې کېدو په درشل کې ده، یاده پالیسي وار د مخه په نړیوالو رسنیو کې د نړیوالو کتونکو او بشر حقونو د فعلانو تر نیوکو لاندې راغلې ده.
یو شمېر بهرنیو رسنیو د کډوالو او په ځانګړي توګه د مېرمنو ستنول هغوی ته د جدي کواښ په توګه په ګوته کړې ده.
برېتانیايي ورځپاڼې ګارډین په خپله سرمقاله کې د پاکستان دغه پاليسي د افغان معترصو مېرمنو لپاره خطرناکه بللې او د یوې ۶۰ کلنې افغان مېرمنې کیسه چې د بشر حقونو او زده کړو فعاله ده راخیستې ده.
دغې کډوالې مېرمنې چې په افغانستان کې د طالبانو بیا واک ته تر رسېدو ورسته یې د بشر حقونو لپاره مبارزه کړې او د دغې ډلې د تاوتریخوالي سره مخ شوې، ګارډین ته ویلي، چې که بېرته هېواد ته ستنه کړل شي نو دا د دې د مرګ په مانا ده.
پر همدې مهال یوه بله افغانه مېرمن امینه، بهرنې رسنۍ اېبيسي ته وایي، چې په افغانستان کې یې د ښځو حقونو لپاره مبارزه کوله چې اوس پاکستان ته راتښتېدلې ده. هغې زیاته کړې، چې له راتګ څو ورځې وړاندې یې د ننګرهار په یوې ځایي رسنۍ کې د ښځو د حقونو په اړه مرکه ترسره کړه، له هغې وروسته ورته طالبانو تیلفون وکړ، چې دغې ډلې ته یې توهین کړې او باید سزا وګوري.
د یادولو وړ ده، چې پاکستان کې له تېرو څو میاشتو راپدېخوا د افغانانو پر وړاندې د پولیسو سخت اقدامات ترسره شوي.
د اسلام اباد او راولپنډۍ پولیس کور په کور د افغانانو لټه کوي، تر اوسه زرګونه هغه افغانان نیول شوي چې قانوني اسناد یې نه لرل.
له دغه ډلې زیات شمېر یې په جبري ډول له پاکستان څخه اېستل شوي او زیات شمېر لا هم د (حاجي کمپ) په نوم د پولیسو په یوه مرکز او د ستنولو په نور کمپونو کې د شړلو په درشل کې دي.
الجزیرې ټلویزیون د لعل خان په نوم له هغه افغان کډوال سره مرکه کړې، چې یوازې پاکستان د خپل هیواد په توګه پېژني، اوس د ایستلو له ګواښ سره مخ دی. هغه په پاکستان کې زېږېدلی، هلته یې واده کړی، ماشومان یې هم په پاکستان کې زېږېدلي او هغه خپل مشر ورور هم هلته ښخ کړی.
لعل خان د سوېلي وزیرستان په یوې قبایلي ولسوالۍ کې زېږېدلی، چې د هغه مور او پلار د شوروي اتحاد له یرغل څخه څو کاله وروسته له افغانستانه پاکستان ته کډه شوي وو.
د ۱۹۹۰مې لسیزې راهیسې د لعل خان کورنۍ د هغه مور، څلور وروڼه او نور خپلوان د پاکستان پلازمېنې اسلام اباد په څنډو کې په خټینو کورونو کې ژوند کوي، چې برېښنا او نورې اسانتیاوې هم نهلري.
اوس هغه له پاکستانه د شړلو له ګواښ سره مخ دی.
۳۶ کلن لعل خان الجزیرې ته ویلي:«دا داسې ده، لکه افغان اوسېدل چې یوه ګناه وي.»
خان وايي، ټوله کورنۍ یې د اې سي سي کارتونه لري، چې د پاکستان حکومت لهخوا ورکړل شوي دي.
خو په تېرو دوو کلونو کې د افغانانو پر وړاندې د پاکستان حکومت لهخوا د سیستماتیکو اقداماتو له امله نږدې ۸۵۰ زره افغانان له دغه هېواده اېستل شوي، چې په کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.
اوس د لعل خان په څېر سلګونه زره د اې سي سي کارت لرونکي افغانان چې نږدې ټول ژوند یې په پاکستان کې تېر کړی؛ د اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
لعل خان وایي: «موږ د افغانستان په اړه هیڅ معلومات نه لرو. موږ ټول ژوند دلته تېر کړی، دلته مې ملګري دي، دلته مو ځانته کاروبارونه برابر کړي. که حکومت زموږ په اېستلو ټینګار وکړي، موږ به لاړ شو؛ خو موږ به یو ځل بیا بېرته راستانه شو، ځکه دا زموږ کور دی.»
له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو دویم پړاو
د پاکستان حکومت د اټکلونو له مخې، پاکستان اوسمهال له ۲.۵ مېلیونو څخه د ډېرو افغانانو کوربهتوب کوي.
د دوی په منځ کې شاوخوا ۱.۳ مېلیونه د پي او ار کارت لرونکي دي او ۸۰۰ زره بیا د اې سي سي کارت لرونکي افغانان دي.
که څه هم پخوا دغه اسناد قانوني ګڼل کېده؛ خو اوس یې حکومت ناقانونه بولي.
د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف دفتر لهخوا د افغان کډوالو د اېستلو په خپرې شوې طرحه کې راغلي، چې په لومړي پړاو کې هغه افغانان راځي چې اسناد نهلري او د اې سي سي کارتونه لري.
د پلان له مخې به دویم پړاو کې د پي او ار کارت لرونکي افغانان دي، چې د روان زېږدیز کال تر جون میاشتې وخت لري او په وروستي پړاو کې به هغه افغانان شامل وي، چې درېیمو هېوادونو ته د ویزو په تمه دي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې حکومت د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې، د بشري حقونو د څار بنسټ او د بښنې نړۍوال سازمان په څېر د نړۍوالو سازمانونو د غوښتنو سره، سره په خپل دریځ ولاړ دی.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر الجزیرې ته وویل: «موږ په هېواد کې د څلورو لسیزو راهیسې د افغانانو کوربهتوب کړی، خپله مېلمه پالنه او سخاوت مو ښودلی؛ خو دا به نور دوام ونهکړي او دوی به بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.»
د کډوالو د اېستلو په برخه کې پرېکړې له هغه وروسته وشوې، چې په وروستیو کلونو کې پاکستان د وسلهوالو ډلو لهخوا د مرګونو بریدونو سره مخ دی چې اسلام اباد یې د پړې ګوته افغانستان ته نیسي.
دا هغه موضوع ده، چې د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ د ټرینګلتیاوو د زیاتوالي لامل شوی دی.
د بشري حقونو د څار سازمان د اسیا مشرې اېلین پېرسن (د مارچ په ۱۹مه) په یوه بیان کې وویل: «پاکستاني چارواکي باید سمدلاسه د افغانانو اېستل ودروي او هغو کسانو ته چې له اېستل کېدو سره مخ دي د خوندیتوب غوښتنه وکړي.»
د بښنې نړۍوال سازمان هم له پاکستانه وغوښتل، چې په خپله پرېکړه بیا له سره غور وکړي.
د بښنې نړۍوال سازمان د سوېلي اسیا لپاره د سیمهییزې ادارې مرستیالې ایزابیل لاسي (د مارچ په ۲۶مه) په یوه بیان کې وویل:« دا پېچلي اجرایوي فرمانونه د پاکستان حکومت د ژمنو او بشري حقونو د سازمانونو لهخوا د افغان کډوالو او پناه غوښتونکو د حقونو د خوندیتوب لپاره د غوښتنو سره په ټکر کې دي.»
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت هم ټینګار کړی، چې حکومت د افغانانو په کوربهتوب سره خپل مکلفیتونه پوره کړي او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ سره په مشوره کولو مکلف نه دي.
خو په پاکستان کې بیا د د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر افریدي وویل، دوی اندېښمن دي چې د اې سي سي کارت لرونکو په منځ کې ښایي ځینې کسان وي چې نړۍوال خوندیتوب ته اړتیا ولري.
افریدي الجزیرې ته وویل: «موږ له حکومت غوښتنه کوو، چې د دوی وضعیت ته له بشري اړخه وګوري.»
د لعل خان کورنۍ په اصل کې د افغانستان د کندوز ولایت وه، چې د ۱۹۹۰مې لسیزې په لومړیو کې اسلام اباد ته کډه شوې او له هغه وخت راهیسې هلته ژوند کوي.
د لعل خان ۷۱ کلنه مور ګلدانه بي بي وایي: «زه په دې هېواد کې له څلورو لسیزو راهیسې ژوند کوم. زما ماشومان او لمسیان ټول دلته زېږېدلي دي. ولې موږ له دې ځایه اېستل کېږو؟»
لعل خان د خپلو وروڼو سره یوځای د لرګیو کاروبار کاوه؛ خو په تېرو لسو کلونو کې دوه ځله دوی د افغانانو پر وړاندې د پاکستان حکومت د سختو اقداماتو له امله اړ شول، چې خپل کار پرېږدي او خپله هټۍ وپلوري چې له امله یې (۶۴۰۰ ډالر) زیان کړی دی.
لعل خان وایي: «پاکستان او افغانستان ګاونډیان دي. دا خبره بدلېدای نشي؛ خو له یو بل څخه کرکه کول به هیڅ ستونزه حل نه کړي.»
له لعل خان څخه شاوخوا ۱۰ کیلومتره (۶ میله) لرې په یوه کوچني رسټورانټ کې بینظیر رووفي د پېرودونکو په تمه ناسته ده.
هغه د ۳۵ کلونو راهیسې په پاکستان کې ژوند کوي.
اغلې رووفي له خپلې کورنۍ سره په افغانستان کې د کورنۍ جګړې سره سمه پاکستان ته کډه شوه.
هغې الجزیرې ته وویل، دا پاکستاني خلک دي چې هغې ته هیله ورکوي.
نوموړې په ۲۰۱۷ کال کې د اې سي سي کارت ترلاسه کولو وروسته، د نړۍوالو نادولتي موسسو او دفترونو لپاره هم کار کاوه.
روفي په موسکا سره وویل، کله چې افغانان رسټورانټ ته راځي، دوی ته د افغانستان یادونه تازه کېږي.
د هغې په وینا:« ما یوازې غوښتل، چې د کورنیو لپاره ځای چمتو کړم؛ خو د کابل له سقوط وروسته زما رسټورانټ د ډېرو افغانانو لپاره پټنځای شو.»
هغه اوس وېره لري، چې حکومت به د هغې په څېر د اې سي سي کارت لرونکو سره څه وکړي؟
هغه وایي:« زه یوه مجرده ښځه یم او زه نن د هغه پاکستانیانو له امله دې ځای ته رسېدلی یمه، چې زما ملاتړ، ساتنه او پالنه یې کړې ده.»
اغلې رووفي چې رسټورانټ چلوي وايي، په پاکستان کې یې هوسا ژوند لاره.
هغې وویل:« د جنورۍ راهیسې پولیس دوه ځله زما رسټورانټ ته راغلي او ماته یې ویلي، چې زه دلته کار نشم کولی او باید دغه ښار پرېږدم؛ خو ولې؟ دا ښار د تېرو ۳۰ کلونو راهیسې زما کور دی. دا رسټورانټ زما ژوند دی.»
اغلې رووفي وایي:« زه هیڅ انتخاب نلرم. هیڅوک نه غواړي چې کډوال شي؛ خو زه کوم بل هېواد ته نشمه تللی او نه هم دغه ځای پرېښودای شمه.»
انادولو خبري اژانس خبر ورکړی، چې د لومړي ځل لپاره د تاجکستان، قرغزستان او ازبکستان د ولسمشرانو ترمنځ د تاجکستان په خجند ښار کې غونډه جوړه شوه او د درېیو هیوادونو تر منځ په کې د ستونزو د حل او «تلپاتې دوستۍ» تړون لاسلیک شو.
خبر کې راغلي، چې د دوی د ناستې اصلي موخه د درېواړو هېوادونو د پولو د یوه تاریخي تړون لاسلیک کول و.
ویل کیږي، چې د دغو هیوادونو ترمنځ د پولو د نه روښانتیا له امله دوه لسیزې لانجې د وسله والو نښتو لامل هم شوې وې.
خبر زیاتوي، چې د درېيو جمهوريتونو تر منځ د اړيکو د عمده ستونزو د حل په رڼا کې، د دولتونو مشرانو د تلپاتې دوستۍ ګډه اعلامیه لاسليک کړه او د درې اړخيزه همکاريو د پراختيا ژمنه وشوه.
د ازبکستان د ولسمشرۍ له دفتره په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغه هوکړه لیک د تاجکستان د خجند په ښار کې د قرغزستان د ولسمشر سید جاپاروف، د تاجکستان د ولسمشر امام علي رحمان او د ازبکستان د ولسمشر شوکت میرضیایف تر منځ له درې اړخیزې غونډې وروسته لاسلیک شو.
د قرغزستان ولسمشر سادیر جاپاروف د دوشنبې په ورځ سهار وختي خجند ته ورسېد او د غونډې له پیل مخکې یې له خپل تاجکستاني سیال امام علي رحمان سره خبرې وکړې.
دواړو مشرانو د سوداګرۍ، اقتصاد او انرژۍ په برخو کې د دوه اړخیزو همکاریو په اړه د بحث ترڅنګ، د دولتونو د پولو د تړون د تصویب لپاره سندونه تبادله کړل.
ولسمشر جاپاروف او امام علي رحمان د کاسا ۱۰۰۰سیمه ییزې پروژې د یوې برخې په توګه د "داتکا-سګد" نړیوال بریښنا لیږد هم پیل کړ.
د تاجکستان او قرغزستان مشرانو یادونه وکړه، چې دغه پروژه به د دواړو هېوادونو د انرژۍ سیسټمونه متحد کړي، چې افغانستان او پاکستان ته برېښنا ورسوي او د منځنۍ اسیا د انرژۍ امنیت به خوندي کړي.
له درې اړخیزې غونډې وروسته، درې واړو ولسمشرانو د ویډیو کنفرانس له لارې د درېیو هیوادونو د یو ځای کېدو په نقطه کې د جوړ شوي څلي د پرانېستې په مراسمو کې ګډون وکړ.
د یادولو وړ ده، د دې تړون لاسلیک دوه اوونۍ وروسته له هغه کیږي، چې د قرغزستان او تاجکستان ولسمشرانو د مارچ په ۱۳مه نیټه د دولتي پولو په اړه یو تړون لاسلیک کړ، چې د منځنۍ اسیا د دوو هیوادونو ترمنځ د اوږدې مودې شخړې حل کوي.