رانا ثناالله: په پاکستان کې به د طالبانو جاسوسان له پرېکنده اقداماتو سره مخ شي

دغو سرچینو ویلي، چې د ۲۰۱۳ کال راپدېخوا ۶.۵ میلیونه افغان کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته بېرته استول شوي دي.

سره له دې چې د پاکستان څخه د افغان کډوالو د بېرته ستنولو پالیسي د پلې کېدو په درشل کې ده، یاده پالیسي وار د مخه په نړیوالو رسنیو کې د نړیوالو کتونکو او بشر حقونو د فعلانو تر نیوکو لاندې راغلې ده.

یو شمېر بهرنیو رسنیو د کډوالو او په ځانګړي توګه د مېرمنو ستنول هغوی ته د جدي کواښ په توګه په ګوته کړې ده.

برېتانیايي ورځپاڼې ګارډین په خپله سرمقاله کې د پاکستان دغه پاليسي د افغان معترصو مېرمنو لپاره خطرناکه بللې او د یوې ۶۰ کلنې افغان مېرمنې کیسه چې د بشر حقونو او زده کړو فعاله ده راخیستې ده.

دغې کډوالې مېرمنې چې په افغانستان کې د طالبانو بیا واک ته تر رسېدو ورسته یې د بشر حقونو لپاره مبارزه کړې او د دغې ډلې د تاوتریخوالي سره مخ شوې، ګارډین ته ویلي، چې که بېرته هېواد ته ستنه کړل شي نو دا د دې د مرګ په مانا ده.

پر همدې مهال یوه بله افغانه مېرمن امینه، بهرنې رسنۍ اې‌بي‌سي ته وایي، چې په افغانستان کې یې د ښځو حقونو لپاره مبارزه کوله چې اوس پاکستان ته راتښتېدلې ده. هغې زیاته کړې، چې له راتګ څو ورځې وړاندې یې د ننګرهار په یوې ځایي رسنۍ کې د ښځو د حقونو په اړه مرکه ترسره کړه، له هغې وروسته ورته طالبانو تیلفون وکړ، چې دغې ډلې ته یې توهین کړې او باید سزا وګوري.

د یادولو وړ ده، چې پاکستان کې له تېرو څو میاشتو راپدېخوا د افغانانو پر وړاندې د پولیسو سخت اقدامات ترسره شوي.

د اسلام اباد او راولپنډۍ پولیس کور په کور د افغانانو لټه کوي، تر اوسه زرګونه هغه افغانان نیول شوي چې قانوني اسناد یې نه لرل.

له دغه ډلې زیات شمېر یې په جبري ډول له پاکستان څخه اېستل شوي او زیات شمېر لا هم د (حاجي کمپ) په نوم د پولیسو په یوه مرکز او د ستنولو په نور کمپونو کې د شړلو په درشل کې دي.

لعل خان د سوېلي وزیرستان په یوې قبایلي ولسوالۍ کې زېږېدلی، چې د هغه مور او پلار د شوروي اتحاد له یرغل څخه څو کاله وروسته له افغانستانه پاکستان ته کډه شوي وو.
د ۱۹۹۰مې لسیزې راهیسې د لعل خان کورنۍ د هغه مور، څلور وروڼه او نور خپلوان د پاکستان پلازمېنې اسلام اباد په څنډو کې په خټینو کورونو کې ژوند کوي، چې برېښنا او نورې اسانتیاوې هم نه‌لري.
اوس هغه له پاکستانه د شړلو له ګواښ سره مخ دی.
۳۶ کلن لعل خان الجزیرې ته ویلي:«دا داسې ده، لکه افغان اوسېدل چې یوه ګناه وي.»
خان وايي، ټوله کورنۍ یې د اې سي سي کارتونه لري، چې د پاکستان حکومت له‌خوا ورکړل شوي دي.
خو په تېرو دوو کلونو کې د افغانانو پر وړاندې د پاکستان حکومت له‌خوا د سیستماتیکو اقداماتو له امله نږدې ۸۵۰ زره افغانان له دغه هېواده اېستل شوي، چې په کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.
اوس د لعل خان په څېر سلګونه زره د اې سي سي کارت لرونکي افغانان چې نږدې ټول ژوند یې په پاکستان کې تېر کړی؛ د اېستلو له ګواښ سره مخ دي.
لعل خان وایي: «موږ د افغانستان په اړه هیڅ معلومات نه لرو. موږ ټول ژوند دلته تېر کړی، دلته مې ملګري دي، دلته مو ځانته کاروبارونه برابر کړي. که حکومت زموږ په اېستلو ټینګار وکړي، موږ به لاړ شو؛ خو موږ به یو ځل بیا بېرته راستانه شو، ځکه دا زموږ کور دی.»

له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو دویم پړاو
د پاکستان حکومت د اټکلونو له مخې، پاکستان اوس‌مهال له ۲.۵ مېلیونو څخه د ډېرو افغانانو کوربه‌توب کوي.
د دوی په منځ کې شاوخوا ۱.۳ مېلیونه د پي او ار کارت لرونکي دي او ۸۰۰ زره بیا د اې سي سي کارت لرونکي افغانان دي.
که څه هم پخوا دغه اسناد قانوني ګڼل کېده؛ خو اوس یې حکومت ناقانونه بولي.
د پاکستان د لومړي وزیر شهباز شریف دفتر له‌خوا د افغان کډوالو د اېستلو په خپرې شوې طرحه کې راغلي، چې په لومړي پړاو کې هغه افغانان راځي چې اسناد نه‌لري او د اې سي سي کارتونه لري.

د پلان له مخې به دویم پړاو کې د پي او ار کارت لرونکي افغانان دي، چې د روان زېږدیز کال تر جون میاشتې وخت لري او په وروستي پړاو کې به هغه افغانان شامل وي، چې درېیمو هېوادونو ته د ویزو په تمه دي.
د پاکستان د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې حکومت د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې، د بشري حقونو د څار بنسټ او د بښنې نړۍوال سازمان په څېر د نړۍوالو سازمانونو د غوښتنو سره، سره په خپل دریځ ولاړ دی.
د پاکستان د کورنیو چارو وزیر الجزیرې ته وویل: «موږ په هېواد کې د څلورو لسیزو راهیسې د افغانانو کوربه‌توب کړی، خپله مېلمه پالنه او سخاوت مو ښودلی؛ خو دا به نور دوام ونه‌کړي او دوی به بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.»
د کډوالو د اېستلو په برخه کې پرېکړې له هغه وروسته وشوې، چې په وروستیو کلونو کې پاکستان د وسله‌والو ډلو له‌خوا د مرګونو بریدونو سره مخ دی چې اسلام اباد یې د پړې ګوته افغانستان ته نیسي.
دا هغه موضوع ده، چې د پاکستان او افغان طالبانو ترمنځ د ټرینګلتیاوو د زیاتوالي لامل شوی دی.
د بشري حقونو د څار سازمان د اسیا مشرې اېلین پېرسن (د مارچ په ۱۹مه) په یوه بیان کې وویل: «پاکستاني چارواکي باید سمدلاسه د افغانانو اېستل ودروي او هغو کسانو ته چې له اېستل کېدو سره مخ دي د خوندیتوب غوښتنه وکړي.»
د بښنې نړۍوال سازمان هم له پاکستانه وغوښتل، چې په خپله پرېکړه بیا له سره غور وکړي.
د بښنې نړۍوال سازمان د سوېلي اسیا لپاره د سیمه‌ییزې ادارې مرستیالې ایزابیل لاسي (د مارچ په ۲۶مه) په یوه بیان کې وویل:« دا پېچلي اجرایوي فرمانونه د پاکستان حکومت د ژمنو او بشري حقونو د سازمانونو له‌خوا د افغان کډوالو او پناه غوښتونکو د حقونو د خوندیتوب لپاره د غوښتنو سره په ټکر کې دي.»
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت هم ټینګار کړی، چې حکومت د افغانانو په کوربه‌توب سره خپل مکلفیتونه پوره کړي او د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ سره په مشوره کولو مکلف نه دي.
خو په پاکستان کې بیا د د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ ویاند قیصر افریدي وویل، دوی اندېښمن دي چې د اې سي سي کارت لرونکو په منځ کې ښایي ځینې کسان وي چې نړۍوال خوندیتوب ته اړتیا ولري.
افریدي الجزیرې ته وویل: «موږ له حکومت غوښتنه کوو، چې د دوی وضعیت ته له بشري اړخه وګوري.»
د لعل خان کورنۍ په اصل کې د افغانستان د کندوز ولایت وه، چې د ۱۹۹۰مې لسیزې په لومړیو کې اسلام اباد ته کډه شوې او له هغه وخت راهیسې هلته ژوند کوي.
د لعل خان ۷۱ کلنه مور ګلدانه بي بي وایي: «زه په دې هېواد کې له څلورو لسیزو راهیسې ژوند کوم. زما ماشومان او لمسیان ټول دلته زېږېدلي دي. ولې موږ له دې ځایه اېستل کېږو؟»
لعل خان د خپلو وروڼو سره یوځای د لرګیو کاروبار کاوه؛ خو په تېرو لسو کلونو کې دوه ځله دوی د افغانانو پر وړاندې د پاکستان حکومت د سختو اقداماتو له امله اړ شول، چې خپل کار پرېږدي او خپله هټۍ وپلوري چې له امله یې (۶۴۰۰ ډالر) زیان کړی دی.
لعل خان وایي: «پاکستان او افغانستان ګاونډیان دي. دا خبره بدلېدای نشي؛ خو له یو بل څخه کرکه کول به هیڅ ستونزه حل نه کړي.»
له لعل خان څخه شاوخوا ۱۰ کیلومتره (۶ میله) لرې په یوه کوچني رسټورانټ کې بینظیر رووفي د پېرودونکو په تمه ناسته ده.

هغه د ۳۵ کلونو راهیسې په پاکستان کې ژوند کوي.
اغلې رووفي له خپلې کورنۍ سره په افغانستان کې د کورنۍ جګړې سره سمه پاکستان ته کډه شوه.
هغې الجزیرې ته وویل، دا پاکستاني خلک دي چې هغې ته هیله ورکوي.
نوموړې په ۲۰۱۷ کال کې د اې سي سي کارت ترلاسه کولو وروسته، د نړۍوالو نادولتي موسسو او دفترونو لپاره هم کار کاوه.
روفي په موسکا سره وویل، کله چې افغانان رسټورانټ ته راځي، دوی ته د افغانستان یادونه تازه کېږي.
د هغې په وینا:« ما یوازې غوښتل، چې د کورنیو لپاره ځای چمتو کړم؛ خو د کابل له سقوط وروسته زما رسټورانټ د ډېرو افغانانو لپاره پټنځای شو.»
هغه اوس وېره لري، چې حکومت به د هغې په څېر د اې سي سي کارت لرونکو سره څه وکړي؟
هغه وایي:« زه یوه مجرده ښځه یم او زه نن د هغه پاکستانیانو له امله دې ځای ته رسېدلی یمه، چې زما ملاتړ، ساتنه او پالنه یې کړې ده.»
اغلې رووفي چې رسټورانټ چلوي وايي، په پاکستان کې یې هوسا ژوند لاره.
هغې وویل:« د جنورۍ راهیسې پولیس دوه ځله زما رسټورانټ ته راغلي او ماته یې ویلي، چې زه دلته کار نشم کولی او باید دغه ښار پرېږدم؛ خو ولې؟ دا ښار د تېرو ۳۰ کلونو راهیسې زما کور دی. دا رسټورانټ زما ژوند دی.»
اغلې رووفي وایي:« زه هیڅ انتخاب نلرم. هیڅوک نه غواړي چې کډوال شي؛ خو زه کوم بل هېواد ته نشمه تللی او نه هم دغه ځای پرېښودای شمه.»

هغه زیاته کړه، چې په بهر کې د طالبانو ډیپلوماټیک بنسټونه له کوربه هېوادونو سره د اړیکو پر ټینګښت سربېره افغانانو ته د قونسلګرۍ په خدمتونو بوخت دي.

د طالبانو ویاند له شمشاد ټلویزیون سره په مرکه کې چې د دوشنبې په ورځ خپره شوې زیاته کړې، چې تېر کال له درېیو هېوادونو متحده عربي اماراتو، چین او ازبکستان سره د اړیکو کچه د سفیرانو کچې ته لوړه شوې وه او دا یې د دغې ډلې د نړۍوالو اړیکو د پرمختګ په برخه کې یو مهم ګام وباله.

دغو درېیو هېوادونو له طالبانو سره د اړیکو د ښه کولو په موخه د دغې ډلې ډیپلوماتان منلي، خو تر اوسه یې د طالبانو د حکومت له رسمیت پېژندلو ډډه کړې ده.

ځینو هېوادونو ټینګار کړی، چې له طالبانو سره تعامل د دې ډلې د رسمیت پېژندلو په معنا نه دی.

له ډېرو هڅو وروسته هم طالبان نه دي توانېدلي، چې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان څوکۍ ترلاسه کړي، خو طالبانو له بهرنیو چارواکو سره ناستې ددغه ډلې د منلو په معنا یادوي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر ویلي، چې له نړۍ سره غیر رسمي خبرې همدومره کفایت کوي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي استازي د امنیت شورا په وروستۍ غونډه کې اعلان وکړ، چې د طالبانو کړنې په تېره بیا پر ښځو د بندیزونو زیاتېدل له دغې ډلې سره د تعامل او پېژندګلوۍ د پرمختګ مخه ډب کړې ده.

طالبانو د یرغمل شویو امریکايي بندیانو د خلاصون په اړه د خبرو پر مهال هڅه وکړه، چې په واشنګټن کې د افغان سفارت د سپارلو موضوع امریکايي پلاوي ته وسپاري، خو امریکايي کارپوهان وايي چې واشنګټن له طالبانو سره «محدود تعامل» ته دوام ورکوي او د دغې ډلې په رسمیت پېژندلو په اړه هر ډول خبرې اترې ردېږي.

طالبانو د ښځو او قومي او مذهبي لږکیو د حقونو د تامین لپاره د نړۍوالو فشارونو په وړاندې مقاومت کړی او دغه غوښتنې یې بې تفاوته ښودلې دي.

ځایي سرچینه د نوم د ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وایي: «دغه ځوانان د اختر مېلې لپاره شینکوړک ته تللي و، چې په خپلو کې سره وران شوي او جنګ یې کړی. په ورته وخت کې طالبانو پرې له موټر څخه د تمانچې ډزې وکړې او دوه کسان یې پکې ووژل.»

له دغو ځوانانو یو یې د کونړ ولایت د مرکز اړوند د کرهالې سیمې او بل یې د سرکاڼو ولسوالۍ اړوند د نواباد سیمې اوسېدونکي وو.

سرچینه زیاتوي، چې طالبان د کونړ ولایت اړوند نه دي بلکې له کوم بل ولایته د سیلانیانو په توګه دغه ولایت ته تللي وو.

یوې بلې سرچینې هم د نوم د نه ښودلو په شرط ویلي، چې دغه طالب وسله وال له لوګر ولایت نه کونړ ته په چکر تللي وو.

تر اوسه ځایي طالب چارواکو د دغه پېښې په اړه معلومات خپاره کړي نه دي، خو د ټولنیزو رسنیو یو شمېر کاروونکو لیکلي چې یاد کسان نیول شوي دي.

د پاکستانۍ رسنۍ جیونیوز د خبر له مخې، د عمران خان او د هغې مېرمن بشرا بي بي سره د اختر په لومړۍ ورځ نه کورنیو یې او نه یې هم د ګوند غړو لیدلي دي.

د اډیاله بندخونې چارواکو ویلي، چې په لومړۍ ورځ له دواړو سره د لیدنې غوښتنه نه ده شوې، خو د دواړو(عمران خان او بشرا بي بي) کورنیو د اختر په دویمه ورځ له دوی سره د ملاقات غوښتنه کړې ده.

د پي ټي ای ګوند د سرچینو په وینا، د زندان چارواکو تر اوسه دې غوښتنې ته کوم ځواب نه دی ورکړی.

ټاکل شوې ده، چې د سې شنبې په ورځ د کورنیو او وکیلانو ترمنځ ناسته ترسره شي.

د ګوند سرچینې وايي، چې د اختر په دویمه ورځ به د نوموړي کورنۍ او وکیلان د لیدو لپاره اډیاله زندان ته لاړ شي.

هېره دې نه وي، چې د پنجاب حکومت د اختر په موخه د اډیاله زندان لپاره امنیتي اقدامات زیات کړي او کورنیو ته یې اجازه ورکړې، چې په دغه زندان کې له خپلو عزیزانو سره وګوري.

تر دې وړاندې داسې راپورونه خپاره شوي و، چې د پاکستان د تحریک انصاف ګوند بنسټ اېښودونکی عمران خان د امنیتي ګواښونو له امله د کوچني اختر د لمانځه له ادا کولو منع شوی دی.

د پاکستان جیو ټلوېزیون د ځايي پاکستاني چارواکو په حواله ویلي، چې د اختر لمونځ د زندان په مرکزي جومات کې ادا شو خو عمران خان د امنیتي اندېښنو له امله ګډون ونه کړ.
د هغه مېرمن بشرا بي بي چې هم په بند کې ده، د لمانځه پر مهال په خپله کوټه کې پاتې شوه.