د طالبانو د اوبو او انرژۍ وزیر وايي د امریکا مرستې دې په طالبانو پسې نه حسابیږي

په افغانستان کې د هالنډ کمېټې دغه مسوول د چهارشنبې په ورځ د طالبانو تر واک لاندي ملي ټلویزيون سره په یوه مرکه کې زياته کړې، چې افغان مالدارانو او بزګرانو ته یې دغه خدمات په ۳۰ ولایتونو کې تر سره کړي.

نوموړي زياته کړې، چې د هېواد کروندګرو او مالدارانو ته یې د محصولاتو د بازار موندنې لپاره درې سوه اصلي او فرعي مرکزونه هم جوړ کړي.

هغه زياته کړې: «دا داسې مرکزونه دي، چي په هغو کې خلکو ته سرمایه په لاس ور ځي او هم روزل شوي دي، چې څنګه دوی تولیدات را ټول کړي او څنګه یې خرڅ کړي. دا د مالدار پر اقتصاد مثبت اغېز کوي.»

د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت هم د کرنې پر پرمختګ او د اصلاحي تخمونو پر دودولو ټينګار کړی.

دغه وزارت زياته کړې، چې افغان کروندګرو او مالدارانو ته یې د اوبو سیستمونو، اصلاح شويو تخمونو، د اوبو سپما، د توليد زياتوالي او بسته بندۍ په برخه کې زده کړې ورکړی دي.

ډېر مهال کروندګر او بڼوال شکایت کوي، چې د محصولاتو پر مهال په کور دننه او بهر بازار نه لري او په کښتونو شوي لګښتونه بېرته نه شي پوره کولی.

په پنجشېر کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور رییس نصرالله ملکزاده د چارشنبې په ورځ د دغې ډلې تر واک لاندې ملي ټلویزیون ته ویلي، چې دوی سېلانیانو ته لازمې اسانتياوې چمتو کړې او هڅه کوي ښه مېلمه پالنه یې وکړي.

له ختيزو، سویلي او مرکزي ولایتونو څخه زيات شمېر ځوانان شمالي ولایتونو ته په تفريح تللي او ډېرو يې په ټولنیزو رسنیو کې د مېلو انځورونه او ويدیوګانې هم شريکې کړې دي.

پر ډېرو ميله والو نیوکې کيږي، چې مېلې ته د تګ پر مهال له احتیاطه کار نه اخلي او زيات مهال د خلکو د ازار لامل ګرځي.

د اختر په ورځو کې له کابل او کندهاره یو شمېر مېله والو افغانستان انټرنشنل ته په لېږلو پيغامونو کې ویلی، چې د اختر د خوښۍ په مراسمو کې د طالبانو د امر بالمعروف محتسبان په تفریح ځایونو کې د ځوانانو د لوبو مخه نيسي او پر هغوی خپل قوانين عملي کوي.

طالبان پنجشېر ته د زياتو مېله والو تګ د خپل امنیت لویه لاسته راوړنه یادوي.

ددې شورا مرستیالې ګولیا کوژوکولوا د اپرېل پر دویمه د اوبو او انرژۍ موضوع را پورته کړه او ویې ویل، چې د اوبي سرچینو د وېش مساله باید په جدي توګه وڅېړل شي.

د قرغیزي رسنیو د رپوټونو له مخې، هغې د قوشتیپې کانال په تړاو بحث په ترڅ کې د اوبو د مسایلو په تړاو وویل، چې « دا موضوع ډېره حساسه ده. د متخصصانو او اکاډمیکو کسانو نظر ته اړتیا ده. موږ باید پر دې تمرکز وکړو، ځکه د دولتي ادارو د اصلاحاتو پر مهال دا موضوع باید په ځانګړي ډول په پام کې ونیول شي».

کوژوکولوا ویلي، چې قرغیزستان د انرژۍ سکتور کې بیړنی حالت اعلان کړی، نو باید د اوبو برخه کې هم بیړنی حالت په پام کې ونیول شي.

قرغیزي متخصصان وايي، د افغانستان د اوبو کانال د جوړېدو له امله به دا موضوع نوره هم جدي شي.

د قرغیزستان تازابیک رسنۍ وايي، چې د قرغیزستان عالي شورا دوه ورځې وړاندې د اوبو د سیاست موضوع کې د افغانستان د قوشتیپې د کانال موضوع هم شامله کړې ده.

د قرغیزستان د پارلمان غړي علیشر اربایف د امو سیند او سیردریا د اوبو د ویش په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي، چې د قوشتیپې کانال ډېره برخه اوبه په شګو کې جذبیږي.

نوموړي زیاته کړې، چې « افغانستان یو ۱۰۰ کیلومتره اوږد کانال جوړ کړی، او ۳۰ او ۴۰ سلنه اوبه به په ساده ډول د کانال په شګو کې جذب شي. لاندې زموږ ګاونډیان، ازبکستان، قزاقستان، ترکمنستان، به له ستونزو سره مخ شي، ځکه ۴۰سلنه اوبه به دوی ته ونه رسېږي او دا به لویې ستونزې رامنځته کړي».

د قرغیزستان د امنیت شورا منشي مارات ایمانکولوف ویلي چې د امو سیند د اوبو کمښت به له سیردریا سیند څخه د کرنې او نورو اړتیاوو لپاره د اوبو مصرف ډېر کړي.

د قوشتیپې کانال د افغانستان په ملي پروژو کې شمېرل کیږي چې د داودخان د واکمنۍ له وخت راهیسې یې څوځله د پلیتابه لپاره اقدامات شوي دي.

د طالبانو د کندهار امنیه قوماندانۍ په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې هغه ۲۲ تنه موټرسایکل چلوونکي ځوانان یې نیولي، چې د اختر په شپو او ورځو کې یې په ښار او ولسوالیو کې د ټرافیکي نظم اخلال کاوه او د موټرسایکل د چټکې ځغلونې تر څنګ یې ترافیکي قوانین نه مراعاتول او پر سړکونو یې موټرسایکل «پایه» پورته کول.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې یاد کسان یې د خلکو له شکایت کولو وروسته نیولي.

د دوی په خبره، یادو کسانو د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ په سربند سیمه کې عامو خلکو او کورونو ته ازار او اذیت ورکړی.

په کندهار کې د طالبانو امینه قوماندانۍ ویلي، چې یاد ۲۲ کسان یې له موټرسایکلونو سره یوځای نیولي او بندیان کړي دي.

امنیه قوماندانۍ په خپله خبرپاڼه کې د یادو کسانو نومونه هم خپاره کړي دي.

د سویلي ولایتونو خلکو د اختر په ورځو کې د ځوانانو د بې پروایۍ او په تېز سرعت د موټر سایکلونو ځغلولو له امله ډیر شکایتونه درلودل.

تېره ورځ په ټولنیزو رسنیو کې یوه ویډیو خپره شوې وه، چې طالبان په تېز سرعت د موټرسایکل ځغلولو په جرم د یو ځوان سر خريي.

پر همدغه مهال په ټولنیزو رسنیو کې ځینې ویډیوګانې هم خپرې شوې دي، چې د سویلي ولایتونو یو شمېر ځوانان په کندهار او نورو ولایتونو کې د سفر پر مهال د موټر او موټرسایکل چلولو پر مهال بې احتیاطي کوي.

تدامیچي یاماموتو چې په تېره فبروري میاشت کې یې د طالبانو یوه پلاوي ته د جاپان د سفر بلنه ورکړې وه، وویل، چې د طالبانو ډېر مشران د زده کړو اړتیا درک کوي، خو ځینې چارواکي یې د ښځو پر زده کړو د محدودیتونو لرې کول ناشوني ګڼي.

هغه د جاپان له اېن ایچ کې ټلویزیون سره په مرکه کې د افغانستان د ژورې دودیزې ټولنې او د طالبانو واکمنۍ په شالید کې ایډیالوژیکو انګیزو ته اشاره وکړه او ویې ویل، « افغانستان واقعاً یوه ډېره دودیزه ټولنه ده. په داسې ټولنه کې چې پخواني دودنه لا هم شته، د ښځو د رول په اړه هم یوه پخوانۍ اندېښنه موجوده وه. طالبانو ډېر ځوان جنګیالي راټول کړل، هغوی ځوانان اړ اېستل چې یوه تابعداره ټولنه رامنځته کړي او دا یوځل بیا یو قوي شعار شو».

د ښځو د تعلیم پر سر داخلي اختلافات

د ښځو د زده کړو موضوع د طالبانو د مشرانو ترمنځ د بحث وړ موضوع ده.

یاماموتي د طالبانو ترمنځ د نجونو پر سر د اختلافاتو او د دې ډلې د بهرنیو چارو وزارت سیاسي مرستیال شیرمحمد ستانکزي څرګندونو ته په اشاره وویل، چې « ډېر طالب مشران دا درک کوي چې د ښځو زده کړو ته وده ورکول اړین دي. هغوی وايي چې د اسلامي ټولنو لپاره د ښځو تعلیم ډېر مهم دی، خو ځینې طالب چارواکي بیا پر دې ټینګار کوي چې د ښځو د تعلیم محدودیتونه اجتناب‌ناپذیره دي، که څه هم دوی د تعلیم اړتیا مني».

خو د نوموړي په باور، سره له دې اختلافاتو وروستی واک د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده په لاس کې دی، چې د ښځو پر زده کړو د بندیزونو مشري کوي.

په داسې حال کې چې د افغان ښځو یو نسل د زده کړو له حقه محرومیږي، نړیواله ټولنه له یوې سترې ننګونې سره مخ ده.

یاماموتو ټینګار وکړ چې باید له طالبانو سره د یوازې غندنې پرځای ډیپلوماتیک تعامل ته ترجیح ورکړل شي.

هغه زیاته کړه، «که دا حالت دوام وکړي، ډېرې ښځې به د ثانوي او لوړو زده‌کړو له ترلاسه کولو بې‌برخې شي او دا به یو ناورین وي او یو بشپړ نسل به له زده‌کړو پاتې شي. زه فکر کوم ددې پر ځای چې دوی وغندو، باید هغوی ته قناعت ورکړو چې دا کار سم نه دی او د راتلونکې لپاره زیانناک دی».

د جاپان دریځ او له طالبانو سره اړیکې

یاماموتو د جاپان په ګډون د طالبانو او نړیوالو شریکانو ترمنځ د خبرو اترو په اسانتیا کې رول لوبولی دی. هغه د ۲۰۲۳ کال په ډسمبر کې په کابل کې د طالبانو له چارواکو سره لیدنې کتنې درلودې.

کله چې د طالبانو په تړاو د جاپان د ځانګړي دریځ په اړه وپوښتل شو، نوموړي تاریخي ورته والي ته اشاره وکړه او ویې ویل، چې دې د باور فضا رامنځته کړې.

هغه زیاتوي، « د طالبانو له نظره جاپان یو «عادي لویدیز هېواد» نه دی، بلکې یو داسې هېواد دی چې د «میجي» له اصلاحاتو او د دویمې نړیوالې جګړې له سختیو ته تېر شوی. په یو ډول، طالبان جاپان داسې ګوري لکه د ځان په څېر، چې له ورته ستونزو سره مخ و. له همدې امله طالبان پر جاپان باور لري او دا ډېره مهمه ده چې جاپان هغوی ته قناعت ورکړي».

هغه ټینګار وکړ چې د طالبانو تګلاره د افغانستان د خلکو او د هېواد پرمختګ ته زیان رسوي، « د دوی لیدلوی په اوسنۍ نړیواله ټولنه کې نه د افغانستان خلک راضي کوي او نه د افغانستان د پرمختګ امکان برابروي. مهمه ده چې هغوی وهڅوئ چې د خپل توان په کچه څه وکړي او هغوی پرمختګ ته وهڅول شي، حتا که ډېر لږ هم وي».

تدامیچي یاماموتوپه دې باور دی، چې نه یوازې جاپان، بلکې نور هېوادونه هم باید په ګډه له طالبانو سره د تغییراتو راوستلو په برخه کې کار وکړي.

تدامیچي یاماموتو په داسې حال کې له ښځو سره د طالبانو د چلند نرمښت په تړاو د ډپلوماتیکو هڅو او ګډه کار یادونه کوي، چې دغه ډله هره ورځ پر ښځو نوي بندیزونه لګوي او د خلکو ژوند یې خورا محدود کړی دی.