اروپايي چارواکې: د ټرمپ لخوا پر افغانستان تعرفه لګول سیاسي ځورونه او د خلکو پر مخ څپیړه ده

د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر په مشرۍ نن د وري ۱۶مه د اقتصادي کمېسیون نوبتي غونډه کې د دې کمپلکس جوړولو طرحه وړاندې او تایید شوه.

د ځايي سرچینو د معلوماتو له مخې هرات بام اوس مهال تفریحي میدان دی چې د غرونو په لوړه کې قرار لري، چې ددې ولایت ځايي اوسېدونکي د ښار د نندارې لپاره او دغې سیمې ته د تفریح لپلرع ورځي.

دغه سیمه د هرات تخت صفر او د خواجه انصاري سرک ترمنځه موقعیت لري، چې اوس پکې د وختېري لپاره بېلابېلې ودانۍ جوړېږي.

هغه وايي، دغه وسلې د ټي ټي پي او د بلوڅ بېلتونپاله غورځنګ په ګډون د دغه هېواد د حکومت مخالفو ډلو لاس ته لوېدلې دي.

د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې، په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د دایمي استازي سلاکار عاطف رضا د دغه سازمان د امنیت شورا په غونډه کې چې په سریلانکا کې جوړه شوې وه، وویل: «ترهګرې ډلې د میلیاردونو ډالرو په ارزښت هغه ناقانونه وسلې په واک کې لري چې په افغانستان کې له بهرنیو ځواکونو پاتې دي.»

طالبانو تر دې مهاله په دې اړه څه ندي ویلي، خو تر دې وړاندې یې پاکستان ته په دغه هېواد کې له امریکایي ځواکونو او ناټو پاتې شویو وسلو لېږد او قاچاق رد کړی و.

خو په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د دایمي ماموریت سلاکار وايي، دا وسلې د ټي ټي پي او د بلوڅ بیلتونپاله غورځنګ وسله وال د ملکي وګړو پر وړاندې په تاوتریخوالي کې کارول کېږي.

هغه د پاکستان له نړیوالو شریکانو وغوښتل چې «د پرېښودل شویو وسلو دا لویه زېرمه باید بیرته ترلاسه کړي. وسله والو ډلو ته د هغوی د لاسرسي مخه ونیسي او د غیرقانوني وسلو د تور بازار د بندولو لپاره اقدامات دې وکړي.»

عاطف رضا وايي: «موږ پوهیږو چې غیر دولتي فعالان د پرمختللو ناقانونه وسلو د تولید ظرفیت نه لري. له همدې امله په دې ناوړه کړنو کې د ځینو دولتي لوبغاړو د لاس لرلو په اړه پوښتنې راپورته کیږي.»

په همدې حال کې د «سروې اف لایټ ویپنز» په نوم یوې څېړنیزې موسسې په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د افغانستان له ختیځو ولایتونو څخه د پاکستان قبایلي سیمو ته د وسلو قاچاق دوام لري او ډېری وخت دا کار د افغان طالبانو د سیمه ییزو چارواکو په امر ترسره کېږي.

له بلې خوا د پاکستان د بهرنیو چارو د وزارت ویاند شفقت علي خان هم د روان کال په پیل کې په افغانستان کې د پرمختللو امریکايي وسلو شتون ته اشاره کړې وه چې د «تحریک طالبان پاکستان په ګډون د ترهګرو سازمانونو له‌خوا په پاکستان کې د ترهګریزو بریدونو لپاره کارول کیږي.»

د طالبانو یاد وزیر په دغه ناسته کې د ایران او افغانستان پر همکارۍ د ټینګار تر څنګ ویلي، د ایراني چارواکو سفرونه څرګندوي، چې دوی غواړي له طالبانو سره ښې اړیکې ولري.

په دغه ناسته کې دواړه لوریو د افغان کډوالو پر وضعیت هم خبرې کړې دي.

مولوي کبیر غوښتنه کړې، چې کوربه هېوادونه باید له افغان کډوالو سره له نرمۍ او زغم څخه کار واخلي.

همدا راز یې ویلي، ګاونډي هېوادونه دې افغان کډوالو ته کافي وخت ورکړي، څو په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شي.

نوموړي همدا راز ټینګار کړی، چې د افغان کډوالو بېرته ستنیدو بهیر پر سر باید ایراني چارواکي او طالبان ګدې ناستې وکړي، څو یوې ګډې هوکړې ته ورسېږي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنیدونکو چارو وزارت له ایراني لوري څخه غوښتي، چې د هغو افغان کډوالو د اقامو د تمدید لپاره دې اقدام وکړي، څو هلته د قانوني اوسیدو په پرخه کې له ستونزو سره مخ نه شي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت سلاکار د رضا بهرامي مولوي کبیر ته بلنه ورکړې، څو ایران ته سفر وکړي.

هغه همدا راز د طالبانو له یاد وزیر څخه غوښتي، چې تر خپل سفر دمخه باید له دوی سره د افغان کډوالو د راستیندو اړوه طرحه دوی ته وسپاري، نو په خبره یې د دغه بهیر د پیاوړتیا په برخه کې به ورسره اساسي مرسته وکړي.

ایراني چارواکو په یاده ناسته کې زیاته کړې، چې اوس مهال په دغه هېواد کې ۸میلونه افغان کډوال مېشت دي، چې له ډلې یې څلور میلونه د استوګنې قانوني اسناد نه لري او یا هم موده یې پای ته رسیدلې ده.

ایران یو له هغو هېوادونو دی، چې افغان کډوال په کې د پولیسو له لوري سخت ځورول کېږي، زنداني کېږي او ان وژل کېږي هم.

د راپورونو له مخې د ایران حکومت یو شمېر افغان کډوال اعدام کړي هم دي، چې تېر کال دا شمېره ۸۰ تنو ته سیدلې وه او د روان زېږدیز کال له پیله تر اوسه ایران ۲۷تنه افغان کډوال اعدام کړي‌ دي.

د طالبانو او ایران له لوري داسې مهال د افغان کډوالو د ستنیدو پر سر خبرې کېږي، چې پاکستان لا له وړاندې د کډوالو د ایستل کیدو بهیر پیل کړی دی.

ټاکل شوې نن به هم نږدې دولس نیم سوه افغان کډوال چې د پاکستاني پولیسو له لوري په بېلابېلو ایالتونو کې نیول شوي افغانستان ته ولېږدول شي.

د پاکستان حکومت وایي، چې د افغان تابعیت کارت لرونکو او هغه افغانانو پر ضد چې په ناقانونه توګه دغه هېواد کې اوسېږي راتلونکې اوونۍ به یې د ایستل کیدو عملیات لا چټک شي.

پاکستان کې نږدې درې میلیونه افغان کډوال اوسېږي، چې تر نیمایي ډېر یې د ملګرو ملتونو لوري د استوګنې معتبر اسناد لري.

په یاد هېواد کې د افغان تابعیت لرونکو کارتونو د کډوالو شمېر نږدې اته سوه زره تنو ته رسېږي او پاکستان پرېکړه کړې چې په لومړۍ جوپه کې دوی له هېواده وباسي.

د افغانستان دننه لا تر اوسه طالبان له پاکستانه ستنیدونکو افغان کډوالو ته د اسانتیاوو برابرولو په برخه کې چندان د پام وړ اقدامات نه دي ترسره کړي.

وېره دا ده چې اوس مهال په افغانستان کې یو شمېر مرستندویه ادارو خپلې بشري مرستې بندې کړي او د دغو افغان کډوالو په ستنیدو سره به په هېواد کې انساني کړکېچ لا پسې ډېر شي.

د دغو کډوالو تر ستنیدو دمخه د طالبانو په واکمنۍ کې لوږه او فقر خپل اوج ته رسیدلی چې تر څنګ یې خلکو د روزګار فرصتونه هم دلاسه ورکړي دي.

په افغانستان کې یو شمېر فعالو مرستندویه سازمانونو اندېښنه څرګنده کړې، چې د کافي امکاناتو د نه شتون له کبله به دغه تازه ستنیدونکي کډوال له جدي ننګونو سره مخ شي.

هم مهاله د بښنې نړۍوال سازمان په ګډون د کډوالو او بشري حقونو د ملاتړ بېلابېلو نړۍوالو ادارو له پاکستانه غوښتي چې ژر تر ژره دې د افغان کډوالو د ایستل کیدو بهیر ودروي.

دغو سازمانونو نیوکه کړې، چې د افغان کډوالو ایستل د نړۍوالو اصولو او قوانینو خلاف عمل دی.

د سولې کور بنسټ زیاته کړې، چې ولسمشر ټرمپ د خپلې دویمې دورې حکومتولې د پیل سره سم د کډوالو د منلو په پالیسیو کې بدلون راوست، چې دې چارې د هغو لسګونه زرو افغانانو راتلونکی له خنډ او ځنډ سره مخ کړ چې غواړي امریکا کې میشت شي.

د دغه بنسټ مشرې کیري شوچارټ وویل: «دا ډیره دردونکې ده چې ډیرې خلکو کورنۍ اوس هم د طالبانو د واک لاندې ژوند کوي، او هره لحظه دا امکان شته چې له کورنیو یې غچ واخلي.»

کیري شوچارټ زیاته کړه: «دا د دې پخوانیو سرتیرو او د امریکا د پوځ سره د مرسته کونکو لپاره خورا زورونکې ده چې د دوی کورنۍ د دوی د کار له امله له خطر سره مخ دي.»

د سولې کور په امریکا کې یوه غیر انتفاعي اداره ده، چې د جګړې کډوالو او تاوتريخوالو څخه تښتیدلو ته د کور او روغتیایي پاملرنې په څیر خدمتونه وړاندې کوي.

یاده دې وي، چې د امریکا نوي ولسمشر ډونالډ ټرمپ له لوري متحده ایالاتو ته د کډوالو پروګرام لغو کېدو له کبله د هغو افغان کډوالو الوتنې هم لغو شوې دي، چې د امریکا حکومت دغه هېواد ته د تلو اجازه ورکړې وه.

د راپورونو له مخې لسګونه زره افغانان چې امریکا ته د لېږد په بیلابیلو پروګرامونو پي ۱، پي ۲ او سپانسر کې شامل وو، د امریکا د نوي ولسمشر له‌خوا د کډوالو د مېشتېدو د پروګرام لغوه کیدو له امله بې برخلیکه پاتې دي.

ویل کیږي، چې متحده ایالاتو ته د انتقال له پروګرامونو یوازې ایس ای وي یا ځانګړې ویزو پروګرام نه دی لغوه شوی.

د معلوماتو له مخې دغه افغان کډوال د پنجاب په بهاولپور، رحیم یار خان، ننکانه، اوکاړه، مظفر ګړ او حافظ اباد کې د غیر قانوني کډوالو پر وړاندې د عملیاتو په مهال نیول شوي دي.

ویل کېږي چې د دغو افغان وګړو د قانوني چارو له ترسره کولو وروسته به همدا نن افغانستان ته ستانه کړل شي.

د پاکستان حکومت پرېکړه کړې، چې په دغه هېواد کې مېشت ناقانونه افغان کډوال او د ای سي سي کارت لرونکي چې شمېر یې تر اته سوه زره کسانو رسېږي له خپل هېواده وباسي.

طالبانو بیا له اسلام اباده غوښتي چې له افغان کډوالو سره په خپل چلند کې نرمښت راولي او په باعزته توګه دې یې خپل وطن ته په کراره ستانه کړي.

د بشري حقونو ځینو نړیوالو سازمانونو هم د پاکستان له لوري د افغان کډوالو ځورول کیدل او ایستل غندلي دي.

د بښنې نړیوال سازمان په دغه هېواد غږ کړی، چې په جبري توګه د افغان کډوالو د ایستل کیدو څخه دې ډډه وکړي، ځکه چې په خبره یې دغه چاره د ټولو نړیوالو بشري قوانینو خلاف عمل دی.

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ کارت لرونکو تر څنګ په پاکستان کې د امریکا په ګډون د لوېدیځو هېوادونو لسګونه زره متحدین هم د پخواني جمهوري نظام تر نسکوریدو وروسته پاکستان ته کډه شوي دي.

دغه تازه تللي کډوال چې د طالبانو له لوري له جدي او مرګوني ګواښونو سره مخ دي هم د ایستل کیدو له دغه بهیره خوندي‌ نه دي پاتې.

په درېیمو هېوادونو کې د میشتیدنې په تمه دا ناست افغانان له اړونده سفارتونو او هېوادونو غواړي، چې د دوی قضیې دې په بېړنۍ توګه وڅېړي او ژر تر ژره دې یې له دغه هېواده اوباسي.