په افغانستان کې د مسکو جیوپولیټیک بدلون؛ ایا روسیه به طالبان په رسمیت وپېژني؟

عارف له ګاونډیو سره د اړیکو په پیاوړتیا کې د سرحدي ولایتونو د واليانو پر رول د ټینګار ترڅنګ وویل: «موږ هیله‌من یو چې خراسان رضوي به په نړۍواله همکارۍ کې پر یوې بریالۍ الګو بدل شي.»

هغه څرګنده کړې، چې د پزشکیان حکومت د خراسان رضوي ولایت د ملي اقتصاد او پرمختګ په برخو کې د لوړېدو او له ګاونډیو هېوادونو سره په سوداګریزو اړیکو کې د یاد ولایت د ښه‌کېدو هڅه کوي.

د ایران ولسمشر مرستیال د دغه هېواد د تمدني سیمې ۳۰۰ مېلیونه نفوس‌لرونکي بازار ته په اشارې ټینګار کړی، چې هېواد یې د خدماتو او توکو په صادرولو، په ځانګړې توګه فني او انجنیرۍ خدماتو کې ژمن دی او په وینا یې، له دغه بازاره باید په متقابل ډول ګټه واخیستل شي.

دا څرګندونې داسې مطرح کېږي چې د ایران د خراسان رضوي او سوېلي ولایتونو چارواکو او طالبانو ترمنځ اړیکې پراخې شوې دي.

د یادونې ده، چې ایران د نړۍ د نورو هېوادونو غوندې د طالبانو واکمني په تېرو شاوخوا درېیو کلونو کې په رسمیت نه ده پېژندلې، خو پر افغانستان د دغې ډلې له واکمنېدو وروسته د تهران او کابل راشه-درشه ورځ تر بلې پراخېږي.

نوموړي د سې‌‌شنبې په ورځ (د وري ۱۹مه) په خپلې مرکه کې زیاته کړې، چې دا کړنې او حرکتونه د دغو نظامونو د ورکېدو لامل ګرځي او په وینا یې، ځکه دوی بل هېڅ څه نه‌لري چې خلکو ته یې ورکړي.

جلالي وايي، چې حکومتونه د خلکو پر اعتماد بنا دي او که د خلکو اعتماد نه وي، د هر هغه نظام بنسټ کمزوری وي او ان باد یې هم له منځه وړي.

د افغانستان د کورنیو چارو پخواني وزیر پر خلکو د طالبانو کنټرول ته په اشارې وايي، چې اجباري اطاعت خلک اړ کوي چې د ځان او د خپلو کورنیو د غړو د ساتلو لپاره هرڅه ته غاړه کېږدي.

د هغه په وینا، سانسور د یوې ټولنې لپاره زهر دی او پر خلکو دا ټول کنټرول نه‌شي کولای د بقا لامل وګرځي.

علي‌احمد جلالي وویل: «هغه کسان چې په یوه حکومت کې د حکومتولۍ صلاحیت ونه‌لري، په علمي، فني او ټکنالوژۍ مسایلو کې اهلیت نه‌لري، نو هغوی کوښښ کوي چې خپل عیبونه د سانسور له لارې پټ کړي او هر هغه څه چې د دوی زده دي د فرهنګ برخه یې وګرځوي.»

نوموړي د طالبانو له‌خوا په افغانستان کې پر مشاعرو د بندیز په تړاو د پوښتنې په ځواب کې زیاتوي، استبدادي نظامونه د دې لپاره چې پر خلکو حکومت وکړي او اقتدار یې وساتل شي، ورځ تر بلې محدودیتونه ډېروي او په وینا یې خلک په قفس کې اچوي.

علي‌احمد جلالي دا څرګندونې وروسته له هغې کوي، چې نن سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې د طالبانو اطلاعاتو او فرهنګ وزارت په شفاهي ډول ټولو ادارو ته امر کړی، چې تر امرثاني پورې د مشاعرو جوړول وځنډوي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ټیمي بروس وویل، چې دا پرېکړه یې ځکه کړې چې د امریکا له مرستو یوولس میلیونه ډالر د طالبانو جېبونو ته تللي دي.

نوموړې ویلي، چې د یمن لپاره یې هم مرستې بندې کړې دي.

بروس زیاته کړه: “ترهګرو، لکه حوثیان په یمن کې او طالبان په افغانستان کې له دغو مرستو ګټه اخیسته”.

د یادونې وړ ده، چې سپینې ماڼۍ ته د امریکا د نوي ولسمشر په ورتګ سره د نوي حکومت چارواکو افغانستان سره په کېدونکو مرستو ګڼې نیوکې کړې دي او دا مرستې یې له طالبانو سره د مرستې په معنا ګڼلې دي.

د خېبر پښتونخوا د کورنيو او قبایلي چارو وزارت د سې شنبې په ورځ په يوه خبرپاڼه کې ویلي، چې ۵۰۲ کډوال یې له راولپڼډۍ، ۳۷۲ تنه یې له خوشاب، ۲۱۸ تنه یې له اټک ، ۱۵۰ تنه له سیالکوټ، ۷۵ تنه له چکوال، ۴۸ تنه له منډيي بهاوالدین، ۱۹ تنه له شیخوپورې، ۱۷ تنه د پېښور له مرکزي زندان او نورو سیمو څخه اېستلي دي.

د پاکستاني چارواکو په وینا، دا اقدام د غیر قانوني بهرنیانو د اېستلو په تړاو د فدرالي حکومت له پرېکړې سره سم کړی.

پاکستاني چارواکو زياته کړې، چې په دغه هېواد کې د غير قانوني کډوالو د نیولو او ایستلو لړۍ لا هم دوام لري.

چارواکو یو ځل بیا له کډوالو غوښتي، چې په خپله خوښه له دغه هېواده ووځي، که نه په جبري توګه به ونیول شي او وبه ایستل شي.

د دوشنبې په ورځ هم پاکستاني چارواکو خبر ورکړی، چې دوی له ۵ زرو زیات کډوال شړلي دي.

له تېرو څو میاشتو راهیسې په پاکستان کې د پولیسو له لوري د افغان کډوالو پر وړاندې سخت اقدامات ترسره شوي دي.

د دوی په کورونو چاپې اچول کېږي او کور په کور د افغانانو تالاشۍ روانې دي.

ملګرو ملتونو او نورو نړیوالو سازمانونو د پاکستان دغه اقدام په سختو ټکو غندلی او دا یې انساني ناورین بللی دی.

د طالبانو پوهنې وزارت د سې شنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې له خلکو او سوداګرو غوښتي، چې د ښوونيزو ادارو او مرکزونو په ترمیم او جوړولو کې له دوی سره لا همکاري وکړي.

د طالبانو د پوهنې وزارت د ملکیتونو د ساتنې او مراقبت مشر سمیع الحق حماس وايي، چې دغه ترمیم شوي ښوونيزې ادارې او مرکزونه په ټول افغانستان کې دي.

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو را وروسته دې ډلې تر ډېره د ښوونځيو پر ځای د مدرسو جوړولو ته مخه کړې او پرله پسې يې هڅه کړې، چې د مدرسو نصاب او سیسټم په ټوله ښوونيزه برخه کې عملي کړي.