پاکستان طالبانو ته: په افغانستان کې د ترهګرو پناه ځایونه د دوه اړخیزو اړیکو اصلي خنډ دی

مقاله زیاتوي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو درې نيم کاله وروسته لا هم دغه ډله نه یوازې خپلو ژمنو ته وفاداره نه ده پاتې شوې، بلکې د مخالفینو ځپلو، د ښځو له ټولنیز ژوند څخه د ایستلو، د بشري مرستو له ناوړه استفادې او له ترهګریزو ډلو سره د ملاتړ په برخو کې یې یو منظم سېسټم جوړ کړی دی.

په مقاله کې د امریکا پر دریځ نیوکه شوې او لیکل شوي، چې د طالبانو مشران له بندیزونو سره سره په ازاداه توګه نړۍوال سفرونه هم کوي.

د راپور له مخې، له ۹۰ سلنې زیات طالب مشران په مشخصو بندیزونو کې نه‌ دي شامل او ان هغه طالبان چې د ملګرو ملتونو تر بندیزونو لاندې دي هم په دوامداره ډول د سفر معافیت ترلاسه کوي.

همدا راز زیاته شوې، چې طالبان د دوحې تړون له لومړنیو ژمنو سره برعکس، د پخواني حکومت چارواکي، مدني فعالان او امنیتي سرتېري تعقیب کړي، شکنجه کړي او ان وژلي یې دي.

همداراز افغان ښځې له زده ‌کړو، کار او ټولنیز مشارکته په بشپړ ډول بې ‌برخې شوي او ماشومان له فقر، خوارځواکۍ او د مخنیوي وړ ناروغیو سره مخ دي.

مقاله کې ویل شوي، طالبانو د هېواد رسمي تعلیمي نظام له منځه وړی او پر ځای یې سختدریځه مذهبي نصابونه رامنځته کړي، چې په کې د لوېدیځو هېوادونو پر وړاندې کرکه خپرېږي، بشري مرستې چې باید بې ‌وزلو ته ورسېږي، د طالبانو او د هغوی د ملاتړو لاسونو ته لوېږي.

د مقالې لیکوال دا خبرداری هم ورکړی، چې ترهګرې ډلې لکه حقاني شبکه، د پاکستاني طالبانو تحریک او د داعش خراسان څانګه د افغانستان دننه په خلاص مټ فعالیتونه کوي او ان د دغو ډلو ځینې غړي په د طالبانو په ادارو کې په دندو هم ګومارل شوي دي.

ډېپلوماټ مجله لیکي، د طالبانو د بهرنیو سفرونو او نړۍوالو غونډو ته بلنه ورکول، نه یوازې یو ظالم رژیم پیاوړی کوي، بلکې نړۍ ته یو خطرناک پیغام لېږي.

د یادې مجلې د مقالې په پای کې له نړۍوالې ټولنې، په ځانګړې توګه له امریکا متحده ایالاتو غوښتنه کړې، چې د طالبانو د حساب‌ ورکوونې لپاره له هدفمندو بندیزونو، اقتصادي محدودیتونو او سیاسي فشارونو کار واخلي او د افغان متحدینو د بیا مېشتیدو پروسه دې هم بېرته پیل کړي.

د راپور له مخې، په ۲۰۲۴ کې په افغانستان کې د پولیو د وایرس درې نوې پېښې ثبت شوې، خو په پاکستان کې دغه شمېر بیا ۳۳ ته رسېږي.

دا شمېرې ښيي، چې افغانستان کې د تېرو کلونو پرتله د ګوزڼ پېښې څلور برابره او په پاکستان کې ۱۲ چنده زیاتې شوې دي.

یاد سازمان زیاتوي، چې یوازې د ۲۰۲۴ کال په اوږدو کې له دواړو هېوادونو ۷۴۱ مثبتې چاپېریالي نمونې ترلاسه شوې، چې ۱۱۳ يې د افغانستان او ۶۲۸ يې د پاکستان دي.

همداراز د ۲۰۲۵ کال په لومړیو درېیو میاشتو کې هم په افغانستان کې ۹ او په پاکستان کې ۷۱ مثبتې چاپېریالي نمونې ثبت شوې دي.

په افغانستان کې د پولیو پېښې تر ټولو زیاتې په جنوبي ولایتونو په ځانګړې توګه کندهار کې ثبت شوې دي او هاخوا بیا د پښتونخوا، بلوچستان او سند ایالتونه د پولیو وایرس د خپرېدو اصلي سیمې بلل شوي دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان وایي، دا مهال د پولیو وایرس خپرېدل تر ډېره د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښې «یپیډیمالوژیک دهلیز» پورې تړلي دي، چې په کې د کویټې بلاک او د افغانستان جنوب شامل دی.

یاد سازمان خبرداری ورکړی، چې که د وایرس خپرېدل په تاریخي سیمو لکه کندهار، پېښور، کراچۍ او کویټه کې بیا پیل شي، نو د پولیو ناروغۍ د لا پراخېدو خطر به ډېر شي.

د واکسیناسیون ستونزې او نیمګړتیاوې

راپور کې راغلي چې که څه هم په افغانستان کې د پولیو پر ضد د واکسین پنځه فرعي کمپاینونه تر سره شوي، خو د ۲۰۲۴ کال په دویمه نیمایي کې د کور په کور کمپاینونه د‌ طالبانو د سختو بندیزونو له امله له خنډونو سره مخ شوي دي. او پر ځای یې یوازې «نقطه په نقطه» واکسین کمپاینونه ترسره شوي، چې د ټولو ماشومانو په ځانګړې توګه د کوچنیو نجونو د پوښښ توان نه لري.

اړوندې ادارې اندیښنه څرګندوي، چې دا مسله د پولیو خپریدو ته یو لوی ګواښ ګڼل کیدلای شي.

که څه هم په پاکستان کې د واکسین د پوښښ شمېرې لوړې ښودل شوې، خو د ولسوالیو او کلیو په کچه د کمپاینونو کیفیت کمزوری پاتې شوی دی.

ناامنۍ او تاوتریخوالی په پښتونخوا او بلوچستان کې هم د واکسیناسیون پر پروسه منفي اغېز کړی دی.

یوازې د ۲۰۲۴ کال د اکټوبر او دېسمبر په کمپاینونو کې شاوخوا ۲ لکه ماشومان د پښتونخوا په جنوب او ۵۰ زره ماشومان په کویټه بلاک کې له واکسین څخه پاتې شوي دي.

د کډوالو راستنېدنه، یو بل اندېښمنوونکی لامل

د روغتیا نړۍوال سازمان راپور همداراز وايي، چې له پاکستان څخه افغانستان ته د غیرقانوني کډوالو بې ‌وقفې ستنېدنه د ګوزڼ وایرس خپریدو په برخه کې یو جدي ګواښ دی. د ستنیدونکو دا پراخه څپه کولای شي، چې د پولیو وایرس کچه په دواړو هېوادونو کې لوړه کړي.

دغه سازمان ویلي، د دې ګواښ د کمولو لپاره د دواړو هېوادونو پر ډیورنډ کرښه واکسیناسیون روان دی او د کډوالو د تګ راتګ په سیمو کې د عامه روغتیا پلانونه نوي کېږي.

د روغتیا نړۍوال سازمان په پای کې ټینګار کړی، چې که څه هم دا مهال د پولیو وایرس خپرېدل یوازې افغانستان او پاکستان پورې محدود دي، خو د پېښو زیاتوالی او پراخوالی اندېښمنوونکی دی.

راپور وایي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ همغږي، په ځانګړې توګه د ملي او سیمه ‌ییزو چارواکو ترمنځ، د دې ناروغۍ د کنټرول لپاره حیاتي ارزښت لري.

دا لیدنه د پنجشنبې په ورځ تر سره شوې خو معلومه نه ده چې ملا هبت الله انلاین له دوی سره لیدلي او که د پکتیا ټول مسوولین یې کندهار ته غوښتي.

‏د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په ایکس لیکلي چې مشر یې د پکتیا ولایت مسوولینو ته وویل: «مسوولین دي خپل مسوولیت ته ښه متوجه شي له غفلت څخه دې ځان وساتي، د شرعي نظام د حاکمیت لپاره باید قربانۍ ورکړو حوصله باید ختمه نه شي او کوښښ باید وکړو چې اسلامي او شرعي احکام نافذ شي، په خاص ډول امربالمعروف چې د اسلام اصلي هدف دی، اوس وخت دی چې په اقتصادي، سیاسي او نظامي امورو کې شریعت تطبیق شي.»

مجاهد لیکلي چې ملا هبت الله اخوندزاده ددغه لیدنې له ګډنوالو وغوښتل چې د خپلو اړوند مسوولینو د امر تابع اووسي.

دا لیدنې داسې مهال کیږي چې په دې ورستیو کې د طالبانو ترمنځ د ژورو اختلافاتو راپورونه خپاره شول.

راپورونه وايي چې کندهار او حقاني شبکه په یو لړ موضوعاتو سره ژور اختلاف لري؛ خو د نجونو پر زده کړو بندیز ناندریز شو او د حقاني شبکې مشر سراج الدین حقاني په اشاره کندهار تورن کړ چې واک یې انحصار کړی او د خپل مزاج اړوند فیصلې کوي.

د امر الامعروف وزارت سختې پرېکړې، د واک انحصار او د نجونو پر زده کړو بندیز تر څنګ یو لړ نورې ستونزې د دې لامل شوې چې د طالبانو ځينې لوړپوړي چاوراکي اړ شول چې دندې خوشې کړي او په نورو هېوانو کې ژوند غوره کړي.

د خېبر پښتونخوا حکومت په یوې اعلامیه کې ویلي چې د پنجشنبې په ورځ، د ۲۰۲۵ کال د اپرېل په لسمه نېټه یې د تورخم له لارې ۲۷۵۳ افغان کډوال چې د اې سي سي کارت لرونکي وو او ۲۹۸۱ هغه افغانان چې اسناد یې نه درلودل، افغانستان ته ستانه کړي دي.

په دغې اعلامیه کې راغلي چې له دې ډلې ۲۲۳۴ کسان په خپله خوښه افغانستان ته ستانه شوي چې ۴۴۷ یې له پنجاب ایالت او ۱۷۲ نور بیا له کمشیر څخه وو.

په اعلامیه کې راغلي چې د ۲۰۲۳م کال د سپتمبر له میاشتې راهیسې له تورخم څخه ټول څلور لکه ۹۷ زره او ۶۰۷افغان کډوال چې د ای سي سي کارت لرونکي او بې اسناده وو جبري بېرته ستانه کړل شوي دي.

له تېرو درې میاشتو راپدېخوا د پاکستان پولیسو کور په کور د افغانانو پلټنې پېل کړي او د پاکستان په ټولو ښارونو کې د افغان کډوالو د نیولو عملیات روان دي. لسګونه زره افغان کډوال جبري بېرته ستانه کړل شوي او زرګونه نور لا هم د دوی په کمپونو کې د بېرته ستنولو انتظار کوي.

د افغان کډوالو پر وړاندې د پاکستان دغه دريځ په کور دننه او په نړۍواله کچه له سختو غبروګونو سره مخ شوی، د ملګرملتونو نړۍوال سازمان په ګډون د بشر حقونو نړۍوالو سازمانونو له پاکستان څخه په کلکه غوښتنه کړې چې د افغان کډوالو پر وړاندې دغه غیرې انساني او غیرې قانوني کړنه ودروي خو تر اوسه د پاکستان حکومت په دریځ کې کوم بدلون نه دی راغلی.

نوموړې د پنجشنبې په ورځ(د وري ۲۱مه) زیاته کړې، که څه هم نه یې غوښتل چې په کابل کې د امریکایي پلاوي او طالبانو ترمنځ د مذاکراتو د محتوا په تړاو تبصره وکړي، خو د طالبانو او د حقاني شبکې د مشرانو په هکله د امریکا نظر نه دی بدل شوی.

بروس وویل: «دغه کسان او همداراز دغه ډله [طالبان] لا هم د [امریکا] د ترهګرو اشخاصو او ډلو په نوملړ کې دي، په دې هکله هېڅ بدلون نه‌دی رامنځته شوی. اصلي کیسه همدا ده.»

د کب په ۳۰مه د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد په ګډون یو امریکایی پلاوی کابل ته تللی و او د طالبانو په بند کې د متحده‌ایالاتو د بندیانو په تړاو یې د دغې ډلې له چارواکو سره خبرې‌اترې کړې وې، خو واشنګټن د دغه سفر په تړاو کره جزییات لا هم نه دي ورکړي.

له دې سفر وروسته د امریکا د بهرنیو چارو وزارت افغانستان انټرنشنل ته منلې وه چې د سراج‌الدین حقاني پر سر ټاکلې جایزه یې لغوه کړې، خو د ترهګرو نوملړ کې یې نوم لا هم شته.

امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دغه خبر له خپرېدو څو ورځې ورځې وروسته د دغه تحول په تړاو کوم عمومي غبرګون نه و ښودلی، خو افغانستان انټرنشنل ته یې په ځواب کې لیکلي و: «دا د متحده‌ایالاتو سیاست دی چې په دوامداره توګه د عدالت لپاره د جایزو پروګرام وارزوي او اصلاح یې کړي.»

نوموړي وزارت زیاته کړې وه چې د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج‌الدین حقاني او د حقاني شبکې د دوو نورو مشرانو نومونه یې د متحده‌ایالاتو تر څار لاندې کسانو له نوملړ څخه لرې کړې دي.