ژوند او روغتیا: اومېګا ۳ یا د ماهی غوړ کپسولونه د روغتیا لپاره څه ګټې لري؟

په هر صورت، هېڅ تضمین نشته چې د مېړه او مېرمنې ترمنځ د عمر توپیر به د واده یا اړیکې د خوشحالۍ لامل شي.

په دې برخه کې بېلابېل شیان لکه عاید، شخصي عادتونه، باورونه او د ژوند موخې مهمې ثابتې شوي دي.

ډېری وختونه، د زیات عمر توپیر سره-سره، اړیکه بریالۍ کیږي، په داسې حال کې چې ډېری وختونه حتا د لږ عمر توپیر نشي کولی د واده اړیکه له ماتیدو څخه وژغوري.

ایا پوهېږئ چې ساینس ددې په اړه څه وایي؟

د متحده ایالاتو د ایموري پوهنتون یوې څېړنې موندلې چې د جوړو ترمنځ د عمر ډېر توپیر، د جلا کیدو احتمال ډېروي.

د دې څېړنې له مخې، د جوړو ترمنځ د عمر له یو څخه تر درېیو کلونو توپیر کولی شي د اړیکو په بریالیتوب کې مهم وي.

په اسټرالیا کې د ۲۰۱۷ کال یوې څېړنې موندلې چې د واده له لومړیو ۶ څخه تر ۱۰ کلونو وروسته د هغو کسانو جوړې په چټکۍ سره خرابېږي چې تر منځ یې د عمر زیات توپیر وي.

په ورته ډول، هغه جوړې چې عمر یې له یو څخه تر درېیو کلونو پورې توپیر لري له ۶ څخه تر ۱۰ کلونو وروسته د خپلو اړیکو څخه ډېر خوښ دي.

هغه جوړه چې د ۴ څخه تر ۶ کلونو پورې د عمر توپیر لري یو څه خرابې اړیکې لري، په داسې حال کې چې د ۷ یا ډېرو کلونو توپیر په اړیکو کې لږ خوښي تجربه کوي.

په سویلي کوریا کې د ۲۰۱۵ کال یوې څېړنې وموندله چې د عمر توپیر د خپګان پر کچې اغیزه لري.

څېړنې موندلې چې د ورته عمر لرونکي جوړه د خپګان ترټولو ټیټه کچه لري، برعکس هغه جوړې چې د ۳ کلونو توپير ترمنځ ولري د خپګان کچه یې لوړه وي.

يعنې څېړنيزو راپورونو کې ويل شوي چې د مېړه او مېرمنې په عمر کې له يو څخه تر درېيو کلونو توپير غوره ګڼل کېدای شي، خو ځينو څېړونکو څرګنده کړې چې د عمر له لسو کلونو کم توپير هم اړيکې ډېرې بريالۍ کولی شي.

باید یادونه وشي چې دا ټولې پایلې د احصایو په نظر کې نیولو سره ترتیب شوي او په لویه کچه په دې برخه کې ډېرې څېړنې نه دي شوي.

د عمر تر څنګ څو نور عوامل لکه د مېړه او مېرمنې زده کړه، مالي امنیت، اولادونه، د کورنۍ له نورو غړو سره اړیکې، لوړ احساساتي هوښیارتیا او د مېرمنې پر تېروتنو سترګې پټول د اړیکو په بریالیتوب کې مهم دي.

چټ‌ جي‌ پي ټي، چې د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ کار کوي، د یوې امریکایي مېرمنې او د هغې د زېږېدونکي ماشوم ژوند وژغوره.

دا پېښه د امریکا په متحده ایالاتو کې رامنځته شوې.

د متحده ایالاتو د شمالي کارولینا د شارلټ سیمې اوسېدونکې نتالیا ترین چې انځور اخیستونکې ده له چټ جي پي ټي سره یې ټوکې کولې.

نتالیا ویلي چې له چیټ جي پي ټي سره یې ټوکې کولې او د یوې پوښتنې په کولو نوموړې اړ شوه چې روغتون ته ولاړه شي.

نوموړې په انسټاګرام لیکلي چې د اته میاشتو ماشوم مې په نس وو او له چټ جي پي ټي مې په ټوکه پوښتنه وکړه چې ولې مې ژامې نښتې دي؟

له دې پوښتنې وروسته راته چټ جي‌ پي ټي وویل: «چې که څه هم نښې ډېرې جدي نه دي مګر یو ځل د وینې معاینه وکړه.»

نتالیا تیرین وویل: "نو ما خپل د وینې فشار معاینه کړ، کوم چې ډېر لوړ و. ما فکر کاوه چې دا به یو څه وروسته راټیټ شي، مګر دوام یې لره."

نتالیا تیرین لاهم تمه درلوده چې د هغې د وینې فشار دې راټیټ شي، مګر د AI چټ له هغې وغوښتل چې سمدستي امبولانس ته زنګ ووهي.

هغې په یوه بل انسټاګرام پوسټ کې وویل چې هغه د سر درد سره ستونزه نه درلوده، نو هغه فکر کاوه چې د چټ جي‌ پي ټي مشورې له پامه غورځوي، مګر له نېکه مرغه داسې ونه شول.

هغې وویل، "کله چې زه روغتون ته ورسیدم، زما د وینې فشار ۲۰۰/۱۴۶ و."

په روغتون کې د مېرمنې تر معایناتو وروسته ډاکټرانو وویل، چې د ماشوم د زیږون لپاره سمدستي عملیات ته اړتیا ده.

د ماشوم له زېږېدو وروسته ډاکټرانو څرګنده کړه چې که هغه د شپې وېده شوې وای نو هېڅ کله به یې بیا سهار نه وو لیدلی.

او دا دومره جدي مسله وه چې د زیږون څخه ۵ ورځې وروسته، د نتالیا تیرین د وینې فشار لوړ وو او د یو څه مودې لپاره یې خپل لید له لاسه ورکړی وو.

اوس د هغې حالت له خطر څخه بهر دی او هغه د جي‌ پي ټي له مرستې مننه کوي.

دا سیاره، چې نوم یې (K2-18 b) دی، له ځمکې ۸،۶چنده درنده ده او قطر یې ۲،۶ ځله لوی دی. دغه سیاره د یوه کوچني سره ستوري پر شاوخوا راڅرخي، چې د لمر په پرتله کمه رڼا ورکوي.

په دې سیاره کې ديمېتېل سلفايډ او ديمېتېل ډي‌سلفايډ ګازونه موندل شوي، چې په ځمکه کې یوازې د سمندري وښو او نورو میکروبي موجوداتو له خوا تولیدېږي. ساینسپوهان وايي، که څه هم دا د ژوند مستقیم ثبوت نه دی، خو دا یې تر ټولو قوي احتمال ګڼلی دی.

د رویټرز د رپوټ له مخې، دغه سیاره (K2-18 b) ممکن د «هایسین یا هایدروسمندر» یوه بیلګه وي چې تر هایدروجن‌لرونکي فضایي پوښ لاندې یې اوبه‌لرونکی سمندر او میکروبي ژوند شونی دی. تر دې مخکې د جېمز وېب ټيليسکوپ د دغې سیارې په فضا کې میتان او کاربن ډای‌اکسایډ هم موندلي وو.

د کمبرېج پوهنتون استروفزیک پوه نیکو مادوسودهان وویل: « موږ اوس یوې نوې مرحلې ته داخل شوي یو، چې له اوسنيو وسایلو سره د ژوند نښې پکې موندلای شو. دا د مشاهداتي ژوند‌فضا پوهنې نوی عصر دی».

مادوسودهان ټینګار وکړ، چې دا موندنه باید په احتیاط سره وڅیړل شي، « موږ باید د مشاهدې ثبوت دوه یا درې ځلې بیا تکرار کړو، څو یقیني شو چې دا تصادفي تېروتنه نه ده. همداراز، باید داسې نظريې هم وڅېړو چې دا ګازونه له حیاتي(abiotic) لارو هم جوړ شوي نه وي».

مادوسودهان وویل، د بهرنیو سیارو ساینس لپاره «سپېڅلی هدف» دا دی چې د لمر له نظامه بهر په داسې سیاره کې د ژوند نښې وموندل شي، چې د ځمکې په څېر وي. نوموړي زیاته کړه، چې « انسانان له زرګونو کلونو راهیسې دا پوښتنه لري چې ایا موږ په کایناتو کې یوازې یو؟ او اوس ښايي موږ له دې واقعیت سره یوازې څو کاله واټن ولرو چې د یوې "هایسین نړۍ" پر مخ د ممکنه بهرني ژوند نښې ومومو».

د دغې سیارې د فضايي جوړښت د معلومولو لپاره ساینسپوهان هغه وخت د ستوري رڼا تحلیلوي، چې سیاره د ستوري مخې ته تېرېږي. یو کوچنی مقدار رڼا د سیارې د فضا له لارې تېرېږي، چې له مخې یې د فضا کيمياوي مواد معلومېږي.

دا لا هم یوه ابتدایي نښه ده، خو د ساینسپوهانو لپاره دا یو مهم پړاو دی. دوی باور لري، چې کېدای شي د ژوند نښې په راتلونکو څو کلونو کې لا روښانه شي ، خو له دې سره سره دا تر اوسه یوازې د میکروبي ژوند احتمال دی، نه پرمختللی یا هوښیار ژوند.

د موناش پوهنتون څېړنه ښيي، چې د خوب له وخت نه لږ وړاندې ورزش کول کولی شي د خوب کیفیت او موده ګډوډه کړي.

څومره چې د خوب څخه مخکې سخت ورزش ترسره شي، هغومره د خوب خرابیدو ګواښ زیاتوي.

په دې څېړنه کې ۱۴،۶۸۹کسانو ګډون کړی وو، چې د هغوی ورځیني عادتونه د یو کال لپاره وڅېړل شول.

دوی ته څو-سنسوره بیومتریک وسایل ورکړل شول څو د ورزش، خوب او د زړه د فعالیتونو معلومات راټول کړي.

په څېړنه کې د ماښام له خوا ورزش، د بدن فعالیتونه، د خوب کیفیت او د شپې د زړه فعالیتونو ترمنځ اړیکه تحلیل شوه.

پایلو وښوده، چې له خوب څلور ساعته وړاندې ورزش، د خوب کیفیت خرابوي او موده یې لنډوي.

همدارنګه، د استراحت پر مهال د زړه درزا هم لوړېږي.

څېړنه وايي، چې د جنسیت، عمر، موسم، فزیکي حالت او د تېرو شپو د خوب له درک سره، معلومه شوې چې شدید ورزشونه د خوب کولو توان لا کموي، د خوب وخت لا راټیټوي او کیفیت یې نور هم خرابوي.

همدا راز، دغه ډول ورزشونه د تنفس کچه، د زړه درزا، ذهني چټکتیا او د بدن تودوخه زیاتوي.

څېړونکو ویلي، چې د شپې سخت ورزش کول بدن ډېر فعالوي او همدا علت دی چې مشوره ورکول کېږي، څو د خوب نه لږ وړاندې ورزش و نه شي.

هغوی زیاتوي: «زموږ څېړنه دا ثابتوي چې که غواړئ ښه خوب ولرئ، نو باید تر خوب لږ تر لږه څلور ساعته مخکې ورزش پای ته ورسوئ.»

د څېړونکو په وینا، که مو ورزش همدغه څلور ساعتونو ته نږدې وي، نو غوره ده چې یوازې قدم وهل یا سپکې منډې ووهئ، څو خوب مو لږ تر لږه اغېزمن نه شي.

څېړنې ښيي. چې تر ۴۰ سلنه زیات واده شوي کسان د خیانت له امله اغېزمنېږي.

یوه څېړنه چې ۴۹۵ کسانو پکې برخه اخیستې وه، ښیي چې دغه اته لاملونه د غوسې، په ځان د کمزوري باور، د مینې د کمښت، د بې‌وفایۍ، د بدلون غوښتنه، د بې‌پروايۍ، جنسي خواهشاتو او فرصت د دې لامل کېږي، چې خلک په اړیکو کې خیانت وکړي.

فردي ستونزې: ځیني خلک د خپلو شخصي ستونزو له امله خیانت ته مخه کوي لکه:

• رواني ناروغۍ یا اعتیاد: شراب، نشه، قمار یا جنسي اعتیاد.
• له ماشومتوبه نامناسبې اړیکې: بدچلند، بې پروایي، یا د مور او پلار ترمنځ د خیانت لیدل.
• شخصیتي اختلالات: ځان پر نورو لوړ ګڼل او د نورو د احساساتو نه درک کول.
• پخوانی خیانت: هغه څوک چې یو ځل یې خیانت کړی، ښايي دا چاره بیا تکرار کړي.
• په ځان کمزوری باور: ځینې خلک د ځان ارزښت د نورو له ستایلو یا مینې سره تړي.

د اړیکې دننه ستونزې: ځیني وخت په اړیکو کې داخلي مسایل هم د خیانت لامل کېږي لکه:

1. فزیکي یا عاطفي بې‌ارتباطي
2. خراب یا کمزوری ارتباط
3. مالي فشارونه
4. احساساتي بې‌احترامي
5. د غلطو دلایلو له مخې واده

اصلي لاملونه

ناخوښي یا نارضایتي: له جنسي یا عاطفي اړخه نه پوره کېدل.

بې ارزښته احساس: کله چې یو لوری فکر کوي د ژوند د ملګري له خوا ورته پاملرنه نه کېږي.

بی‌وفایي: کله چې یو لوری ژمن نه وي.

بدني تصویر یا عمر: د ځوانۍ، جذابیت یا "لا هم قدرت لرم" فکر.

بدله اخیستل: د خیانت په بدل کې خیانت یا له درد څخه د خلاصون هڅه.

انټرنټ او ټولنیزې رسنۍ: د اسانه اړیکو رامنځته کول.

فرصت: د مسافرۍ یا جلاوالي پر مهال موقع برابرېدل.

که له خیانته اغېزمن شوي یاست

یوازې تاسو مسؤل نه یې چې ستا ملګري یا ملکرې خیانت کړی.

دا د هغه یا هغې انتخاب و او ته باید د خپل ارزښت احساس وساتې.

زموږ ټولنه کې ډېر خلک له خیانته وروسته ځان ملامتوي، خو داسې باید ونه شي.

که چیرې خیانت درسره شوی داسې حال کې مشوره اخیستل تاسو سره ډېره مرسته کولی شي چې تاسو خپل عادي حالت ته راوګرځوي.

ایا اړیکه تر خیانت وروسته ژغورل کېدای شي؟

هو، څېرنې ښیي چې ځینې اړیکې د خیانت وروسته لا پیاوړې شي.

که دواړه لوري ریښتینی عزم، زغم او درک ولري.

که څه هم دا پروسه اسانه هم نه ده، خو بخښنه، صبر او رښتینی بدلون ضرور دي.

که څه هم خیانت یو دردناک حقیقت دی، خو له دې تجربې زده کړه او که شونې وي، نو دواړه لوري باید د ځان او یو بل لپاره د ودې هڅه وکړي، که نه نو له عزت او درناوي سره یو بل ته مخه ښه کول پکار دي، درناک به وي خو د دواړو په ګټه به وي.